Kitap Çevirmenleri BirliÄŸi (Çevbir), toplumsal geliÅŸmelere yönelik ilgisini 20 Haziran 2006 günü gazeteci, yazar ve yayıncılarla ortak olarak yaptığı ilk basın açıklamasında ortaya koydu.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti (TGC), Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), Türkiye Yayıncılar BirliÄŸi (TYB), Kitap Çevirmenleri BirliÄŸi ve Uluslararası Yazarları BirliÄŸi (PEN) Türkiye Merkezi, Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS) ve Kitap Çevirmenleri Meslek BirliÄŸi bugün (20 Haziran) TGC Burhan Felek Konferans Salonu’nda ortaklaÅŸa “Terörle Mücadele Yasa (TMY) Tasarısı’nın basın yayın özgürlüÄŸüne etkileri” konulu toplantı düzenledi.

..

“TMY’nin bazı maddelerinin deÄŸiÅŸtirilmesi tasarısının basın yayın özgürlüÄŸüne etkileri” baÅŸlıklı toplantıda sözcü olarak TGC BaÅŸkanı Orhan Erinç, TGS Genel BaÅŸkanı Ercan İpekçi, TYB Yönetim Kurulu BaÅŸkanı Çetin Tüzüner, PEN Türkiye Merkezi’nden Müge Sökmen, TYS BaÅŸkanı Enver Ercan, ve Kitap Çevirmenleri Meslek BirliÄŸi’nden Tuncay Birkan hazır bulundu. (“TMY Geri Çekilsin,” bianet, 20.06.2006)

Basın açıklamasını izleyenler arasında yer alan yayıncı Ragıp Zarakolu çevirmenler açısından ilginç bir noktaya deÄŸinmiÅŸ:

Yayıncı Zarakolu çevirmenlerin telif hakkı için “eser sahibi” konumlarının yasalarca saÄŸlandığını ancak bu avantajın bile tasarıyla çevirmenler aleyhine çevrildiÄŸi ve çevirmenin “eser sahipliÄŸi” sıfatıyla yargılanabileceÄŸine vurgu yaptı.

Gerçekten de bu önemli bir konu. Çevirmen eser sahibi midir ya da çeviri eserdeki rolü nedir, çevirdiÄŸi eseri bilerek mi seçer, yoksa sadece yayınevinin teklif ettiÄŸi bir iÅŸ olarak mı üstlenir? Yazar ve çevirmen çeviri sürecinde ve sonrasında nasıl bir iliÅŸki içindedir? Çeviri eserin kaynak metinden farklılıklarını denetleyen bir süreç var mıdır?

Ragıp Zarakolu yayımladığı bir çeviri kitap nedeniyle 22 Eylül 2005 tarihinde ilk celsesi baÅŸlayan bir davada yargılanıyor. Dora Sarkanyan’ın dedesi Garabed Haçeryan’ın 1922 yılı, İzmir hatıralarını derlediÄŸi bu kitap Türkçeye Atilla Tuygan tarafından Bir Ermeni Doktorun YaÅŸadıkları. Garabet Haçeryan’ın İzmir Guncesi (2005) adıyla çevrilmiÅŸ ve Belge Yayınları tarafından yayımlanmıştı.

Ermeni Yazarlar BirliÄŸi ve Ermeni Genocide Enstitüsü-Müzesi’nin 6 Haziran 2006 tarihli ortak basın açıklamasına göre, ilk olarak Batı Ermenice (1995), daha sonra İngilizce (1997), Fransızca (2000) , İspanyolca (2001) ve Yunanca (2001) çevirileriyle yayınlanan kitabın Türkçesi, DoÄŸu Ermenice ve Rusça çevirilerinin yayınlarıyla eÅŸzamanlı olarak gerçekleÅŸmiÅŸ. Kitabın Almanca çevirisi de tamamlanmış, yakında yayınlanacakmış.

Bu basın açıklamasında ilginç bir bölüm var.

Türkçe uzmanı olan, Lusineh Sahakyan kitabın Türkçe versiyonu üzerinde durdu. Yayıncı Ragıb Zarakolu’na Türkiye’de böyle bir kitap yayınlamayı cesurca kabul ettiÄŸi için, ve çevirmen Atilla Tuygan’a çalışmasının buna layık niteliÄŸinden ötürü teÅŸekkür etti. “Türkçe çevirinin kesinliÄŸinden emin olmak için rasgele bazı karşılaÅŸtırmalar yaptım,” dedi Sahakyan, “ve Tuygan’ın özgün Ermenice metni mükemmel bir ÅŸekilde aktarmakla kalmayıp, Sakayan’ın giriÅŸ yazısının sonucunu, baÅŸka birkaç retorik soru daha ekleyerek ve onun metnini Türk okuruna daha ikna edici ve çekici bir ÅŸekilde aktararak geniÅŸletmiÅŸ olduÄŸunu görüp hoÅŸnut oldum.” Shakayan bunun ardından Türkçe metindeki bu ek cümleleri Ermeniceye çevirmeye baÅŸlayıp ÅŸunları söyledi: “Türk yetkililerinin onyıllardır Ermeni genocide’siyle ilgili bilgileri kamuoyundan, tarih kitaplarından ve okul müfredatından uzak tuttuÄŸu bilinmektedir. Türk halkının Osmanlı yönetimi altındaki ve Smyrna’daki [İzmir] Ermeni nüfusunun kaderi hakkında yanlış bilgilendirilmiÅŸ olmasına ve Modern türk hükümetinin resmi inkarcı görüÅŸlerini savunmasında ÅŸaşılacak bir ÅŸey yok. BilgilendirilmemiÅŸ Türk yurttaÅŸları için, bu kitap Ermeni genocide’siyle ilgili gerçek bir bilgi kaynağı.”

Toplantının sonunda söz alan Dora Sarkanyan Türkçe çeviriyle ilgili ÅŸunları söylemiÅŸ:

“Dedemin günlüÄŸü artık dokuz dilde mevcut ve ben misyonumu tamamlanmış sayıyorum. Fakat, bu çeviriler dizisindeki en deÄŸerli çeviri bana göre Türkçe olandır ..”

Dolayısıyla Türkçe çevirinin özel bir önem kazandığı, karışık bir durum ortaya çıkmış görünüyor: Türkçe çeviri kaynak metinden farklı. Kaynak metnin yazarının bu duruma bir itirazı yok. Fakat konuyla ilgili baÅŸka temel metinler de çevirmiÅŸ olan Atilla Tuygan, doÄŸrudan yazarın metnine müdahale ederek geniÅŸletmiÅŸ: metinde eksiltme yapsaydı sansür yapmış olacaktı, bu durumda ne yapmış oluyor? Dahası, bu durumda eser sahibi sayılmazsa, ne sayılabilir? Yazar izin verse bile, çevirmenin metne ekleme yapmaya hakkı var mıdır?

 

İlgili okuma: “‘Tabu’ya İlk Yumruk,” Radikal, 3.10.2005. 1990’lardan bu yana konuyla ilgili çeviri yayınların bir tarihçesi.



Bir Ermeni Doktorun YaÅŸadıkları / Çeviren: Atilla Tuygan