Arap dili uzmanı Yrd. Doç. Dr. Mehmet Hakkı Suçin’in Öteki Dilde Var Olmak (Multilingual, 2007) adlı çalışması Arapça-Türkçe karşılıklı çevirinin çeviribilim açısından deÄŸerlendirildiÄŸi, alanında tek çalışma olarak duruyor. Tanıtım metninde çalışmanın içeriÄŸi ayrıntılı bir ÅŸekilde anlatılıyor:

Öteki Dilde Var OlmakÖteki Dilde Var Olmak, sözcük ve kalıplaÅŸmış ifadeler düzeyinde genelde kaynak dil ile hedef dil arasında, özelde ise Arapça-Türkçe ve Türkçe-Arapça çeviride karşılaşılan eÅŸdeÄŸerlik sorunlarını ve bu sorunları çözmek için çevirmenlerin izledikleri stratejileri ele alan betimsel bir araÅŸtırma niteliÄŸindedir.

Çalışmanın Birinci Bölümünde “Çeviride EÅŸdeÄŸerlik Yaklaşımlar” ana baÅŸlığı altında çeviride eÅŸdeÄŸerlik yaklaşımları genel hatlarıyla incelenmiÅŸtir. Çeviri araÅŸtırmalarının ÅŸekillenmesinde ve çevirinin bağımsız bir disiplin hale gelmesinde büyük katkı saÄŸlayan Roman Jakobson, Eugene Nida, John Catford’ın çeviride eÅŸdeÄŸerlik ile ilgili yaklaşımları bu bölümde ele alınmıştır. Özellikle çeviri uygulamaları alanında önemli çalışmalar yapmış olan Jean-Paul Vinay ve Jean Darbelnet, Juliane House, Peter Newmark, Basil Hatim ve Ian Mason, ve Mona Baker’in yaklaşımları da bu bölümde yer almıştır. Burada metindilbilim çalışmalarıyla bilinen Robert-Alain de Beaugrande ve Wolfgang Ulrich Dressler’in eÅŸdeÄŸerlik ile ilgili yaklaşımlarına da yer verilmiÅŸtir. Bunun yanısıra birebir/bağımlı çeviri, serbest çeviri, biçim-içerik çerçevesinde yapılan tartışmalar ile betimsel çeviri çalışmalarına ön ayak olan ÇoÄŸuldizge Kuramı da kısaca tanıtılmıştır.

“Sözcük Düzeyinde Genel EÅŸdeÄŸerlik Sorunları” baÅŸlıklı İkinci Bölümde, sözcüÄŸün anlam çerçevesi üzerinde durulmuÅŸtur. Bu baÄŸlamda, sözcüksel anlam, semantik alanlar, üstanlamlılık-altanlamlılık ele alınmıştır. Sözcüksel anlam türleri “düzanlam” ve “yananlam” olmak üzere iki ana grupta incelenmiÅŸ, eÅŸanlamlılık, eÅŸadlılık ile tutumsal, duygusal, çaÄŸrışımsal, eÅŸdizimsel ve anıştırmalı anlam türleri çeviri sorunları açısından irdelenmiÅŸtir.

Arapça’nın stilistik özelliklerinden olan biçimsel ve anlamsal sözcük yinelemesi ile bunların Türkçeye aktarılmasında ortaya çıkan çeviri sorunları ve izlenebilecek stratejiler de İkinci Bölümde yer almıştır. Ayrıca Arapçada eksilti ve eksilti türlerine de yer verilmiÅŸ, eksilti iÅŸlemiyle ilgili klasik ve modern yaklaşımlara deÄŸinilmiÅŸ, eksiltili ifadelerin yer aldığı Arapça örneklerin Türkçe ve İngilizce çevirileri verilmiÅŸ, böylece eksilti açısından söz konusu diller karşılaÅŸtırılmıştır. Kısaltmalar, özel adların hedef dile aktarılması konularına da bu bölümde yer verilmiÅŸtir. Diller arası sözcük alışveriÅŸinin sonucu olarak anlam kaymasına uÄŸrayan ve bu nedenle çeviride eÅŸdeÄŸerlik sorunlarına yol açan sözcükler, “sahte dostlar” kavramı etrafında irdelenmiÅŸ, ayrıca kültürel farklılıklardan kaynaklanan çeviri sorunları ana hatlarıyla ele alınmıştır.

Üçüncü Bölümde “KalıplaÅŸmış İfadeler Düzeyinde Genel EÅŸdeÄŸerlik Sorunları” ele alınmıştır. Bu çerçevede hem çeviride hem de dil öÄŸretiminde önemli bir yere sahip olan eÅŸdizimler, yapı ve iÅŸlev açısından sınıflandırmaya tabi tutularak, klasik Arap dilcileri ile Batılı anlambilim ve çeviri araÅŸtırmacılarının eÅŸdizimlere iliÅŸkin yaklaşımları genel hatlarıyla ele alınmıştır. Bu bölümde eÅŸdizimlerin hedef dile aktarılmasında karşılaşılan genel sorunlar da sınıflandırılmıştır. Deyimler ve atasözlerinin genel özellikleri ile deyimsel ifadeler çerçevesinde karşılaşılan genel sorunlara da bu bölümde yer verilmiÅŸtir.

Dördüncü Bölümde “Sözcük ve KalıplaÅŸmış İfade Düzeyinde Genel EÅŸdeÄŸerlik Stratejileri” baÅŸlığı altında genel anlamda çevirmenlerin çeviride izledikleri bazı stratejiler Arapça perspektifinden ele alınmıştır. Kültürel ikame, telafi, özelleÅŸtirme ve genelleÅŸtirme, açımlama, ekleme ve çıkarma olmak üzere altı kategoride incelenen bu stratejiler, çeviri uygulamasının her aÅŸamasında çevirmenin izlemek durumunda kalabileceÄŸi, verilen kuramsal zemini akıllıca ve dengeli bir ÅŸekilde kullanması durumunda optimum düzeyde baÅŸarılı bir hedef metin oluÅŸturmasına yardımcı olabilecek çeviri iÅŸlemlerinden oluÅŸmaktadır.

Arapça çeviri araÅŸtırmaları alanında Türkiye’de yayınlanan ilk eser olan kitapta kuramsal ve uygulamalı çeviribilim konuları iç içe iÅŸlenmiÅŸtir. Arapça çeviriyle ilgilenenler, araÅŸtırmacılar ve mütercim-tercümanlık öÄŸrencileri için önemli bir kaynak niteliÄŸindedir.

(Ayrıca bkz. OnlineArabic, Arapça Dağıtım)