Çeviribilim‘i tatil etmenin imkanı yok. Çeviri her yerde.

Susurluk’a neden bir Susurluk Demokrasi Heykeli dikilmediÄŸini konuÅŸarak Susurluk’tan geçtikten bir süre sonra, hızlandırılmış İstanbul-Bodrum Duble Yol çalışmalarının ortasına düÅŸtük. “Bir duble yolla kafayı bulmak mümkün müdür, üç aylara girerken duble yol yapmak doÄŸru mudur?” diye ÅŸakalaÅŸtığımız sırada, dev makineler yolun kenarındaki aÄŸaçları, tepeleri parçalayarak kamyonlara dolduruyor, yolu “dubleleÅŸtiriyorlardı”. (MeÄŸerse duble yollar da 2023 projesi dahilindeymiÅŸ.) Solumuzdaki ÅŸeritten geçen bir kamyondan fırlayan taÅŸ uçarak geldi, arabanın ön camının saÄŸ tarafına “güüümmmm – çatırt!” diye bir sesle kondu. Åžans eseri içeri girmeyen taşın camda açtığı delik ve çatlaÄŸa bön bön bakmadan bir saniye önce, çevirmen Funda Uncu’nun önce İstanbul, sonra Bodrum’da duble sorgulamaya alınmış olduÄŸunu okuyordum gazetede.

Arabayı durdurmadık, çekip giden kamyonun plakasını almaya zahmet bile etmedik – kısa bir an için, duble yol yapan ÅŸirketten zararı karşılamalarını isteyip isteyemeyeceÄŸimizi mırıldandık, ama lafı uzatmadık. Kaza ve ölüm tehlikesini ucuz atlatmış olmamızın üzerinde de pek durmadık, bu telaÅŸlı yol çalışmasının yaklaÅŸan seçim için gösteriÅŸ olduÄŸunu da birkaç kelimeyle konuÅŸtuk.

*

Çevirmen Funda Uncu’nun hayatında açılan bu çatlağı da kimsenin onarmaya kalkışacağını sanmıyorum. Bu Chuck Palahniuk yüzünden yaÅŸadığı ikinci sorgulamaymış: ilki savcılıkta, İstanbul’da olmuÅŸ, ikincisinde Bodrum’da, tatildeyken deÄŸil, çevirmenlik yapmadığı sırada çalıştığı mobilya maÄŸazasından alıp karakola götürmüÅŸler. Burada tuhaf olan ilk ÅŸey, ifade verme iÅŸleminin davetsizce, önceden haber vermeden karakolda yaptırılması. Yazar tatile Bodrum’a gelse, hemen yakalayıp ifadeye götürebilir misiniz karakola – çevirmeni ne hakla götürüyorsunuz? Ve ikincisi, Amerikan pasaportlu yazara sorabilir miydiniz bunları neden yazdın diye – çevirmene ne hakla soruyorsunuz?

Mantıklı bir dünyada, yapılması gereken ÅŸey, çevirmenin ve çevirmeni temsil eden örgütlerin, kurumların durumu protesto etmek, mırıldanmakla yetinmeyip ciddi bir tazminat davası açması. Sırf çevirmene kötü davranılmış olması nedeniyle deÄŸil (çevirmenin avukatı kötü muameleyi reddetmiÅŸ), bir çevirmen olan insanın hayatında ölüme yol açabilecek bir çatlak açıldığı için. Hopa’da ölen emekli öÄŸretmen Metin Lokumcu’nun yaÅŸadığından farklı bir ÅŸey deÄŸil bu: Lokumcu itilip kakılacağını, üzerine gözyaÅŸartıcı bomba atılacağını bilerek halay çekmiyordu orada. Polis de yaptıklarının ölüme yol açacağını bilmiyordu. Ama bir olasılık vardı o resmi zor kullanmanın içinde. Her ölçeÄŸiyle ÅŸiddet böyle bir ÅŸey: baÅŸladı mı sonu bilinmiyor. Ve Uncu için de aynı ÅŸey, aynı belirsizlik sözkonusuydu: kalbi zayıf olabilirdi, kaygılı bir mizacı olabilirdi ve her koÅŸulda, bu olayın, edebiyat eseri çevirirken pornocu muamelesi görmenin onun psikolojisinde açtığı çatlağın büyüyüp büyümeyeceÄŸini, kendi kendini onarıp onaramayacağını kim biliyor? Cam kendini onaramıyor, insan ruhu nasıl onarsın? İki çevirmenin ruhu, peÅŸpeÅŸe zedelendi: Burroughs çevirisiyle Süha SertabiboÄŸlu suçlandı ve Palahniuk çevirisiyle Funda Uncu. Bu olaylar protestonun, mırıldanmanın ötesinde, ciddi bir tazminat gerektiriyor.

Hatta bu tazminat talebine bu kez Mankenler BirliÄŸi’nin de destek vermesi gerekiyor.

(devam edecek..)

Çevirmenler BirliÄŸi, Funda Uncu’nun karakola çaÄŸrılma süreciyle ilgili bir basın açıklaması yayınladı:

Meslektaşımız Funda Uncu, Chuck Palahniuk’un “Ölüm Pornosu” adıyla Türkçeye çevrilen romanı hakkında baÅŸlatılan müstehcenlik soruÅŸturması kapsamında ifadesi alınacağı gerekçesiyle Bodrum karakolunda saatlerce tutulmuÅŸ ve bu arada aÅŸağılayıcı sözlere maruz kalarak tacize uÄŸramıştır.

Çevirmenlik ülkemizde zor yaÅŸam koÅŸullarında güçlükle yürütülen bir meslektir. BaÅŸka dilde yazılmış bir eseri profesyonelce dilimize kazandırmak görevini yerine getiren bir çevirmenin, sanatsal ve bilimsel alana giren bu faaliyetlerinden dolayı çaÄŸdışı kalmış bir yasal mevzuat gereÄŸi suç iÅŸlemiÅŸ gibi muamele görmesi, karakollarda, savcılıklarda, mahkeme salonlarında ve hatta hapishanelerde süründürülmesi, akıl ve vicdan sahibi hiç kimsenin kabul edemeyeceÄŸi bir durumdur. Evrensel hukuk normlarının açık bir ihlali olan bu uygulamaların üstüne, bir de çevirmenin keyfi davranışlara maruz kalması, aÅŸağılayıcı sözlerle mesleki ve cinsel kimliÄŸinin hedef alınması tam bir skandaldır.

Meslektaşımız Funda Uncu’nun maruz kaldığı bu kötü muameleyi ÅŸiddetle kınıyor; yasaları uygulamakla yükümlü olan görevlileri, insan onuruna saygılı davranmaya ve hükümeti, duyarlı olmaya davet ediyoruz.

ÇEVBİR

Not: Çeviribilim‘in 5., Temmuz-AÄŸustos sayısı büyük olasılıkla cinsellik-sansür-çeviri temasına da – ister istemez yine – yer verecek.