M.E.B. tavsiyeli klasiklerin çevirilerinin intihallerinin olaÄŸanlaÅŸtığı, kitapların dava konusu olduÄŸu, yazar, yayıncı, çevirmen ve gazetecilerin hazırlanan yasalara karşı ortak açıklama yapma ihtiyacı duyduÄŸu bir dönemde, geçmiÅŸe bakmak yararlı olabilir. 1976 yılında Türkiye Yazarlar Sendikası’nın ilk yayını olarak çıkmış, Aziz Nesin, Bekir Yıldız, Adnan Özyalçıner, Ataol BehramoÄŸlu, HaÅŸmet Zeybek, Kemal sülker, Orhan Apaydın, Tomris Uyar, Kemal Özer, Sennur Sezer ve Alpay Kabacalı’nın hazırladığı bir kitap var: Toplatılan Kitaplardan Seçmeler.

Bu kitap dönemin M.E.B.’nın okul kütüphanelerinden bazı kitapları toplatma kararı alması sonrasında hazırlanmış, olayla ilgili yazı ve haberleri, ayrıca toplatılan kitaplardan alıntıları içeren bir kitap. Birçok çeviri eser toplatılmış: Dostoyevski, Gogol, Dickens.. Yani günümüzde, bandrolden muaf tutulan ve intihalleri yaygınlaÅŸan eserler!

Bu kitapta yer alan Aziz Nesin’in ÅŸu sözleri gerçekten çarpıcı: “Bizler, Türkiye Yazarlar Sendikası’nm üyeleri olarak, kitaplarımızın ‘ahlâk, aile ve cemiyet deÄŸerlerimizi yıkmaya matuf’ ol­duÄŸunu söyleyenlere, kem söz sahibinindir, de­yip, bu aÅŸağılayıcı sözleri aynen, hayır aynen de­ğil, lâyık oldukları ve hak ettikleri çok daha ağırıyla yüzlerine çarparak geri çeviriyoruz. İyice bilsinler ki, kitap kıyımıyla, kitap düÅŸmanlığı yaparak, yurdumuzu dünyanın gözünde utançlı duruma, insanlarımızı da barbar durumuna düÅŸüremiyeceklerdir. Ve onlar, ancak toplattıkları kitapların sayesinde uygar bir ülkenin kimliÄŸini taşıyabilmektedirler. Unutmasınlar ki, onların çocukları ve torunları bugün ‘ahlak, aile ve cemiyet deÄŸerlerini yıkmaya matuf’ kitaplar yazdıklarını söyledikleri yazarların yaÅŸamlarını okullarda ders olarak okuyacak, kitaplarından sınav vereceklerdir.”

Aşağıda, 1976 tarihli kitaptan bazı yazılar yer alıyor (9-33):

 

ÖNSÖZ

Kitap toplatmak, kitap yasaklamak, faÅŸizmin baÅŸlıca belirtisidir. Yurdumuzda öteden beri kitap toplatılması kitap yasaklanmasının sürmesi, de­mokrasinin kâğıt üstünde kaldığını, yaÅŸama ge­çemediÄŸini gösteriyor. Oysa demokrasi, halkın bir yaÅŸam biçimidir. Demokrasi yaÅŸanmadıkça demok­rasi deÄŸildir.

Son olarak, Millî EÄŸitim Bakanlığı yerli ve yabancı kimi yazarların kitaplarını, okul kitaplık­larından toplatmıştır. Bu sonuncu kitap toplatma iÅŸlemi, bundan öncekilerden çok daha ağır, çok daha gerici bir davranıştır. Bu kez, Türk kültürü­nün deÄŸerlerinden biri olan ve yüzyıllardan beri Türk halkının sözlü edebiyat olarak ağızdan ağıza söyleyerek günümüze dek yaÅŸattığı «Kerem ile As­lı» nın kitabı da toplatılmıştır. YaÅŸar Kemal’in yazısında belirttiÄŸi gibi, Kerem ile Aslı’nın topla­tılması, ırkçı bir davranıştır.

Okul kitaplıklarından kitap toplatılması tek başına bir olay deÄŸildir, kültür düÅŸmanlığının yal­nızca bir bölümüdür. Kitap toplatılmasının arka­sından, TV’deki dizi film İnsanlığın YüceliÅŸi‘nin [Jacob Bronowski] gösterilmesi de yasaklanmıştır. Bu filmin yasak­lanmasının nedeni, yasakçıların, insanlık tarihi­nin doÄŸabilimlerine uygun oluÅŸmasına, yani bilim­selliÄŸe karşı olduklarını gösterir.

Ayrıca, Millî EÄŸitim Bakanlığı’nın okul ki­taplıklarından kimi kitapları toplama buyruÄŸun­da, toplanan kitapların yazarları aÅŸağılanmıştır. Türkiye Yazarlar Sendikası Yönetim Kurulu, ba­kanlığın bu davranışına karşı, doÄŸal hakkını kul­lanarak, bakanlığa gereken karşılığı vermiÅŸtir.

İşte bu kitabı, kitap toplatma kararını protes­to etmek ve kitap toplatanları halkımız önünde açıkça kınamak amacıyla ve günümüz yönetimi­nin gerici davranışını saptayarak gelecek kuÅŸak­lara bir belge olması için yayımlıyoruz.

  Türkiye Yazarlar Sendikası Yönetim Kurulu

 

KARAR

T. C. Millî EÄŸitim Bakanlığı Orta ÖÄŸretim Genel MüdürlüÄŸü

Åžubesi: EÄŸitim ve ÖÄŸretim

Sayı: 379-23642 Konu: Okul Kitaplıkları

16 Ekim 1975

 

 

… Valiliğine:

Bazı okullarımızın sınıf ve okul kitaplıkların­da mizah edebiyatı adı altında veya memleket gerçeklerini aksettirdiÄŸi iddiası ile yayımlanan, fakat gerçekte millî terbiyemize aykırı, ahlâk, aile, hatta cemiyet deÄŸerlerimizi yıkmaya matuf kitapların bulunduÄŸu müÅŸahede edilmektedir.

Bu kitapların, gayeleri kurulu düzeni yıkmak olan istikameti belli bazı yazarlara ait oluÅŸu da dikkatten kaçmamaktadır.

Dağıtımı yasaklanmış olmamakla beraber bu türlü yayınların okullarımızın takibetmekte bulunduÄŸu eÄŸitim ve öÄŸretim ilkeleriyle baÄŸdaş­madığı da bir gerçektir.

Bu sebeple:

1) Sınıf ve okul kitaplıklarında Bakanlıkça tavsiye edilerek TebliÄŸler Dergisinde yayımlanan, Okul müdürünün uygun göreceÄŸi üç öğ­retmenden kurulu (Asil öÄŸretmen bulunmaması halinde ücretli öÄŸretmen olabilir)  bir komisyon tarafından incelenerek,  1739 sayılı Millî EÄŸitim Temel Kanunu’nda öngörülen millî eÄŸitim amaç­

larına aykırılık taşımadığı ve yazımızın başında açıklanan nitelikte olmadığı, dolayısı ile öÄŸren­cilerin okumasında mahzur bulunmadığı tesbit edilen,

Millî EÄŸitim Bakanlığı Klâsikleri arasında yayımlanan eserler dışındaki kitapların sınıf ve okul  kitaplıklarında  bulundurulmaması  gerekli görülmüÅŸtür.

Millî EÄŸitimimizin maksat ve gayesine aykı­rı, yukarıda bahsi geçen nitelikteki kitaplar ise toplanarak Yayımlar ve Basılı EÄŸitim Malzeme­leri Genel MüdürlüÄŸüne gönderilecektir.

Okul müdürleri, konu üzerinde gerekli has­sasiyet ve sürati göstereceklerdir.

Bu yolda iÅŸlem yapılması husususunun ilgi­lilere tebliÄŸini önemle rica ederim.

Millî EÄŸitim Bakanı, Ahmet Nihat Akay, MüsteÅŸar

 

…VE TOPLATILAN KİTAPLAR

Millî EÄŸitim Bakanlığı’nın genelgesine göre, haklarında hiçbir mahkeme karan olmadığı hal­de, okul kitaplıklarından toplatılan kitapların listesi:

Çemberler – Çetin Altan, Karayar Köprüsü-Refik Erduran, Mor Defter – Çetin Altan, Çilli -Fakir Baykurt, Baba Evi – Orhan Kemal, Kap­lumbaÄŸalar – Fakir Baykurt, Hababam Sınıfı -Rıfat Ilgaz, Baba Ocağı – Parden Deay, Suçumuz İnsan Olmak – Oktay Akbal, Gecekondu – Mu­zaffer İzgü, MüfettiÅŸler MüfettiÅŸi – Orhan Kemal, Avare Yıllar – Orhan Kemal, Kara Vagon – Bekir Yıldız, Toprak Ana – Cengiz Aytmatov, İnce Memed – YaÅŸar Kemal, BaÅŸörtülüler – Afet MuhteremoÄŸlu, Duvar – Jean Paul Sartre, Bozukdüzen Okulu – Halil Beyhangil, Buzlar Çözülmeden -Cevat Fehmi BaÅŸkut, Küçücük – Orhan Kemal, Ekmekçi Kadın – Xavier de Montepin, Onbinlerce KaÄŸnı – Fakir Baykurt, Bizim Köy – Mahmut Makal, Taras Bulba – Gogol, Kerem ile Aslı – Ef­latun Cem Güney, Kerem ile Aslı – Muharrem Zeki Korgunal, Son Hudut – Maclean, Esirler -Sabahattin Ali, Ekmek Kavgası – Orhan Kemal, Tırpan – Fakir Baykurt, Gurbet KuÅŸlan – Orhan Kemal, İlyas Efendi – Muzaffer İzgü, DaÄŸlan Bek­leyen Kız – Esat Mahmut Karakurt, Ev Sahibesi – Dostoyevski, İş İşten Geçti – Jean Paul Sartre,. BaÄŸrıyanık Ömer ile Güzel Zeynep – Tank Dur­sun K., Sağır Dere – Kemal Tahir, Namus Gazı -Aziz Nesin, Sıra Sıra Deliler – İsa Ayhan, Cep Dergisi – Varlık Yayınları, Kalkınma Masalı -Mahmut Makal, ÖÄŸretmenimize Sevgilerimizle -E. R. Braitwaite, Bereketli Topraklar Üzerinde – Orhan Kemal, Oliver Twist – Charles Dickens, Beyazlı Kadın – Vickie Collins, Uyumsuz YaÅŸa­mak – Albert Camus, Cemo – Kemal BilbaÅŸar, Yılanların Öcü – Fakir Baykurt.

 

TÜRKİYE YAZARLAR SENDİKASI BASIN BÜLTENİ

17.1.1976

Millî EÄŸitim Bakanlığı’nın Türkiye’deki bü­tün orta öÄŸretim kurumlarına göndermiÅŸ ve ay­rıca TebliÄŸler Dergisi’nde yayınlatmış olduÄŸu 16 Ekim 1975 tarihli ve 379-23642 sayılı buyruÄŸu üze­rine, Bakanın anlayışına, daha doÄŸrusu anlayış­sızlığına uygun kafa yapısında olan okul görev­lileri eliyle, ancak kırk yıl önce Nazi Almanya-sı’nda ve faÅŸist İtalya’da benzerleri görülmüÅŸ olan kitap düÅŸmanlığı ve kitap kıyımı baÅŸlatılmıştır.

Türkiyemizin eÄŸitim tarihinde, utancı bu buyruÄŸu verenlerin olan ve kara sayfada yer alan bu buyruÄŸunda Bakanlık ÅŸöyle demektedir:

“Bazı okullarımızın sınıf ve okul kitaplıkla­rında mizah edebiyatı adı altında veya memleket gerçeklerini aksettirdikleri iddiası ile yayımla­nan, fakat gerçekte millî terbiyemize aykırı, ah­lâk, aile, hatta cemiyet deÄŸerlerimizi yıkmaya matuf kitapların bulunduÄŸu müÅŸahede edilmek­tedir.

Bu kitapların, gayeleri kurulu düzeni yık­mak olan istikameti belli bazı yazarlara ait olu­şu da dikkatten kaçmamaktadır.

(…) Bu sebeple:

1 —- Sınıf ve okul kitaplıklarında Bakanlık ça tavsiye edilerek TebliÄŸler Dergisi’nde yayım­lanan,

— Okul müdürünün uygun göreceÄŸi üç öğ­retmenden kurulu bir komisyon tarafından in­celenerek, 1739 sayılı Millî EÄŸitim Temel Kanunu’nda öngörülen millî eÄŸitim amaçlarına aykı­rılık taşımadığı ve yazımızın başında açıklanan nitelikte olmadığı, dolayısıyla öÄŸrencilerin oku­masında mahzur bulunmadığı tesbit edilen,

— Millî EÄŸitim Bakanlığı klasikleri arasın­da yayımlanan eserler dışındaki kitapların sınıf ve okul kitaplıklarında bulundurulmaması gerek­li görülmüÅŸtür.

Millî EÄŸitimimizin maksat ve gayelerine ay­kırı, yukarıda bahsi geçen nitelikteki kitaplar ise toplanarak Yayımlar ve Basılı EÄŸitim Malzeme­leri Genel MüdürlüÄŸü’ne gönderilecektir.

Okul müdürleri konu üzerinde gerekli has­sasiyet ve sürati göstereceklerdir.

Bu yolda iÅŸlem yapılması hususunun ilgilile­re tebliÄŸini önemle rica ederim. Millî EÄŸitim Bakanı adına”

Bu buyruktan sonra, şimdilik, okul ve sınıf kitaplıklarından kaldırılmış ve toplatılmış kitap­lar şunlardır:

Büyük İngiliz klasiklerinden Charles Dickens’in, Nobel ödüllü büyük Fransız yazarı Albert Camus’un, büyük Rus klasiklerinden Dostoyevski’nin ve Gogol’ün kitapları.

Türk kültürüne onur vermiÅŸ ve Türk Edebi­yatının klasikleri arasına girmiÅŸ bulunan ölmüÅŸ yazarlarımızdan Cevat Fehmi BaÅŸkut’un, Sabahattin Ali’nin, Orhan Kemal’in, Kemal Tahir’in kitapları.

Günümüz yazarlarından ve Türk edebiyatı­nı dünyaya tanıtarak Türkiye’mizi dünyada, ki­tap düÅŸmanı Bakan Ali Naili Erdem’den çok da­ha iyi temsil eden ve bu temsile lâyık olan, kül­tür bayrağımızı bütün dünyada dalgalandıran yazarlarımızdan Oktay Akbal’m, Refik Erduran’m, Afet MuhteremoÄŸlu’nün, Tarık Dursun K. mn, Rıfat İlgaz’ın, Kemal BilbaÅŸar’ın, Mahmut Makal’m, Bekir Yıldız’m, Fakir Baykurt’un, Çe­tin Altan’m, YaÅŸar Kemal’in, Aziz Nesin’in kitap­ları da okul ve sınıf kitaplıklarından toplatılmıştır.

Kitaplarını toplama sırası, romanları Türki­ye’de en büyük basımlara ulaÅŸan ve halkın be­nimsediÄŸi yazar olan Esat Mahmut Karakurt’a, yıllardan beri halk edebiyatımız üzerine deÄŸerli yapıtlar vermiÅŸ olan emekli öÄŸretmen Eflatun Cem Güney’e dek varmış ve onların kitapları da toplatılmıştır. Bu durum, hiçbir yazarın, giderek hiçbir aydının bu faÅŸistçe baskıdan kurtulamıyacağını göstermektedir.

Gerek ÅŸimdiki eÄŸitim Bakanının, gerek or­tağı bulunduÄŸu hükümetin koÅŸmakta olduÄŸu çıkmaz yolun yolcuları olan öteki bakanların Türk kültürünü kıyıma uÄŸratma ve yok etme ça­balarının örneÄŸi salt yukarıya aldığımız buyruk deÄŸildir.

Üç büyük kentimizin dışında kalan kent ve ilçelerimizde, resmi olmayan, ama iktidarda des­teklenen gerici kiÅŸiler, örgütler ve kurumlar yo­luyla komando denilen kiÅŸiler ve Türkiye’mizin ocağına incir aÄŸacı dikmek isteyen Ülkü Ocaklılarca kitapçı dükkânlarına yapılan baskınlar, yasaya aykırı baskılar, korkutmalarla, gözdağı vermelerle kitapların dağıtımı önlenmektedir.

Rejisör Metin Erksan’m, beÅŸ Türk yazarının hikâyelerinden kendisine ısmarlanarak yapmış bulunduÄŸu beÅŸ televizyon filminden son ikisinin TV’de gösterilmesi yasaklanmıştır. İster Saba­hattin Ali’nin hikâyesinden yapılmış filmin TV’­de gösterilmemesi için olsun, ister Bakanlıkça ileri sürülen uydurma nedenden ötürü olsun, hangi neden yüzünden olursa olsun, Türkiye Ya­zarlar Sendikası, bu filmlerin gösterilmesinin ya­saklanmasına sonuna dek karşıdır.

ÇaÄŸdaÅŸ Türk kültürüne büyük emeÄŸi geçmiÅŸ bulunan Vedat Nedim Tör’ün, Devlet Tiyatrosu yetkililerince, edebî kurulunca kabul edilip sah­neye konulan oyununun da, hem de ahlâk dışı olduÄŸu uydurma gerekçesiyle kaldırılmış olma­sı, yasakçıların 79 yaşındaki yazarı, edebî kurul üyelerini, Devlet Tiyatroları yönetimini, ahlâk adına aÅŸağılamaya yeltenmeleri demektir.

EÄŸitim Bakanı yukarıya aldığımız buyruÄŸun­da toplatılan kitapların “Millî terbiyemize aykırı, ahlâk, aile, hatta cemiyet deÄŸerlerimizi yıkma­ya matuf kitaplar” olduÄŸunu söylemiÅŸtir. Bizler, o kitapların yazarları olarak, kitaplarımızın mil­lî terbiyeye aykırı olduÄŸunu söyleyenlerin en azından terbiyesizlik etmiÅŸ olduklarını halkı­mıza ilân ediyoruz. Bizler, Türkiye Yazarlar Sendikası’nm üyeleri olarak, kitaplarımızın “ahlâk, aile ve cemiyet deÄŸerlerimizi yıkmaya matuf” ol­duÄŸunu söyleyenlere, kem söz sahibinindir, de­yip, bu aÅŸağılayıcı sözleri aynen, hayır aynen de­ğil, lâyık oldukları ve hak ettikleri çok daha ağırıyla yüzlerine çarparak geri çeviriyoruz. İyice bilsinler ki, kitap kıyımıyla, kitap düÅŸmanlığı yaparak, yurdumuzu dünyanın gözünde utançlı duruma, insanlarımızı da barbar durumuna düÅŸüremiyeceklerdir. Ve onlar, ancak toplattıkları kitapların sayesinde uygar bir ülkenin kimliÄŸini taşıyabilmektedirler. Unutmasınlar ki, onların çocukları ve torunları bugün “ahlak, aile ve cemiyet deÄŸerlerini yıkmaya matuf” kitaplar yazdıklarını söyledikleri yazarların yaÅŸamlarını okullarda ders olarak okuyacak, kitaplarından sınav vereceklerdir.

Buyrukta “Bu kitapların gayeleri kurulu düzeni yıkmak olan istikameti belli yazarlara ait oluÅŸu da dikkatten kaçmamaktadır” deniliyor. EÄŸitim Bakınının “kurulu düzen” dediÄŸi düzenin, sayelerinde nasıl bir düzensizlik olduÄŸunu ve bu düzensizliÄŸi kimlerin kurduÄŸunu bugün artık bilmeyen kalmamıştır. BaÅŸları, hükümetin ortaklarından olan komandoların cinayetleri midir kurulu düzen dedikleri? Dokuz ayda cinayete kurban giden 20 öÄŸrencimizin, 7 öÄŸretmenimizin, 5 iÅŸçimizin katillerinin bulunamaması mıdır kurulu düzen dedikleri? Üniversiteleri çalışamaz, iÅŸlemleri yürümez duruma getirmeleri midir kurulu düzen dedikleri? Kurulu düzen sandıkları bu düzensizlikleri yıkmak Türk yazarının baÅŸ görevidir. Ali Naili Erdem ve onun gibilerine karşı bu görevimizi yapmaya çalışmaktan övünç duyuyoruz.

Türk halkının büyük tarihsel talihsizliÄŸi Ali Naili Erdem ve onun gibiler, kitaplarımızı yalnız bir süre için okul kitaplıklarından toplatsalar bile, yazarlarımızın adlarını ve yapıtlarını Türkiye insanlarının gönüllerinden kazımaya güçleri yetmeyecektir! Bizler, hükümetlerin yazarı deÄŸiliz, halkımızın yazarıyız. Åžunu iyice bilsinler ki, kitap toplatanlar en büyük yargıç olan tarih önünde suçludurlar ve öz soylarından gelen kendi çocukları ve torunları, kitap toplatan zorbalar olarak, onların adlarını anmaktan utanç duyacaklardır.

Türkiye Yazarlar Sendikası’nın ulusuyla bütünleÅŸmiÅŸ olan yazarları, ne yazık ki bugün EÄŸitim Bakanı yerinde bulunan Ali Naili Erdem’i ve ortak üyesi bulunduÄŸu hükümeti kültür düÅŸmanı ilan ediyor ve kitap toplatma ve benzeri çaÄŸdışı eylemlerden ötürü sorumluları suçladığımızı ve kınadığımızı halkımıza bildiriyoruz.

Türkiye Yazarlar Sendikası Genel baÅŸkanı, Aziz Nesin

 

 

 

GÜN GÜN KİTAP TOPLATMA OLAYI

Derleyen: ALPAY KABACALI

Kitap toplatma olayının gelişimini, kronolojik olarak gazetelerden aktarıyoruz:

* 25 Ekim 1975, Cumhuriyet: “Millî EÄŸitim Bakanlığı, eÄŸitici kadrolardaki kıyımdan sonra, ÅŸimdi de okul kitaplıklarına el atmıştır. Valiliklere, MüsteÅŸar Ahmet Nihat Akay imzasıyla gönderilen genelgede, sınıf ve okul kitaplıklarında bulunan ve zararlı olarak damgalanan Türk sanat ve düÅŸün yaÅŸamının yapıtlarının toplanarak Yayınlar ve Basılı EÄŸitim Malzemeleri Genel MüdürlüÄŸü’ne gönderilmesi istenmiÅŸtir.” (Genelgenin tam metni)

* 7 Ocak 1976, Milliyet: Yasaklanan kitapların tam listesi yayımlandı.

* 12 Ocak 1976, Cumhuriyet: “CHP Genel BaÅŸkanı Bülent Ecevit, dün verdiÄŸi demeçte, “Okul kitaplıklarından dünya klasikleri arasına giren kitaplar bile toplatılmaktadır”, demiÅŸ. “Bu çaÄŸ dışı, Anayasa dışı, uygarlık dışı bakanlık buyruÄŸuna uymak, Türkiye’yi yüz yıl önceye, Abdülhamit çağına götürmeye razı olmak demektir”, diye eklemiÅŸtir.” Ecevit’in demecinde ÅŸu cümleler de yer alıyor: “Yer yer buna karşı bazı okul yöneticilerinin ve öÄŸretmenlerin direndiÄŸini kıvançla öÄŸreniyoruz. Bu kültür düÅŸmanlığına karşı yaygın ve etkin bir direniÅŸin gerçekleÅŸmemesi, Türkiye’de demokrasinin geleceÄŸini tehlikeye düÅŸürecektir ve dünyada Türkiye’nin saygınlığını ağır biçimde zedeleyecektir. Böyle bir kültür düÅŸmanlığına boyun eÄŸmek, demokratik bir ülkede öÄŸretmenlikle baÄŸdaÅŸamaz.”

* 17 Ocak 1976: T. Yazarlar Sendikası’nın basın toplantısı.

* 19 Ocak 1976, Cumhuriyet: “Sabaha kadar süren Bütçe Plan Karma Komisyonunda önceki gece Millî EÄŸitim Bakanlığı Bütçesi kabul edilmiÅŸ, eleÅŸtirileri cevaplayan Milli EÄŸitim Bakanı Ali Naili Erdem (…) Bakanlıktaki kitap toplatma konusuna da deÄŸinerek, kendisinden önce bir 1954, bir 1966 ve bir de 1974 yılında benzeri genelgelerle okul kitaplıklarındaki kitaplara el atıldığını açıklamış, ‘Realizm adı altında çeÅŸitli konuların iÅŸlendiÄŸi kitapların okullardan çıkarılmasından yanayız’ demiÅŸtir.”

* Aynı gazeteden Yalçın DoÄŸan’ın “Sartre’a mektup” baÅŸlıklı “Bütçe Komisyonundan izlenimler”!: “Sayın Sartre, … İlginç bir rastlantı, sizin protestonuz burada yankılanırken, biz Ankara’da EÄŸitim Bakanlığı bütçesini izliyorduk. Bütçe görüÅŸülürken, sizin yanılgınız açık seçik ortaya çıktı. Kitapların toplatılmasını eleÅŸtiren size cevap verdi sanki AP’li komisyon üyesi Müfit Bayraktar. EÄŸitimin geliÅŸtirilmesini iliÅŸkin bizim anayasamızda bazı bölümler vardır. Milletvekilleri de bu ilkeleri yerine getirmekle yükümlüdürler. İşte Bayraktar hem bu yükümlülüÄŸün sorumluluÄŸu içinde, hem de size cevap olarak ÅŸunları söyledi: “Kitapsız da olur. Kitap okumadan da olur. Kitap çok mu önemli? Barbaros Hayrettin Denizcilik Okulundan mı mezun olmuÅŸ da, o kadar ünlü bir denizci olmuÅŸ? Mimar Sinan hangi Güzel Sanatlar Akademisinden mezun olmuÅŸ da, ünlü bir mimar olmuÅŸ?”

* Aynı tarihli Bizim Anadolu gazetesindeki “Okuma Bakan Bey, bu kitaplar bizi bütün dünyaya rezil eder!…” baÅŸlığını taşıyan haberden: “Bakan, bu arada Bekir Yıldız, Çetin Altan ve Yılmaz Güney’in bazı kitaplarından pasajlar okumuÅŸtur. Bakanın okuduÄŸu pasajlar, komisyon üyeleri tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Tokat AP milletvekili Feyzullah DeÄŸerli, ‘Yeler sayın Bakan, bunlar bizi bütün dünyaya rezil eder’ demiÅŸtir. Komisyon BaÅŸkanı İsmet Sezgin de bakandan kitaplardan örnek vermemesini rica etmiÅŸ ve ‘Bunların tutanaklara geçmesi bile doÄŸru deÄŸildir’ ÅŸeklinde konuÅŸmuÅŸtur.”

* 23 Ocak 1976, Cumhuriyet: Kitap toplatma emrinin uygulanması sürüyor. “Millî EÄŸitim Bakanlığı MüsteÅŸarı Ahmet Nihat Akay’m valilikler aracılığıyla okul müdürlüklerine gönderdiÄŸi genelgede, okul kitaplıklarındaki kitapların incelenmesi ve zararlı kitapların (!) çıkarılmasını saÄŸlamak üzere kurulmasını istediÄŸi ‘komisyonlardan ilki, Artvin ÖÄŸretmen Lisesi’nde kurulmuÅŸ ve 21 ‘Zararlı’ (!) kitap saptanmıştır.” KliÅŸesi yayımlanan “Sakıncalı kitaplar” listesi ÅŸöyle: 1. İhtilâlin Mantığı (Åž. S. Aydemir), 2. Kör Duman (K. Tahir), 3. Kelleci Memet (K. Tahir), 4. Kölelerin İsyanı (Zühal Avcı), 5. Tırpan (F. Baykurt), 6. Efendilik Savaşı (Baykurt), 7. İçerdeki OÄŸul (Baykurt), 8. Onbinlerce KaÄŸnı (Baykurt), 9. Egemen Devlet (A. Simpson), 10. Kazan Töreni (A. Nesin), 11. Namus Gazı (Nesin) , 12. Harran (B. Yıldız), 13. Beyaz Türkü (Yıldız), 14. Kaçakçı Sahan (Yılıdız), 15. Suyu Arayan Adam (Åž. S. Aydemir), 16. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi (İ. Cem), 17. Millî KurtuluÅŸ Tarihi (D. AvcıoÄŸlu), 18. Türk Halk Hareketleri ve Devrim (Çetin Yetkin), 19. Yaralısın (E. Öz), 20. Halo Dayı (M. İzzet İzgü) 21. Gecekondu (M. İzgü).

* 27 Ocak 1976, gazeteler: İstanbul Belediye BaÅŸkanı Ahmet İsvan, Millî EÄŸitim Bakanlığı tarafından okullarda okunması yasaklanan ve toplatılan kitaplardan bir kısmını satın alarak Beyazıt Belediye Kütüphanesine verdi. İsvan, okul kitaplıklarında artık bu kitapları bulamayacak öÄŸrencilerin ve İstanbulluların yararlanmaları için bunları Belediye Kitaplığı’na malettiÄŸini açıkladı.

* 31 Ocak 1976, Yeni Ortam: “CHP İçel Milletvekili Çetin Yılmaz ve CHP’li on arkadaşı, Millet Meclisi BaÅŸkanlığına bir önerge vererek MC iktidarının ‘Kültür, sanat, düÅŸün, ulusal dil kırımına’ iliÅŸkin Meclis araÅŸtırması açılmasını istemiÅŸlerdir.

* Aynı tarihli Milliyet: “Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel MüdürlüÄŸü, il ve ilçe kütüphanelerine bir genelge göndererek kütüphanelerce 1967 yılından önce saÄŸlanmış bulunan kitapların bir listesini istemiÅŸtir. (…) Bazı il kütüphane müdürleri, genelgeyi sürdürülmekte olan kitap kıyımının yeni bir örneÄŸi olarak nitelendirmiÅŸler ve asıl amacın 1967’den önce kütüphanelere girmiÅŸ olan yapıtlardan okuyucuyu uyandıracak, çıkarcıların iÅŸine gelmeyecek olan toplatmak olduÄŸunu ifade etmiÅŸlerdir.”

* Aynı tarihli Orta DoÄŸu gazetesinde, “CHP’li EÄŸitim Bakanı 1963’de yüzlerce kitap yasaklamıştı” manÅŸeti altında, o dönemin Millî EÄŸitim Bakanı İbrahim Öktem’in yüz elli kitap toplattığı ileri sürülerek listeler veriliyor.

* 8 Åžubat 1976, GüneÅŸ: “Cumhuriyet Senatosu Genel Kurulu’nun geceki toplantısında bakanlığı bütçesine yönelik eleÅŸtirileri cevaplandıran Millî EÄŸitim Bakanı Ali Naili Erdem … özetle ÅŸunları söylemiÅŸtir: “… Kitap düÅŸmanlığı diye bir ÅŸey yoktur. Vitrinde gördüÄŸümüz her kitabı okul kitaplığında görmek ister misiniz? Temel EÄŸitim Kanunu, gençlerin nasıl yetiÅŸtirileceÄŸini yazmış. Buna uygun her kitap., okul kitaplığına, girer. Bazı insanlar, kendi durumlarının, düÅŸüncelerinin ortaya çıkmadığını anlayınca kıyameti kopardılar. Çünkü gördüler ki, basıldılar suç üstü basıldılar. Biz bir tesbit yapılmasını istedik, hepsi bu kadar. Daha önce birçok vesilelerle söyledim, bunu ilk defa ben de yapmıyorum. 1930’dan bu yana çeÅŸitli zamanlarda görev alan Milli EÄŸitim Bakanları da, benim tamimime benzer tamimlerle bu sorunu disiplin altına almaya çalışmışlardır.”

* 9 Åžubat 1976, Son Havadis: “Geçen gün, Millî EÄŸitim Bakanı Sayın Ali Naili Erdem, daha önce gündem dışı bir konuÅŸma yapan CHP Hatay Milletvekili Sayın Mehmet Sönmez’in iddialarını cevaplandırdı. Sayın Millî EÄŸitim Bakanı’nın konuÅŸmalarının son kısmını ve bunlara yapılan müdahaleleri zabıtlardan açıklıyorum:

“… Hüseyin Deniz (Malatya CHP) — Hem kendi gönlünce hareket edeceksin, hem de bunu yapmayacağım, diyeceksin. Sana ne diye hitap etmek lâzım? (Gürültüler) (CHP sıralarından “Kitap düÅŸmanı” sesleri).

Millî Eğitim Bakanı (Devamla) — Kitabın dostuyuz, dostu.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — DüÅŸmanısın düÅŸmanı…

Osman Aykul (Burdur CHP) — ÖÄŸretmenin düÅŸmanısın sen.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — EÄŸitim tarihimizin yüz karasısın. Kitap düÅŸmanı Milli EÄŸitim Bakanısın..

Başkan — Sayın Cebe, rica ediyorum.

Necati Cebe (Balıkesir CHP) — EÄŸitim tarihimizin yüz karası…

 BaÅŸkan — Sayın Cebe, rica ediyorum, rica ediyorum lütfen efendim… (Gürültüler) Sayın Cebe rica ediyorum…

Osman Aykul (Burdur CHP) — ÖÄŸretmen ve öÄŸrenci düÅŸmanı böylesine bir bakan görülmedi.

Nihan İlgün (TekirdaÄŸ AP) — Sayın BaÅŸkan, niçin konuÅŸturuyorsunuz?

BaÅŸkan — Sayın İlgün, ne yapayım istiyorsunuz?

Nihan İlgün (TekirdaÄŸ AP) — Müdahale ettirmeyin efendim, susturunuz.

 BaÅŸkan —- Devamlı ihtar ediyorum, görüyorsunuz.

 Davut Aksu (Kars CHP) — Bakan, orada oyun artistliÄŸi yapıyor.

 BaÅŸkan — Çok rica ederim efendim, çok rica ederim Sayın Aksu.

Millî EÄŸitim Bakanı (Devamla) — Benim aÄŸzımdan çirkin kelime çıkmıyor sayın BaÅŸkan, ama bazı arkadaÅŸların neler söylediÄŸini siz de duyuyorsunuz. Vitrininde özgürlükçü demokrasi, mutfağında devlete, millet ve rejime düÅŸman malzemeleri yığan anlayışa itibar etmeyeceÄŸiz.

Davut Aksu (Kars CHP) — Özgürlükçü demokrasi deÄŸil.

Millî EÄŸitim Bakanı (Devamla) — EÄŸer bazı ÅŸahıslar okul kitaplarında bilmem ne ile bilmem nenin, cinsî münasebette bulunmasını istiyorlarsa, evliliÄŸin ilk gecesinde bilmem nenin, bilmem neyin yapılmasını istiyorlarsa, bunların okul kitaplığında yeri yoktur. (AP. sıralarından alkışlar).

Millî EÄŸitim Bakanı (Devamla) — Bakanlığın bahsettiÄŸi kitaplar bunlardır (CHP sıralarından ÅŸiddetli gürültüler.)

İbrahim Akdoğan (Kocaeli CHP) — Sayenizde oldu, sayenizde..

Alev Coşkun (İzmir CHP) — Sen yaptın sen.

Millî EÄŸitim Bakanı (Devamla) — Huzurun, kanunlara uygun, devlet, millet bütünlüÄŸünün, demokratik Cumhuriyet düÅŸmanlarının kimler olduÄŸunu artık, kör görmüÅŸ, sağır iÅŸitmiÅŸtir, duymayan ve görmeyenler…

Orhan Birgit (İstanbul CHP) — Bir siz duymadınız, siz.

Millî EÄŸitim Bakanı (Devamla) — TeÅŸekkür ederim, sayın Birgit, o lâf size aittir. Duymayan ve görmeyenler, vicdanı sağır, saÄŸduyusu kör olanlardır, maksatlılardır. Saygılar sunarım (AP sıralarından “Bravo” sesleri ve alkışlar.)

BaÅŸkan — TeÅŸekkür ederim, sayın bakan.”

 

İSTANBUL BELEDİYESİ,

MİLLÃŽ EĞİTİMİN YASAKLADIÄžI KİTAPLARI KENDİ KÜTÜPHANESİNE ALDI

 Ä°stanbul Belediye BaÅŸkanı Ahmet İsvan, Millî EÄŸitim Bakanlığının okul kitaplıklarında bulunmasını yasakladığı kitaplardan bir takımını Belediye kütüphanesine koydurtmuÅŸtur.

 Ahmet İsvan, Cephe Hükümetinin Millî EÄŸitim Bakanı Ali Naili Erdem tarafından alman bu yasaklama kararının “Fikir ve ifade özgürlüÄŸünü kısıtlayıcı” anlam taşıdığını belirtmiÅŸtir.

 Ä°stanbul’daki Beyazıt Belediye Kütüphanesine konulan kitaplar ÅŸunlardır:

 Fakir Baykurt’un Tırpan, KaplumbaÄŸalar, Yılanların Öcü, Hikâyeler, Onbinlerce KaÄŸnı; Orhan Kemal’in Bereketli Topraklar Üzerinde, MüfettiÅŸler MüfettiÅŸi, Gurbet KuÅŸları, Babaevi, Avare Yıllar; YaÅŸar Kemal’in İnce Memet; Kemal BilbaÅŸar’m Cemo; Aziz Nesin’in Namus Gazi; Muzaffer İzgü’nün İlyas Efendi; Nicolai Gogol’un TaraÅŸ Bulba; Bekir Yıldız’m Kara Vagon; Oktay Akbal’m Suçumuz İnsan Olmak; Kemal Tahir’-in Sağırdere; Cengiz Aytmatov’un Toprak Ana; Tarık Dursun K.’ nın BaÄŸrı Yanık Ömer ile Güzel Zeynep; Jean Paul Sartre’nin İş İşten Geçti, Duvar; Eflâtun Cem Güney’in Kerem ile Asli; Halil Beyhangü’in Bozuk Düzen Okulu; Albert Camus’un Uyumsuz YaÅŸama; Dostoyevski’nin Ev Sahibesi ile Vickie Collins’nin Beyazlı Kadın’ı.

(Cumhuriyet 28.1.1976)

 

DÜNYA YAZARLARININ TEPKİLERİ

Dünya yazarlarından Türkiye Yazarlar Sendikası’nı destekleyen aÅŸağıdaki telgraflar alın­mıştır:

“Türk GençliÄŸinin dünyaca ünlü yazarları okumasını yasaklama giriÅŸimlerini sizlerle bir­likte protesto ediyor, kültürel ve demokratik öz­gürlükler için verdiÄŸi yiÄŸit mücadelede Türkiye Yazarlar Sendikasını desteklediÄŸimizi belirtiyo­ruz.”

Fransız Yazarlar Birliği

“Aralarında kitaplarımın da bulunduÄŸu Fransız kitaplarına uygulanan yasaklayıcı ted­birleri onur kırıcı olarak karşılıyor, mücadeleni­zi paylaşıyorum. Dostluklarla.”

Jean Paul Sartre

Fransız yazarı Vercors’un telgrafı ise ÅŸöyle:

“Büyük yazarların kitaplarının öÄŸrenciler tarafından okumasının engellenmesi hiçbir za­man kabul edilemez. Böylesi yasaklamalar yal­nızca onların zekâlarının geliÅŸmesini önlemeye deÄŸil, aynı zamanda da eserlerin ve düÅŸüncele­rin bütün dünyaya yayılmalarına karşı da ciddî bir saldırıdır.”

Yine Fransız yazarlarından Emanuelle Robles de şu destekleme mesajını iletmiştir:

“Türk yazarlarıyla dayanışma halindeyim. Benim adıma her ÅŸeyi söylemeye yetkilidirler.”

 

DESTEKLEYİCİ TELGRAFLAR

Türkiye Yazarlar Sendikasının kitap yasak­lamayı kınama konusundaki giriÅŸimlerini des­tekleyen ÅŸu telgraflar da alınmıştır:

“Millî EÄŸitim Bakanlığınca Lise ve Ortaokul kitaplıklarından toplanan kitapların tümü der­hal Belediye Kitaplığında, düÅŸünce ve basın öz­gürlüÄŸüne inanan halkımızın hizmetine konu­lacaktır.”

Ahmet İsvan, İstanbul Belediye Başkanı

“Kitap yasakları Anayasa ve uygarlığa aykı­rı bir davranıştır. İnsanın temel hak ve özgür­lüklerine saldırıdır. Sendikanın protestosuna ka­tılıyorum. Saygılarımla.”

Fakir Baykurt

“Millî EÄŸitim Bakanlığının OrtaöÄŸretimde uyguladığı kitap yasağına, bu faÅŸist uygulama­ya Türkiye Yazarlar Sendikasının gösterdiÄŸi haklı tepkiyi TÖB-DER olarak destekliyoruz.

Edebiyatımızın yüzakı yazarlarına, onların ürünlerine uygulanan bu düÅŸünce düÅŸmanlığını bütün eÄŸitim kurumlarında öÄŸrencilerimize ve halkımıza teÅŸhir edeceÄŸiz.”

RüÅŸtü Apaydın, TÖB-DER Genel Sekreter Yardımcısı

 

İlgili Okumalar: Kitap toplatma kararını veren dönemin M.E. bakanı Ali Naili Erdem‘in günümüzün bazı popüler davalarında adı geçen Toplumsal DüÅŸünce DerneÄŸi’nin onursal üyesi olması da ilginç bir ayrıntı. Ayrıca Ali Naili Erdem’in anı kitabı üzerine Yavuz Donat’ın yazdığı ilginç bir yazı var.