Çevirmen: Mesleki Yeterlilik Sertifikası konusunda artık hemen herkes, en azından neredeyse bütün ilgili kurumlar sözünü söyledi.
Sertifikanın hazırlık sürecine üniversite ve piyasadan çeÅŸitli kurumlar katıldı; süreç içinde görüÅŸ belirttiler.
Çeviri DerneÄŸi yaratılan sertifika için sunumlar yaptı ve yapmayı sürdürüyor.
Son olarak, sertifikaya itirazı olan ve hazırlık sürecine yönelik eleÅŸtirileri olan Çevirmenler Meslek BirliÄŸi (Çevbir), 13 Nisan 2013 günü BoÄŸaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü’nde yaptığı sunumla görüÅŸünü daha belirgin olarak dile getirdi.
Sunumu dinlemek üzere Çevbir’in beklediÄŸi geniÅŸ muhatap çevresi gelmedi denebilir; yine konuyla yakından ilgilenen TÜÇEB temsilcileri, Çeviri DerneÄŸi üyeleri ve BoÄŸaziçi Çeviribilim Bölümü baÅŸkanı Åžehnaz Tahir GürçaÄŸlar katıldı.
*
Çevbir özelde kitap, genelde telif eser sahibi olarak çalışan çevirmenler için herhangi bir sertifika, sınavın sözkonusu olamayacağını savunuyor.
Telif eser sahibi olarak tanımlanan çevirmen için iÅŸveren ve piyasa/tüketici dışında bir deÄŸerlendirme ölçütünün, deÄŸer belirleyici kurumun olmaması gerektiÄŸini söylüyor. Ayrıca bugün için isteÄŸe baÄŸlı olarak tanımlanan sertifikanın ilerde zorunlu hale getirileceÄŸini öne sürüyor.
Sertifika/yeterlilik fikrine genel olarak karşı deÄŸil, ya da mesleklerin sertifikalandırılması/yeterliliÄŸi konusunda genel bir tavır belirlemiyor; ama çevirmenlik için hazırlanan standarta, sertifikaya, telif eser sahiplerinin (kitap çevirmenlerinin, film çevirmenlerinin vb.) dahil edilmediÄŸi-edilmeyeceÄŸi yönünde bir madde vb., yani bir istisna maddesinin konmasının bir çözüm olabileceÄŸine inanıyor.
Çevbir’in yaptığı sunum, bu yeterlilik standartı belirleme çalışmalarının tam olarak kim tarafından baÅŸlatıldığı konusunun – sadece Çevbir deÄŸil, sunuma katılan kimse tarafından – bilinmediÄŸini, bu konuda spekülasyonların olduÄŸu ve önemli bir desteÄŸin Yayıncılar BirliÄŸi’nin de bu standartlara karşı çıkması olduÄŸunu ortaya koydu.
*
Çevirmenlik Standartı ve Yeterlilik Sertifikasına bakışım süreç içinde büyük ölçüde deÄŸiÅŸti. Bir yandan, bir mesleÄŸi ilk kez tanım altına alan bir çalışma olarak olumlu olacağını düÅŸünüyorum; diÄŸer yandan Çevbir’in dile getirdiÄŸi kaygıları, bir zorunlulukla karşı karşıya kalma kaygısını paylaşıyorum. Bir yandan sigorta vb. haklar konusunda çeviri örgütlerinin adım atmamış olması bu tip düzenlemelerin bu haklara doÄŸru daha hızlı ilerlemeye yol açacağı umuduna yol açıyor; diÄŸer yandan iÅŸletmelerden önce çalışanların standartlarının belirlenmesi, vergi takibine kadar onlara sorumluluklar yüklenmesi bu umudu zayıflatıyor.
Onun dışında bu tartışmalarda temelde iki temel sorun gözlüyorum:
1) Meslek, bir sosyal olgu, bir sosyolojik nesne olarak deÄŸil, tesadüfen, geçim için, oyalanmak için vb. elde edilmiÅŸ bir olanak gibi ele alınıyor. Böyle bakılınca, tanımlanması ve standartlaÅŸtırılması gereken bir ÅŸey olarak deÄŸil, kaybedilmemesi, geniÅŸletilmesi gereken bir ÅŸeymiÅŸ gibi görülüyor.
2) Çevirmenlik, ve genel olarak telif eser sahipliÄŸini ilgilendiren iÅŸler, istisnai, diÄŸer mesleklerle eÅŸit düzlemde ele alınamayacak meslekler olarak tanımlanıyor.
Genel olarak bizim kültürde meslekleÅŸme, toplumsal iÅŸbölümü gibi kavramlar yeterince içselleÅŸtirilmiÅŸ deÄŸil; halk arasında okuryazarlığın yaygın olmadığı dönemden kalma bir alışkanlıkla, kitaba ya da yazıya verilen ayrıcalıklı yer her zaman olumlu ÅŸekilde kullanılmıyor.
ÖrneÄŸin yaratıcı kuaförler de var, sinema için sanatsal üretim yapan terziler de var gibi bir hatırlatma olumsuz karşılanıyor; neden karşılaÅŸtırmayı yazarlarla yapmıyoruz gibi bir tepki doÄŸuruyor. Oysa yazarlar için de aynı ÅŸey geçerlidir; teknik metinler yazan, ÅŸampuan üretimi ve ya da baskı makinesi mekaniÄŸiyle ilgili metinler yazan yazarlar olduÄŸu gibi, BinboÄŸalar Efsanesi’ni yazan yazarlar da var. GeliÅŸmiÅŸ ülkelerde yazarın kendini doÄŸaçlama yetiÅŸtirdiÄŸi, kendi çabasıyla kitap bastırıp yazar olabildiÄŸi örnekler nadir olmanın bile gerisinde kalıyor; kitap ve genel olarak yazı ürünleri büyük bir sanayi çalışmasının ürünü olarak, her aÅŸamasında standartlar ve yeterlilikler sözkonusu olan bir ekip çalışmasının ürünü olarak ortaya çıkıyor.
*
Fakat bu konu ve buna yakın konularda herhangi bir güncel eleÅŸtiri yapmaya son veriyorum. Çünkü artık net olarak anladığım ÅŸu: EleÅŸtiri kültürümüz geliÅŸmiÅŸ deÄŸil; eleÅŸtiriyi ya da tartışmayı nesnellik düzeyinde ele alamıyor, hızla kiÅŸiselleÅŸtiriyor, bir deÄŸerlendirmenin bir çıkar arayışı olması gerektiÄŸine inanıyoruz.
Bu dergiyi yayınlamaya baÅŸladığım günden bu yana birçok kez bunu gözledim, buna karşı durdum, ama artık benim açımdan katlanılacak bir hal kalmadı; aklın ve terbiyenin bir sürü güzel edebi ve sosyal eser çevirerek kendi kendine geliÅŸmeyeceÄŸi, eleÅŸtiri (yapma ve dinleyebilme) diye bir yeteneÄŸin de geliÅŸtirilmesi gerektiÄŸini öÄŸrenmenin bizimki gibi yetenek gerektiren bir meslekte bile daha uzun gerçekleÅŸmeyeceÄŸi ortada. Her ÅŸey hızla kiÅŸiselleÅŸtiriliyor, yozlaÅŸtırılıyor.
DiÄŸer yandan, ben bunları düÅŸünürken Fazıl Say vakasının aldığı sonuç da ortada – bu da bir örnek bir mesleÄŸin yeterliÄŸi ve eleÅŸtirinin, fikir dile getirmenin toplumumuzda nasıl karşılandığına. Bakalım oradan bir umut çıkacak mı, mesleki dayanışma, eleÅŸtiri hakkını savunma sözkonusu olacak mı?
Not: Mesleki yeterlilik konusunun sadece çevirmenler açısından tartışmalı olmadığını tekrar hatırlatmakta yarar var; eÄŸitmen Mahiye Morgül bu açıdan önemli bir isim; uzun zamandır meslekleÅŸme ve sertifika konularında önemli uyarılar içeren yazılar yayınlıyor. http://www.08haber.com/makaleGoster.php?id=3235
