Nâzım Hikmet’in YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim adlı romanı, Rusçaya daha önce Orhan Pamuk, Sabahattin Ali, Bilgesu Karasu’yu çevirmiÅŸ, A.H. Tanpınar’ı çevirmekte olan Rus Türkolog Apollinaria Avrutina tarafından çevrildi. Kitap kısa süre önce, Haziran 2013’te yayımlandı. 28 Haziran’da Moskova’da yapılan ilk tanıtımının ardından, Moskova Kitap Fuarı’nda ve baÅŸka yerlerde çeÅŸitli tanıtımları yapıldı. Limbus Press tarafından yayımlanan kitap yayım sürecinde TEDA desteÄŸine baÅŸvurmuÅŸ, olumlu ön yanıt almıştı. Bu yüzden de kitabın içine TEDA desteÄŸiyle yayımlandığı yazıldı. 28 Haziran’daki ilk toplantı için yapılan duyuruda da bu yüzden ÅŸöyle yazılmıştı:

Книга выходит при поддержке Министерства Культуры Республики Турция

Yani: “Kitap Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’nın desteÄŸiyle yayımlanmaktadır.”

Fakat 24 Eylül günü TEDA tarafından gönderilen e-posta ile kitabın TEDA’nın destek programının önceliklerine uygun olmaması nedeniyle desteklenmeyeceÄŸi açıklandı. Fakat Nâzım Hikmet’ten daha öncelikli ne olabilir? Canı gönülden çalışan bir Rusça çevirmeninin gönlünü kırmak Türkiye’ye ne kazandırır?

Türkolog çevirmen Apollinaria Avrutina yaÅŸadığı hayalkırıklığını deÄŸerlendirmek üzere bir basın açıklaması kaleme aldı. AÅŸağıda bu açıklamaya yer veriyoruz. (FotoÄŸraf, Petersburg’da bulunan Rus Türk Kültür Merkezi’nde 24 Eylül günü yapılan tanıtım toplantısından.)

***

Apollinaria - Petersburg

 

Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı, Rusya’da Nâzım Hikmet’in eserlerinin yayımlanmasına destek olmayı reddetti

Bir Rus TürkoloÄŸun Açıklaması

TEDA projesine, Nâzım Hikmet’in  YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim adlı romanına destek almak üzere yaptığımız baÅŸvuru reddedildi. Buna inanamıyorum. Orhan Pamuk, A. H. Tanpınar, Bilge Karasu, Sabahattin Ali gibi yazarların çevirmeni olarak buna inanamıyorum.

Yıllar önce, neredeyse daha çocukken, Türkolog olmaya karar verdim.

Orta okulda okurken, tatil için Kırım’a, Karadeniz kıyısındaki yazlık evimize gittiÄŸimiz zaman, Karadeniz’in bulanık ufkuna bakar ve Türkiye’ye gitmeyi hayal ederdim.

Türkiye neden çekiyordu beni?

Kasabamız Karadeniz kıyısında, sınır bölgesindeydi. Türkçe ÅŸarkılar ve Türkiye’de okunan ezanın sesi, denizi geçer, Sovyet sınır muhafızlarının susturduÄŸu radyo alıcılarımıza gelirdi. Aslında bütün Türk kültüründe her ÅŸeyden önce ezanın sesi büyülemiÅŸti beni.

Bir bilmeceye, masala benzeyen Türkiye, orada, ufkun ötesinde bir yerde duruyor ve beni öyle büyülüyordu ki daha okul yıllarında onun hakkında her ÅŸeyi öÄŸrenmeye karar verdim. Bu yüzden de Türkolog oldum.

Okulda bazı Türk yazarların eserleriyle tanıştım.

Sabahattin Ali ve YaÅŸar Kemal. Aziz Nesin. Sonra ÇalıkuÅŸu‘nu okudum, hatta  Aydan Åžener’in filmini seyrettim – okuldayken, teneffüslerde, bütün forma ve kırmızı piyoner fularları giyen bizler, Sovyet öÄŸrencileri müzik odasına koÅŸar, bu filmin melodisini piyanoda en iyi kim çalıyor diye yarışırdık.

Sonra bir gün Rus edebiyatı öÄŸretmenimiz bize Nâzım Hikmet’ten bahsetti. Åžairin inancı ve yazdığı ÅŸiirler yüzünden vatanından kovulduÄŸunu, uzun süre Moskova’da yaÅŸadığını söyledi ve hatta nasıl öldüÄŸünü bile anlattı – bir sabah, evden çıkarken, holde ölmüÅŸtü.

Daha sonra, üniversitenin ilk yılında Hikmet’i Rusçadan okudum. Ayrıca onun hakkında, onun dönemi, arkadaÅŸları, Moskova’daki hayatı ve ÅŸairin terk ettiÄŸi vatanı olan Türkiye hakkında okudum.

Canım Türkiyem… Ne zaman sevgili Türkiye’ye gitsem, onun kültürüne, doÄŸal güzelliklerine, edebiyatına ve müziÄŸine hayran kaldım. İnsanlarına hayran kaldım. Yıllarca ülkesinden ayrı kalmanın ÅŸaire ne kadar ağır geldiÄŸini anlıyorum. Onun, onu yeterince iyi ağırlayamamış olan gurbette neler hissettiÄŸini anlıyorum.

Rusya ÅŸaire karşı her zaman misafirperver olmadı. Birçok ÅŸey Hikmet’in hayal ettiÄŸi gibi çıkmadı. Eserlerinin birçoÄŸu – hemen hepsi – ağır sansür görerek çıktı. Bazı piyesleri Sovyet iktidarı tarafından yasaklandı. Sovyet döneminde akrabaları ona bir müze hazırlamayı baÅŸaramadı.

Ama, her zaman olduÄŸu gibi, ölüm birçok ÅŸeyi yerli yerine koyuyor.

Günümüzde geçmiÅŸin gölgeleri sanki kaybolmuÅŸ gibiydi, Türkiye ÅŸaire elinden alınan yurttaÅŸlığını iade etmiÅŸti.

Bugün Hikmet’in mezarının üstü sayısız Türk bayrağıyla, Türkçe yazılarla ve çiçeklerle kaplı.

Zaman zaman Türk basınında Nâzım’ın mezarının Türkiye’ye götürülmesiyle ilgili haberler çıkıyor.

Nâzım Moskova’nın ÅŸairiydi. Kimse onun gibi övmedi bu ÅŸehri, ona bir yabancının kararlı bakışıyla bakmadı. Rus çaÄŸdaÅŸları Hikmet’i Moskova’nın ÅŸairi sayıyordu. Sovyet dönemindeki okulumuzda Rus dili ve edebiyatı öÄŸretmenimizden Nâzım hakkında öÄŸrendiklerim çok ÅŸey anlatıyor.

Ama ne yazık ki, Perestroyka’dan sonra Rusya’da Nâzım hakkında birçok ÅŸey unutuldu: Komünist görüÅŸler popülerliÄŸini yitirdi.

Geçen yıl, Nâzım’ın 110. doÄŸum yılıydı, bu yıl da Hikmet’in ölümünün 50. yılı.

Bir Rus Türkolog olarak, ülkemi bu kadar çok seven bu büyük Türk ÅŸairini yurttaÅŸlarıma hatırlatmak doÄŸal ve zorunlu geldi. Ben de Nâzım Hikmet’in “YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim” adlı otobiyografik son romanını çevirdim. Åžair ve yazar burada büyük bir sevgiyle hem Türkiye’yi hem de Rusya’yı, hem Türk hem de Rus dostlarını övüyor. Bir yayınevi buldum, sahibi hem Hikmet’i tanıyor, hem de sadece son romanını deÄŸil, baÅŸka birçok eserini de yayımlamayı mutlulukla kabul ediyordu. Benim çevirimle.

ÖÄŸrencilerimin ve okurlarımın yeniden Hikmet’i tanıma fırsatı bulacak olmasına, sansür tarafından çarpıtılmamış metnin yayımlanma fırsatı bulmasına sevindim. Rus basınının Hikmet’ten bahsetmeye baÅŸlamasına sevindim. Türk basınının, Türk entelektüellerinin de Moskova’ya, bu romanın sunumlarına ve okuma günlerine gelmesine sevindim.

Åžimdi, tam da ÅŸimdi, Türk hükümeti Türkiye’nin bütün dünya tarafından tanınması ve sevilmesi için bu kadar çok ve baÅŸarılı iÅŸler yaparken, Moskova’da bir Nâzım Hikmet Müzesi açma ihtimali ve ekonomik koÅŸulları ortaya çıkmıştır diye umut ettim. Sonuçta bütün Türk turistler aynı soruyu soruyor: Moskova’da neden böyle bir müze yok?

Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’nın Kütüphaneler ve Yayımlar Genel MüdürlüÄŸü’nün Nâzım Hikmet’in “YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim” adlı otobiyografik son romanına, Türk edebiyatı eserlerinin yurtdışında yayımlanması fonundan (TEDA) destek vermeyi reddetmesi benim için hiç beklenmeyen bir ÅŸey oldu. Åžok oldum. Bütün hayatını CANIM TÜRKİYE’me, onun kültürüne, yeryüzünde bütün diÄŸer edebiyatlardan daha çok deÄŸer verdiÄŸim diline ve edebiyatına adamış bir Türkolog ve bir insan olarak, bu reddetmeyi bir utanç kaynağı sayıyorum. Türkiye için bir utanç. Türk halkı için bir utanç.

Doç. Dr. Apollinaria Avrutina,

Türkolog ve edebiyat çevirmeni,

St. Petersburg Devlet Üniversitesi

St. Petersburg Yazarlar BirliÄŸi Üyesi