Anıtkabir ziyaretinin ilk kez yapılmayacağı söylenen bu 29 Ekim 2012, Cumhuriyet Bayramı gerçekten deÄŸiÅŸik bir bayram olacak gibi görünüyor. Çünkü ilk kez resmi kutlamanın dışında halk kutlamaları yapılacak ve ayrıca, söylenenler doÄŸruysa, Ankara’da Türkiye Gençlik BirliÄŸi’nin yapmayı tasarladığı etkinlik, komÅŸu cumhuriyetimiz olan Suriye tarafından yayınlanacak. Bu arada çeÅŸitli yerlerden kutlama için Atatürk resmi asılmasına izin verilmediÄŸi haberleri geliyor. Pek alıştığımız bir ortam deÄŸil bu. Hayırlısı.
Ben de bu Cumhuriyet Bayramı’nı kendimce kutlamaya karar verdim. Nutuk‘u ilk kez (evet, lise yıllarındaki kısaltılmış okumadan beri, yani yirmi küsur yıldır ilk kez), aslıyla çevirilerini karşılaÅŸtırarak okuyorum. İlgi çekici yerlerle karşılaşıyorum. Nutuk’u daha önce çeviri açısından 2006’da konu etmiÅŸtik (Nutuk çevirisi çeviri sayılmıyor); aradan geçen zamanda yeni, düzeltildiÄŸi söylenen çeviriler de yapıldı.
26  Temmuz-19 AÄŸustos 1919 arasında yapılan çok çarpıcı yazışmalar var örneÄŸin Nutuk‘ta. Amerika BirleÅŸik Devletleri daha o zaman, bugün Büyük OrtadoÄŸu diye adlandırılan eski Osmanlı topraklarına manda olma teklifleri geçiyor. Osmanlı Devleti’ne, Anadolu’ya da bu teklifler geliyor ya da bu teklifler Osmanlı Devleti’nin ileri gelenleri tarafından teklif ediliyor, düÅŸünülüyor. 26 Temmuz’da bir gazeteciyle yapılan görüÅŸmeler, askerler arasında, yazar Halide Edip Adıvar’ın da katıldığı uzun bir mektuplaÅŸmaya dönüÅŸüyor. Orada, Mustafa Kemal’in tutumu çok çarpıcı bir yankı veriyor günümüze. Bugün de döne döne sorduÄŸumuz ÅŸu soruyu soruyor Mustafa Kemal: “umum memaliki Osmaniyenin hudutları nedir? Yani kablelharp olan hududumuz mudur? EÄŸer bu tabir içinde Suriye ve Irak dahil ise Anadolu halkının Arabistan namına mandaterlik talebine hak ve salâhiyeti olabilir mi?”
Bugün, komÅŸu cumhuriyetimiz Suriye’nin içiÅŸlerine açık seçik müdahale etmeyi siyaset bildiÄŸimiz, BirleÅŸik Devletler mandalığının yeni biçimler aldığı bir ortamda, bu soru ne yazık ki hâlâ güncel – ve daha da yazık ki Türkiye Cumhuriyeti’nde bu soruya, o tarihte manda olmayı savunanların bile yapmadığı gibi, olumlu yanıt verenler var.

Nutuk‘ta yer alan, yukarıda resmi görülenler tarafından yapılan Sivas Kongresi döneminde yapılan bir tartışmayı içeren bu kısmı internette rastladığım anonim bir Nutuk “çevirisinden” aktarıyorum:
“Anadolu halkının Suriye ve Irak adına hak ve yetkisi olabilir mi?”
“Bundan sonra, 8 Eylül toplantısında sözünü ettiÄŸim muhtıra ele alındı. Bu muhtırada baÅŸlıca Amerikan mandası üzerinde duruluyordu.
O günlerde, İstanbul’dan gelen bazı kimseler Amerikalı Mister Brown (Bravn) adında bir gazeteciyi de Sivas’a getirmiÅŸlerdi.
Bu konu üzerinde kongrede geçen görüÅŸmelere yer vermeden önce, yüksek heyetinizi yeterince aydınlatabilmek için, bazı, ön bilgiler arz edeyim. Bu bilgiler, Erzurum’dan beri baÅŸlayan bazı haberleÅŸmelerden daha iyi anlaşılacağı için, onları olduÄŸu gibi sunacağım:
Güvenlikle ilgili ve çok ivedi Amasya, 25/26.7.1919
Erzurum’da 3’üncü Ordu MüfettiÅŸliÄŸi Kurmay BaÅŸkanlığı’na
1 — Mustafa Kemal PaÅŸa’ya özel: Bu gün 25 Temmuz 1919 akÅŸamı Bekir Sami Beyefendi Amasya’ya geldiler. Kendileri ile uzunca bir süre görüÅŸmek ÅŸerefine eriÅŸtim. Mustafa Kemal PaÅŸa’ya ve Rauf Beyefendi’ye saygılarını sunarlar. Kendisi aÅŸağıdaki düÅŸüncelerini arz etmekliÄŸimi rica etmiÅŸtir.
2 — Bağımsızlık, elbette istenir ve tercih edilir. Ancak, tam bağımsızlık istediÄŸimiz takdirde, vatanın birçok parçalara ayrılacağı kesin ve ÅŸüphesizdir. Åžu halde, iki üç ili içine almaktan ibaret olacak bağımsızlığa, vatanımızın bütünlüÄŸünü garanti altına alacak yabancı bir devletin himayesi (mandaterlik) elbette tercih edilir. Osmanlı ülkesinin tamamını içine alan meÅŸruluÄŸumuz ve dışarıdaki temsil hakkımız eskiden olduÄŸu gibi devam etmek ÅŸartıyla, belirli süre için Amerika mandasını istemeyi milletimiz için en yararlı bir çözüm ÅŸekli olarak kabul ediyorum. Bu konuda Amerika temsilcisiyle görüÅŸtüm. Birkaç kiÅŸinin deÄŸil, bütün bir milletin sesini Amerika’ya duyurmak gerektiÄŸini söyledi ve aÅŸağıdaki ÅŸartlar çerçevesinde Wi1son’a, Senato’ya ve Amerikan Kongresi’ne baÅŸvurulmasını teklif etti :
a) Adil bir hükümetin kurulması,
b) ÖÄŸretim ve eÄŸitimin yayılması ve genelleÅŸtirilmesi,
c) Din ve mezhep hürriyetinin saÄŸlanması,
d) Gizli anlaşmaların kaldırılması,
e) Bütün Osmanlı ülkesini sınırları içine alacak ÅŸekilde, Amerikan Hükümeti’nin bizi kumandası altına almayı kabul etmesi.
3 — Bundan baÅŸka kongremizin seçeceÄŸi bir heyeti, Amerika’ya bir zırhlı ile göndermeyi de temsilci üzerine almıştır.
4 — Bekir Sami Bey, daha bir iki gün buralarda kalacağından, her türlü emir ve talimatın benim aracılığımla gönderilmesini, özellikle Sivas Kongresi’nin ne zaman toplanacağının ve kendilerinin o güne kadar nerede beklemesinin uygun olacağının bildirilmesini istirham eylemekte olduÄŸu.
 5’inci Kafkas Tümeni
 Komutan Vekili
 Arif
Åžifre
İvedi ve kiÅŸiye özel Erzurum
Amasya’da 5’inci Tümen Komutanlığı’na
1 — Åžimdi Amasya’da bulunan eski Vali Bekir Sami Beyefendi’ye özel: Zatıalilerinin telgrafından çok yararlandık. Toplanmış bulunan Vilayat-ı Åžarkiye Kongresi (46) hemen her tarafta kendi memleketleri halkınca etkili, hatırı sayılır ve söz sahibi olarak tanınmış kimselerden kurulmuÅŸ yetkili bir heyet durumundadır. Bu kongrede, ÅŸimdiye kadar yapılan görüÅŸmelerde, devlet ve milletin istiklalinin bölünmezliÄŸi ısrarla savunulmaktadır. Bu bakımdan, bizce de daha ÅŸartları ve niteliÄŸi belirsiz olan bir Amerika mandaterliÄŸinden kongrede doÄŸrudan doÄŸruya söz edilmesi pek sakıncalı olacağından, zatıalilerinin İstanbul’da temasta bulunduÄŸu kimselerle yaptığı görüÅŸmelere dayanarak aÅŸağıdaki noktaların açıklanmasını ve bizleri hemen aydınlatmanızı özellikle rica ederiz. Bundan önce de doÄŸrudan doÄŸruya İstanbul’dan gelen bu konudaki bilgiler ÅŸüpheli görüldüÄŸünden, aynı esaslar çerçevesinde açıklama istendiÄŸi gibi, 21 Temmuz 1919 tarihinde Sivas’ta Refet Bey vasıtasıyla İstanbul’dan alınan bilgilerde de yine ÅŸüpheli noktalar bulunduÄŸundan, oradan da ÅŸartlar hakkında kestirmeden açıklama istenmiÅŸtir.
[pullquote]EÄŸer bu deyim içinde Suriye ve Irak da varsa, Anadolu halkının Arabistan adına mandaterlik isteÄŸine hak ve yetkisi olabilir mi?[/pullquote]
a) Tam bağımsızlık istendiÄŸi takdirde, vatanın birçok parçalara ayrılacağı kesin ve ÅŸüphesizdir, buyuruluyor. Bu görüÅŸün kaynağı nedir?
b) Vatanın bütünlüÄŸünden maksat, memleketin bütünlüÄŸü mü, yoksa hakimiyet hakları mıdır?
c) Osmanlı ülkesinin tamamını içine alan meÅŸruluÄŸumuz ve dışarıdaki temsil edilme hakkımız eskiden olduÄŸu gibi devam etmek ÅŸartiyle mandaterlik istemeyi en yararlı bir çözüm olarak kabul buyuruyorsunuz. Ancak, temsilcinin ileri sürdüÄŸünü bildirdiÄŸiniz maddeler ile bu ÅŸekil biribiri ile çeliÅŸmiÅŸ görünüyor. Çünkü, meÅŸruluÄŸumuz eskiden olduÄŸu gibi devam ettiÄŸi takdirde, hükümet, yasama gücünün güvenine sahip ve denetimine tabi bir heyetten ibaret olur ki, artık bu heyetin kuruluÅŸunda Amerika’nın müdahalesi ve etkisi olamaz. Bu durumda ya meÅŸruluk devam edecektir ve Amerika’dan adil bir hükümetin kurulmasını istemeye gerek yoktur. Yahut da, istendiÄŸine göre, meÅŸruluÄŸun devamı sözden ibaret kalır.
d) ÖÄŸretim ve eÄŸitimin yayılmasından ve genelleÅŸtirilmesinden maksat nedir? İlk anda hatırımıza gelen, memleketin her tarafında Amerikan okullarının açılmasıdır. Çünkü daha ÅŸimdiden yalnız Sivas’ta yirmi beÅŸ kadar okul açmışlardır ki, yalnız bir tanesinde bin beÅŸ yüz kadar Ermeni öÄŸrenci vardır. Bu durum karşısında Osmanlı ve İslam öÄŸretim ve eÄŸitiminin yayılması ve genelleÅŸtirilmesi ile bu teÅŸebbüs nasıl baÄŸdaÅŸtırılacaktır.
e) Din ve mezhep hürriyetinin saÄŸlanması maddesi de önemlidir. Patrikhanelerin imtiyazları devam ederken bunun farklı yanı ve anlamı nedir?
f) Temsilcinin beÅŸinci madde olarak sözünü ettiÄŸi bütün Osmanlı ülkesinin sınırları ne demektir? Yani savaÅŸtan önceki sınırlarımız mıdır? EÄŸer bu deyim içinde Suriye ve Irak da varsa, Anadolu halkının Arabistan adına mandaterlik isteÄŸine hak ve yetkisi olabilir mi?
g) Bugünkü hükümetin politikası nedir? Tevfik PaÅŸa neden Londra’ya gitti? Amerikalılar gibi İngilizlerin de ayrıca bir mandaterlik politikası güttükleri anlaşılıyor. Aralarındaki fark nedir? Hükümet Amerikan mandası için ne düÅŸünüyor? Yani buna eÄŸilimli mi, yoksa isteksiz mi? Amerikalılar neden Ermenistan mandaterliÄŸini bıraktılar? Amerikalılar mandayı almaya ne dereceye kadar yatkın ve isteklidirler
2 — Sivas Kongresi’nin toplanması, Erzurum Kongresi’nin sonucuna baÄŸlıdır. Bununla ayrıca uÄŸraşılmaktadır. Yüksek ÅŸahsiyetlerinin bunu beklemek üzere ya Tokat’ta yahut Amasya’da bulunmaları uygundur. Saygılarımızı sunarız.
Mustafa Kemal”
Cumhuriyet Bayramı’nız ÅŸimdiden kutlu olsun.
