Okurlarımızın Kurban Bayramı kutlu olsun. Ben bayramları severim, akrabaların, dostların birbirini görüp sohbet etmesi, hatır sorması için güzel bir fırsat. Modern yaÅŸamda ne kadar güçleÅŸmiÅŸ, tuhaflaÅŸmış olursa olsun, bayram ziyaretlerinin hâlâ çocuksu, neÅŸeli bir yanı var. Fakat kurbanla bayramın yanyana gelmesinde hüzünlü bir yan da var sanki, sanki kurban ve bayram yan yana olmaz iki kavrammış gibi. Bunu düÅŸünerek Kuran-ı Kerim çevirilerinde* “kurban†konusunun nasıl ele alındığına bakmak istedim.

“Kurban†kavramı Kuran’da beÅŸ surede geçiyor. Bunlardan 2, 3 ve 5. surelerdeki bahsi genel nitelikte. Bizim bayram olarak andığımız dönemi ele alan sure 22., Hac suresi. Ayrıca Kuran’ın sonuna doÄŸru, 108. Kevser suresinde bir kere, çok farklı bir bahisle anılıyor.
Benim 22. Hac suresinden anladığım, kurban kesme eyleminin Hac döneminde ve Kabe çevresinde yapıldığı. 27, 28 ve 29. ayetlerde haccın ilan edildiÄŸi, insanların yaya ya da binek hayvanla Kabe’ye gelmeleri gerektiÄŸi, burada temizlenerek adaklarını yerine getirmeleri ve Kabe’yi tavaf etmeleri gerektiÄŸi bildiriliyor.
33. ayette “kurbanâ€Ä±n varacağı yer bildiriliyor, çeviriler arasında aşırı bir fark yok (parantez içindekiler çevirmenin yorumu, eklemesi):
Süleyman AteÅŸ çevirisi: “O (hayva)nlarda belli bir süreye kadar sizin için menfaatler vardır. (Bir zaman için onların sütlerinden, yünlerinden yararlanırsınız), sonra onların varacakları yer, Eski Ev(Kâ’be)dir. (Orada kurban edilirler).â€
Diyanet Vakfı çevirisi: “Onlarda (kurbanlık hayvanlarda veya hac fiillerinde) sizin için belli bir süreye kadar birtakım yararlar vardır. Sonra bunların varacakları (biteceÄŸi) yer, Eski Ev’e (Kâbe’ye) kadardır.â€
GüneÅŸ gazetesi Bilim AraÅŸtırma Kurulu (1982) çevirisi: “Kurbanlık hayvanlarda sizin için belirli bir süreye kadar fayda vardır. Sonra bunlar kesim yeri olan Beyt-i Atik’de, Kâbe’de son bulur.â€
34. ayette konu biraz daha açıklanıyor, fakat çeviriler çok farklı:
GüneÅŸ kurulu çevirisi: “Her ümmet için, kurban kesecek yer yaptık ki, iÅŸte orada Allah’ın rızık olarak verdiÄŸi kurbanlık hayvanları keserken Allah’ın adını ansınlar.â€
Diyanet Vakfı çevirisi: “Biz, her ümmete -(kurban kesmeye uygun) hayvan cinsinden kendilerine rızık olarak verdiklerimiz üzerine Allah’ın adını ansınlar diye- kurban kesmeyi gerekli kıldık.â€
Süleyman AteÅŸ çevirisi: “Biz, her ümmet için bir kurban ibâdeti koyduk ki Allâh’ın kendilerine rızık olarak verdiÄŸi hayvanların üzerine O’nun adını ansınlar.â€
YaÅŸar Nuri Öztürk çevirisinde bütün anlamlar bir arada veriliyor: “Biz her ümmet için bir kurbanlık hayvan kesme zamanı/kurbanlık hayvan kesme yeri/kurbanlık hayvan kesme tarzı belirledik ki, kendilerine rızık olarak verdiÄŸi kurbanlık hayvanların üstüne Allah’ın ismini ansınlar.â€
GüneÅŸ gazetesi çevirisinde 33 ve 34. ayetler arasında devamlılık var, önce kurbanın Kabe’ye varacağı belirtiliyor, sonra burada kurban kesilirken Allah’ın adının anılacağı belirtiliyor.
DiÄŸer çevirilerdeyse, devamlılık kaybolmuÅŸ, vurgu tekrar 27-29. ayetlerde söylenen ÅŸeye kaymış, kurbanın “gerekli†bir “ibadet†olarak “konduÄŸu†söyleniyor. (Öztürk çevirisinde Kabe vurgusu özel bir anlam kazanmış: “bir kurbanlık hayvan kesme yeri belirledik.â€)
Aynı belirsizlik (konusu Hz. Muhammed Aleyhisselâm’ın iki cihanın efendisi olacağının bildirilmesi olan) Kevser suresinin çevirileri için de sözkonusu:
GüneÅŸ gazetesi komisyonu çevirisinde 2. ayet ÅŸöyle: “O halde Rabbin için namaz kıl, kurban kes.â€
Diyanet Vakfı çevirisinde ÅŸöyle: “Şimdi sen Rabbine kulluk et ve kurban kes.â€
Süleyman AteÅŸ çevirisinde ÅŸöyle: “Öyleyse Rabb’in için namaz kıl ve nahret (kurban kes veya ellerini boÄŸazına kadar kaldırıp tekbir al).â€
Diyanet Vakfı çevirisinde ÅŸu açıklama yer alıyor: “Bu sûrede kurban kesmek emredilmiÅŸtir. Kurban yakınlık demektir. Kurban kesmekten asıl maksat, bu ibadetle Allah’a yakınlık kazanmaktır.)â€
YaÅŸar Nuri Öztürk çevirisinde -çeÅŸitli anlamlarıyla birlikte- ÅŸöyle: “O halde, sen de Rabbin için namaz kıl/dua et ve göÄŸsünü gererek dimdik dur/saÄŸ elini sol elinin üzerine koyup kıyam et/namazı vakti girer girmez kıl/kavrayışını bilgi ile derinleÅŸtir/eti yenecek hayvan kes!â€
Bu çevirilerden yola çıkarak yorum yapılırsa, kurban kesmek boyun eÄŸmek anlamına geliyor, çünkü namaz kılmakla kurban kesmek bir arada kullanılıyorsa, bunlar arasında bir yakınlık olması gerekir. Süleyman AteÅŸ çevirisi bu noktada açıklayıcı: namaz sırasında yapılan tekbir hareketi de “kurban kesmeyi†karşılıyor.
Sonuçta ÅŸöyle bir soru doÄŸuyor insanın içinde, acaba bir yanlış yorum mu sözkonusu? Aslında Kuran-ı Kerim’de emredilen ÅŸey namaz kılarak, ibadet ederek Allah’a yakın olmak ve Hac’ca gidildiÄŸi zaman kurban kesmek de, bir noktada yanlış bir çeviri ya da yorum mu yapıldı?** Yoksa çevirilerden Kuran’da belirgin bir ÅŸekilde kurbanın Kabe’de, Hac sırasında kesilmesi gerektiÄŸi söylendiÄŸini anlıyoruz ve Müslüman inancına göre bayram sırasında inananlar Kabe’nin çevresinde toplanmış mı sayılıyor? Belki de daha kesinlikli bir Kuran çevirisine ihtiyacımız var?***
(ilk resim bir marketin internet sitesinden alıntı, ikinci resim bir yardım derneÄŸinin tanıtımı, kurbanlık canlandırma koyun ÅŸen bir ÅŸekilde gülüyor (aynı sayfada hayvanlarla ilgili üç haberin yanyana gelmesi garip bir tesadüf), kanımca bu iki örnek, dini bir ritüelin ticari iÅŸleme çevrilerek saçmalaÅŸtırılaÅŸlabileceÄŸini ortaya koyuyor.)
* Genelde “meal” olarak anılan metinlerin çeviri olarak anılmasının daha doÄŸru olduÄŸunu sanıyorum. Sonuçta bunlar, anlama ağırlık verilerek yapılmış olan çeviriler.
** Kurban’ın bir müslüman için ne tür bir ibadet olduÄŸunun yorumu, sanırım daha çok hadislere dayanılarak yapılıyor: kurban vacip mi, yoksa sünnet mi? Ayrıca kurban dağıtılanların yoksulluk ölçütü nasıl belirleniyor, bu konu da karışık.
*** Diyanet Vakfı çevirisinde 6. surenin 162. ayetinde de “kurban†sözcüÄŸü geçiyor. Fakat ayetin ardından ÅŸöyle bir not var: “Meâlde kurban olarak tercüme ettiÄŸimiz ‘nüsük’ kelimesi bazı müfessirlerce ibadet olarak açıklanmıştır.†Bu da “kurbanâ€Ä±n anlamları açısından düÅŸündürücü bir baÅŸka nokta. Ayrıca örnek olarak, kuran.gen.tr adresinde yer alan İngilizce çeviriler arasında da Türkçe çevirilerdekine benzer bir farklılık bulunuyor, Yusuf Ali çevirisinde 34. ayette “kurban†yerine “rite (of sacrifice),†M. H. Shakir çevirisinde “acts of devotion,†Hilali&Khan çevirisinde “religious ceremony†deniyor.
(12 Ocak tarihli Milliyet gazetesinde Taha Akyol “Kurban Åžart DeÄŸil” baÅŸlıklı bir yazı kaleme almış: kanımca Akyol da yazısında, bir yorum ya da çevirinin gelenekleÅŸmesini konu ediyor.)

