“Kitaplar İçin Alternatif Vitrinler” baÅŸlıklı yazısında, “Yayıncılık sektöründe, matbaası, dağıtımcısı ve kitapevleri, hatta kitapevi zinciri olan, verdikleri tam sayfa reklamlarda yılda iki üç yüz kitap yayımlamakla övünen yayınevleri karşısında birkaç ayda bir kitap çıkarabilen küçük yayınevlerinin direnme ÅŸansı nedir?” diye soruyordu Arzu TaÅŸçıoÄŸlu (Bianet, 31 Aralık 2008). Yanıtın arka raflara uzanan okurlardan geleceÄŸini söylüyordu sonra da:
“Yayıncılık sektöründe büyük yayınevleri devleÅŸip küçükler iyice ufalırken, okurun elinde önemli bir güç tuttuÄŸunu hatırlamak gerekiyor. Gazetelerin kitap eklerinde ve kitapevlerinin vitrinlerinde kitaplarını sergileme olanağı pek bulamayan küçük ölçekli yayınevlerini ancak okurlar yaÅŸatabilir. Çünkü bu yayınevlerinin kitapları, yeni çıkanlar bölümünde sadece birkaç gün kalabilir, çok satanlar bölümüne ise nadiren girerler.”
Gerçekten de, sözgelimi Radikal Kitap’ın “2008’in en iyi kitapları” vitrinine, çevirmenleri anılmadan tanıtılan çevirilerle dolu bu listeye bakarken, listede sadece büyük altı yedi yayınevinin kitaplarının yer alması karşısında ÅŸunu kolayca düÅŸünebilir okur: bunlardan baÅŸka yayınevi yok.
Oysa çok sayıda yayınevi ve çok sayıda görünmeyen emek var. Görünmeyenler sadece çevirmenler deÄŸil, küçük, ciddi, çalışkan yayınevleri; Erzurum’da, Konya’da, İzmir’de yayın yapan, büyük medyada reklam vermeye gücü yetmeyen, birine verse diÄŸerlerine veremeyen, kitapları çığ gibi gelen medya kitaplarının arkasında kaybolan yayınevleri de görünmüyor. Bu yayınevleri görünemedikçe, onlarla çalışan çevirmenler, yazarlar da görünemiyor ve hep tek yol, büyük yayınevlerine gitmek olarak kalıyor. Bunun genel çeviri anlayışını, genel yazı anlayışını, konu seçimini nasıl belirlediÄŸini söylemeye gerek bile yok.
Semih GümüÅŸ de “Okurun sorumluluk alması…” baÅŸlıklı yazısında (Radikal Kitap, 2 Ocak 2009) bu tekdüzeleÅŸme eÄŸilimine ısrarla karşı çıkan eleÅŸtirmenlerden biri olarak, okurun sorumluluk alması gerektiÄŸini söylüyor. Devletin kütüphanelere daha çok kitap satın alması, kütüphane sayısını artırması, vergi düzenlemesine gitmesi gerektiÄŸi gibi, okurun da kitap seçiminde medyanın yönlendirmesinden sıyrılarak sorumluluk almasında yarar olduÄŸunu belirtiyor. Ve çok önemli bir soruna karşı eylem önerisi getiriyor:
“Bu tür iç sorunlarımız dışında, yayıncılık dünyasını haksız biçimde baltalayan iki odağı daha perde önüne çıkarmalıyız: İlki, ders kitaplarını MEB aracılığıyla ücretsiz dağıtan devlet, ki böylece Anadolu’daki küçük kitapçıları ve eÄŸitime kaynak kitaplarla katılan yayınevlerini eritmiÅŸ, kitabın para ödemeden alınabilen bir ürün olduÄŸu yanlış-bilincini yaygınlaÅŸtırmıştır.
İkincisi de, ikide bir kuponla parasız kitap dağıtan, uyduruk “100 Temel Eser†kitaplarını peynir ekmek gibi savuran gazeteler. En aklı başında olanlar bile kendi tirajlarını artırmaya çalışırken kitap yayıncılığını, dolayısıyla uzun erimde kitap okuma seferberliÄŸini sekteye uÄŸratıyor. Ötekileri bir an bırakıyorum bir yana, “sınırsız demokrasiperver†Taraf gazetesinin son “100 Temel Eser†kampanyasında dağıttığı kitapların çevirilerinin kimlerden alındığını ve bu yolla hangi yararları umduÄŸunu açıklamasını bekleme hakkımız var. Yayıncılar Meslek BirliÄŸi’ne, kuponla kitap dağıtan gazetelere karşı açık bir protesto örgütlemesini öneriyorum.”
Arka raflara uzanan sorumlu okurların, bir de ele aldıkları kitapların, yazarına ve üslubuna ya da çevirmenine ve çevirisine bakmaları gerekiyor: Klasik eserlerde yaygın görülen sahte çeviriyi anlamanın kitapçılarda çok kolay bir yolu var. Genellikle aynı kitabın birkaç çevirisi yanyana duruyorsa, onları yanyana açıp çeÅŸitli yerlerinden karşılaÅŸtırmak mümkün. EÄŸer cümle yapıları, sözcük seçimleri gibi özelliklerde aşırı benzerlik olduÄŸu görülüyorsa, bir kitabı sahte çeviri deÄŸilse de, ÅŸüpheli çeviri diye deÄŸerlendirmek yararlı olabilir. Böyle bir durumda, çevirmenin biyografisine bakmak, baÅŸka hangi dillerden çeviri yaptığına bir göz atmakta da yarar var. Her koÅŸulda, yayınevinin büyüklüÄŸü çevirinin sahihliÄŸinin garantisi deÄŸildir; küçüklüÄŸü de kötü çeviri olmasını gerektirmez. Gazetelere gelince.. Okurlar gazetelerden kupon biriktirip çeviri kitap topluyor mu gerçekten?
