Çalışmalarını Chicago Illinois Üniversitesinde sürdüren Esra Akcan‘ın “Çeviride Modern Olan. (Åžehir ve Konutta Türk-Alman İliÅŸkileri)” adlı çalışması yayımlandı. Columbia Üniversitesi’nde verdiÄŸi “Modernity in Translation: Early 20th Century German-Turkish Exchanges in Land Settlement and Residential Culture” baÅŸlıklı doktora tezinin geniÅŸletilmiÅŸ versiyonu olan bu çalışmada, bir yerin bir yabancıyla, “ötekisiyle”, dışarısıyla olan deneyimini anlamaya ve deÄŸerlendirmeye yönelik bir çalışma alanı olarak ele alınan “çeviri”, Cumhuriyetin kuruluÅŸunun hemen ertesinde, mimaride Türk ve Alman iliÅŸkilerine tutulan büyüteç görevi görüyor. Bir çevirinin tarihi yazılırken mimarlığın iç içe geçmiÅŸ tarihlerinin altı çiziliyor ve bunun uzantısında “Batılı” ve “DoÄŸulu” arasındaki radikal baÅŸkalık, eÅŸölçülmez fark gibi öncüller reddediliyor. Bu kitap ÅŸu tip sorulara cevap arıyor: Türkiye’deki modern ÅŸehir ve konut kültürünün yaratılmasında çeviri ne derecede önemli oldu? Mimari ve yapılı çevreyi etkileyen çeviri pratikleri nasıl ayrıştırılabilir? BenzeÅŸtirici ve yabancılaÅŸtırıcı çevirilerin neticeleri nelerdir? BatılılaÅŸma ve uluslaÅŸma dengeleri her çeviri anında nasıl uzlaÅŸtırılıyordu? EÄŸer çeviri pratikleri Türkiye’nin sınırlarını bazı milletlere açtıysa, aynı sınırları diÄŸer milletlere kapamanın sonuçları neler oldu? Alman ve Türk mimarlar çevirinin temas alanındaki gerilimlerle nasıl baÅŸa çıktılar? Ne zaman ve neden kendilerini yabancı bir kültüre açtılar ya da kapadılar? Çevrilebilir ve çevrilemez olanı nasıl tanımladılar, ayrıştırdılar ve bu ayrımın arkasındaki ideolojik dürtüler nelerdi?

Yirminci yüzyılın birinci yarısında Avrupa ve Türkiye arasında gidip gelen, kimisi bu coÄŸrafyaların doÄŸu ve batısı üzerinden de geçen, Türk, Alman ve Avusturyalı mimarların bir haritasını çıkardığımızda, modern ÅŸehir ve konut kültürünün çokuluslu yapılandırma süreci ortaya çıkacaktır. Cumhuriyet’in kurulmasından hemen sonra, Türkiye’nin modern kurumlarını oluÅŸturmaları ve gençliÄŸini eÄŸitmeleri için Almanca konuÅŸulan ülkelerden yüzlerce meslek adamı ülkeye davet edilmiÅŸti. Kemalist elit, mimarlık ve ÅŸehircilik disiplininde de modern bir ülke kurmakta kullanılabilecek etkin mekanizmalar buldu. Ancak, devletin bu politik programlarının çok ötesinde, göçmen, yolcu, yabancılarla beraber çalışan yerel mimar ve uluslararası öÄŸrenciler arasındaki kültürel alışveriÅŸ, Türkiye’deki yerleÅŸke ve konut kültürünü dönüÅŸtürdü; Alman mimarların ülkeyi terk ettikten sonraki mesleki pratiklerini etkiledi.

DiÄŸer tüm bölgelere kapalı olarak sadece kendi üretildiÄŸi yere koÅŸullu yalın bir mimarlık olmadığı gibi herhangi bir yerin koÅŸullarından tamamen bağımsız soyut bir mekanda üretilen bir mimarlık da yoktur. Yerel ve yabancı olanın içeriÄŸi sürekli olarak deÄŸiÅŸkendir. Bugünün kültürel üretimini anlamak, iÅŸte bu yüzden bu kültürel buluÅŸmaları kapsayabilen nüanslı bir kurama ihtiyaç duyar. Bu kitapta, kültür çevirisi kuramının, modernleÅŸmenin iç içe geçmiÅŸ tarihlerini açıklamada üretken bir tartışma alanı yarattığı öneriliyor. (Kaynak: Basın Bülteni.)

Kitaptan: “Kemalist devrim Türkiye’de temel bir ikilemin kapılarını araladı. Bir yandan modernleÅŸme ve BatılılaÅŸma projesi olsa da, diÄŸer yandan Türk ulus-devletini kurmak bir takım kültürel köken mitlerinin yeniden canlandırılmasını gerektiriyordu. Çeviri bir bakıma BatılılaÅŸma ve uluslaÅŸma arasındaki gerilimlerin temas alanı olmuÅŸtur. Fikirler, kavramlar ve imgeler bir yerden diÄŸerine ideolojik yükleriyle taşınırlar. Çeviri bu yüzden daima coÄŸrafi-politik dürtüler ve psikolojik yüklerle dolu bir temas alanıdır. Bu kitap ÅŸu tip sorulara cevap arıyor: Türkiye’deki modern ÅŸehir ve konut kültürünün yaratılmasında çeviri ne derecede önemli oldu? Mimari ve yapılı çevreyi etkileyen çeviri pratikleri nasıl ayrıştırılabilir? BenzeÅŸtirici ve yabancılaÅŸtırıcı çevirilerin neticeleri nelerdir? BatılılaÅŸma ve uluslaÅŸma dengeleri her çeviri anında nasıl uzlaÅŸtırılıyordu? EÄŸer çeviri pratikleri Türkiye’nin sınırlarını bazı milletlere açtıysa, aynı sınırları diÄŸer milletlere kapamanın sonuçları neler oldu? Alman ve Türk mimarlar çevirinin temas alanındaki gerilimlerle nasıl baÅŸa çıktılar? Ne zaman ve neden kendilerini yabancı bir kültüre açtılar ya da kapadılar? Çevrilebilir ve çevrilemez olanı nasıl tanımladılar, ayrıştırdılar ve bu ayrımın arkasındaki ideolojik dürtüler nelerdi?”