100 Temel Eser yayıncılığı sürecinde yaygınlaÅŸan klasik romanların çevirisindeki intihaller üzerinde düÅŸünürken, yine yaygın bir çeviri çalışması olan ÅŸiir çevirilerinde intihal yapılıp yapılmadığı sorusu takıldı aklıma. Åžiir yazarken örtülü çeviri yoluyla yapılan intihallerle karşılaÅŸabileceÄŸimiz düÅŸüncesini, ErdoÄŸan Alkan somut karşılaÅŸtırmalı örneklerle, birçok kez dile getirmiÅŸti. Fakat bu çevirilerin intihali düÅŸüncesini içermiyordu. Åžair ve yazar (ilk bilimkurgu yazarlarından) Zühtü Bayar bir söyleÅŸisinde ÅŸiir çevirilerinde tekrarlara dikat çekmiÅŸ:

-Åžiir çevirisi konusunda neler söylemek istersiniz?

        -“Çeviri yazılımı Ahmet Necdet”i ne zaman görsem: ona; “Çeviri beyhudedir hocam!” diye takılırım. Felsefî metinler gibi has ÅŸiir de çevrilemez.  Çünkü yeni Türkçenin kavram fukaralığı ve karmaşıklığı ürkütücü boyutlara varmış bulunuyor.  EÄŸer öyle olmasaydı, güzel dilimiz, İngilizcenin Türkçe’den ödünç alıp da kendisine mâlettiÄŸi beÅŸyüzden fazla sözcükle dönüp, Türkçeye saldırabilir miydi?  Balladlar, halk ÅŸiirleri ve ÅŸarkı sözleri, belki doÄŸruya çok yakın bir biçimde çevrilebilir ama “ÅŸiiir” için bu söylenemez. Meselâ, diliçi çeviri yöntemiyle yenileÅŸtirme de olsa, tamamen baÅŸka bir dile çevirme de olsa, divan ÅŸiirini bütünüyle çevirmek olanaksızdır. Çünkü bu ÅŸiir, yaÅŸadığı çağın toplumsal ve estetik birimlerine organik bir biçimde sıkı sıkıya baÄŸlıdır ve bugün din kurumu dışında, bunların hemen hepsi de ortadan kalkmıştır.  Aslolan, ya o dili iyi bilip, şâirini kendi dilinden okumak ya da tek bir ÅŸiiri ele alarak yine kendi dilinde o ÅŸiire özgü derin bir dil çalışması yaparak, yapıtın ayrıntılarına inmektir. Yani, yabancı dildeki bir ÅŸiiri anlama çabaları tamamen filolojik bir etkinlik biçimidir. Bütün bu söylediklerime raÄŸmen öÄŸrenciler sözkonusu olunca,  çeviriye karşı olduÄŸum da  söylenemez. Bunun yetersiz  bir tür edebî etkinlik olduÄŸunu göz ardı edemeyiz. “Zaman Aynası”nın  yeni basımında yer alan İngilizce çeviriler bu anlayış çerçevesinde yapıldı. Yabancı bir ÅŸiiri çevirdikten sonra: “Åžiiri Türkçe’de yeniden yarattım,” böbürlenmelerinin hiç bir bilimsel ya da edebî dayanağı yoktur. Poetik yaratım dediÄŸimiz etkinlik, zaman içinde, kendi dilinde, belli bir “momentum”da ve bir kez olur. İkinciler, yaratım deÄŸil, versiyon bile deÄŸil, kopyalar ya da çoÄŸaltmalardır.

     -Bir de çevilmiÅŸ ÅŸiirleri tekrar tekrar çevirenler var.

     -Ona “çeviri” deÄŸil, “çoÄŸaltma” desek daha doÄŸru olur. Mârifet daha önce defalarca çevrilmiÅŸ bir yabancı şâiri tekrar dilimize  çevirmek deÄŸil, hiç çevrilmemiÅŸ ÅŸair ve ÅŸiirleri Türkçe’ye kazandırmaktır. Bu anlamsız ve aptalca yapılan bir  tür sidik yarışı… Para ve ün için yapılıyor olmalı… Baudelaire, tâ Osmanlı atalarımızdan beri, çeviriler yanlış olduÄŸu gerekçesiyle yüz kez Türkçeye çevrildi. DoÄŸru ÅŸiir çevirisi olur mu hiç? Fransızlar: “Traductore est une traitre-Çevirmen bir haindir,” sözünü boÅŸuna mı söylemiÅŸler? Bizim kuÅŸaktan öncekiler, buna terzilerin eski elbiseleri tersyüz etmelerinden esinlenerek “ÅŸiiri tersyüz etmek” derlerdi. Yepyeni bir takım elbise diken bir terzi ile eski elbiseleri ters yüz eden terzi arasındaki nitelik  farkını görmemek için fazla safdil olmak gerekir. Daha önce çevrilmiÅŸ bir şâiri yeniden çevirmek öyle her babayiÄŸidin harcı deÄŸildir. Böyle bir kiÅŸinin kendi dilinde, kendine özgü büyük bir ÅŸiir dili kurmuÅŸ olması gerekir. Eskiden Sabahattin EyüboÄŸlu, Orhan Veli ve Sabri Esat SiyâvuÅŸgil gibi bunu yapabilen büyük ustalar vardı. Åžimdi yoklar, onların yerlerini bir tür “çeviri yazılımları” haline gelmiÅŸ olan, ÅŸiir dili zayıf, poetik üsluptan yoksun Cevat Çapan‘lar, ErdoÄŸan Alkan’lar ve Sait Maden’ler aldı. Japonca bilmeyen bir çevirmenin “köprü dil” kullanarak Japon ÅŸiirini çevirmeye kalkması soytarılıktan baÅŸka birÅŸey deÄŸil. Bizim çeviri edebiyatımızda; herkes, her dilden, herÅŸeyi çevirir. uzmanlığa saygı diye bir ÅŸey yoktur.  Ama iyi niyetli okur, “yazı iÅŸleri“nin bu inceliklerini pek bilmez, kayda deÄŸer bir iÅŸ yapılıyor sanır. Ben pek az çeviri yaptım.  Çeviri yaparken, genelde çevireceÄŸim yapıtın, bildiÄŸim ikinci dil olan İspanyolcada bir versiyonu varsa, mutlaka görmek ve kıyaslama yaparak çeviri yapmak isterim. Jack London’dan yaptığım: “Kıyametten Sonra” adlı çevirimi, İngilizce aslını İspanyolca versiyonuyla karşılaÅŸtırmak suretiyle yapmışımdır. Sayısı elliyi geçmeyen ÅŸiir çevirilerim de  öyle. Bütün bunları:  “Çevir, kaz yanmasın,” düÅŸüncesiyle yaptım. Ama yine tekrar edeyim; kanaatim odur ki, çeviri beyhûdedir,  yalnız çevirenin  edebî olgunlaÅŸmasını saÄŸlar ve çevirmene para ya da ün kazandırmaktan baÅŸka bir  iÅŸe de yaramaz. Aslolan yapıtın zevkine kendi dilinde varabilmek…