Türkiye’de soluk bir iklimde yaÅŸayan bilimkurguya bütün hayatıyla, varlığıyla katkıda bulunan Zühtü Bayar, neÅŸe ve macera dolu bir hayatın ardından veda etti. Bayar’ın bir yaÅŸamöyküsü denemesi Vikipedi’de yer alıyor. X-Bilinmeyen dergisinin sitesinde daha eski bir yaÅŸamöyküsüdenemesi var. 2001’de hazırladığı bilimkurgu kronolojisi internete de aktarılmış.
Yayınına ne yazık ki 2009’da son vermiÅŸ olan ve kesinlikle yeniden açılması gereken zuhtubayar.com’da yer alan, ÅŸiir çevirisinde intihal konulu bir yazısını 2006 yılında anmıştık. Bu kez 1999 yılında, Milliyet gazetesinde yayınlanmış bir söyleÅŸisinden bir alıntıyla kendisini anıyoruz:
“Bilimkurgu tutkunları arasında çevirileri, öyküleriyle iyi bilinen bir isim olan Zühtü Bayar, Nostromo dergisinde kaleme aldığı yazının ardından önemli bir tarihi gerçeÄŸin ortaya çıkmasını saÄŸladı. Amerika ile Rusya arasında çetin bir çekiÅŸmeye sahne olan uzay araÅŸtırmalarında Türkiye’nin de bu dönemde rekabete girdiÄŸini öÄŸrenmiÅŸ olduk. Çünkü 60’lı yıllarda Zeytinburnu’nda kurduÄŸu Roket Kulübü ile zamanın büyük gazetelerinin ve kamuoyunun yoÄŸun ilgisine mazhar olan Zühtü Bayar’ı polis engellemesi bile yıldıramamış. Roketi silah olarak gören polis, deneme uçuÅŸlarını engellemek için birçok giriÅŸimde bulunmuÅŸ. Türk gençliÄŸinin bilimsel deneylere yöneliÅŸinden heyecanlanan birçok kiÅŸi ise projeyi desteklemek için maaşını kulübe bağışlamak istemiÅŸ.
Bayar, mahallenin sobacısı Ahmet Usta’ya gövdesi yaptırılan roket için uygun yakıtı bulmak için Salih Yenice ve Faruk Türker ile denemelere baÅŸlamış. Birçok roketin yakıt haznesinin “havaya uçmasından” sonra gümüÅŸ asetülenür ve reaksiyonu yavaÅŸlatacak katkı maddesi ile çözüm bulunmuÅŸ. Beyazıt’ta eskiciden alınan kullanılmış bir bazuka kovanı ile dayanıklı bir yakıt haznesi elde edilince, 3 Mart 1960’da günü Çırpıcı Bayırı’nda büyük deneme yapılacağı duyurulmuÅŸ. Milliyet, Ekspres, Hürriyet gazeteleri ile Hafta dergisi haberi “Aya roket atıyoruz” ÅŸeklinde vermiÅŸ. Ancak İstanbul ValiliÄŸi denemeyi yasaklamış. Çalışmalar ise CevizlibaÄŸ’da bir taÅŸ ocağında devam etmiÅŸ.
İlkokulda öÄŸretmeni sınıftan öÄŸrencilerin gördükleri rüyaları yazmasını istediÄŸinde, Zühtü Bayar hayal gücüyle kaleme aldığı ilk bilimkurgu öyküsünü yazmış. Bunun rüya olduÄŸunu iddia etmesine raÄŸmen kısa süre içinde öÄŸretmeni ve arkadaÅŸlarının kendisine olan davranışları deÄŸiÅŸmiÅŸ. Çünkü bilimkurgu Türkiye’de uzunca bir süre çocukların ve kaçık fikirli insanların bir ilgi alanı olarak görülmüÅŸ. Zühtü Bayar bu türün edebiyat olarak kabul edilmediÄŸi bir dönemde gerçek isimle eserler vermeye baÅŸlamış. Bu önyargı bilimkurgunun “Star Trek” dizisi ile popülerleÅŸmesine kadar sürecektir.”
İyi yolculuklar sevgili Çılgın.
Not: Özel olarak ÅŸunu eklemeden duramayacağım. Kötü bir kültür ortamında, hiç hak etmediÄŸimiz bir ortamda yaşıyoruz. Fakat yine de kanmamak gerekiyor ÅŸu tür karamsarlık yayan yanıltıcı sözlere: “herkeste artık açıkça görülebilen korku..”  Yok öyle ÅŸey. Dikkat edin, 17 yaşındaki Zühtü Bayar’ın Aya roket gönderdiÄŸi tarih de çok karışık bir dönemdir. O yüzden bunalacak olursanız eÄŸer, Zühtü Bayar anısına bir bilim ya da bilimkurgu öyküsü, ÅŸiiri, denemesi çevirin – Aya bir roket yollayın. NeÅŸeli, uçuk kaçık bir hayat garanti.
Yine de kültür durumumuzu deÄŸerlendirmek için Google’ın Haberler aramasına “Zühtü Bayar” haberlerini bir aratın. Bakalım bir vefasızlık ordusu çıkacak mı?
