Birkaç gündür gazetelerde TBMM baÅŸkanı Bülent Arınç’ın Rusya gezisinde yaptığı ÅŸaşırtıcı açıklamaları yer alıyor. Bunlardan biri, Nazım Hikmet’in mezarını ziyaret ederek, ÅŸairin bir ÅŸiirinde vasiyet ettiÄŸi ÅŸeylerin gerçekleÅŸmesi için çaba harcayacağını söylemiÅŸ olması. Bir diÄŸeriyse, Lenin’in mozolesini ziyaret ederken söylediÄŸi bir “ÅŸey”.
Türker Alkan bu ikinci “ÅŸeyi”, Türk diplomasisinin ÅŸaşırtıcı yanlışlarından biri olarak yorumlamış:
Türk diplomasi tarihinde ÅŸimdiye kadar böylesine ciddi yanlışlar yapılmamıştı.
BaÅŸbakan ErdoÄŸan, “Evet, danışmanım DavudoÄŸlu, MeÅŸal’le görüÅŸtü” diyerek kendi sözcüsünü ve kendi DışiÅŸleri Bakanı’nı yalanladığı gün, Milliyet’te bir baÅŸka diplomatik skandalla ilgili haber manÅŸetten veriliyordu: “Kızıl Meydan’da Arınç gafı: ‘Lenin’i ölü olarak görmek çok güzel’ diye espri yaptı.”
Meclis BaÅŸkanı olarak Türkiye’yi temsil eden Arınç, bu ince ve zekâ dolu nükteyi yaptıktan sonra orada bulunan gazeteciye, “Umarım siz Türkiye’deki gazeteciler gibi deÄŸilsinizdir, bir ÅŸeyi büyütmezsiniz” demiÅŸ.
Olay ÅŸaÅŸkınlık verici, fakat haberlerde bir ÅŸey eksik: Arınç bu ÅŸakayı hangi dilde yaptı? Rusça yapmış olamaz, İngilizce yaptıysa çok ÅŸaşırtıcı bir ÅŸey olur, Türkçe yaptıysa Rusçaya kim çevirdi? Ayrıca çevrilmesini talep etmeden Türkçe yaptıysa, bu diplomatik skandal mı sayılır, yoksa onun kiÅŸisel kültürel donanımına ait bir skandal mı?
Çeviri sürecine iliÅŸkin ayrıntı, bir Rus haber sitesinde yer alıyor:
“Türkiye’nin meclis baÅŸkanı: ‘Lenin’i ölü görmek Priyatna (ПриÑтно)‘*
Moskova’ya resmi ziyaret için gelen Türkiye meclis baÅŸkanı Bülent Arınç, Lenin’in Mozolesi’ni ziyaret etti. Mozole’ye girmeden önce, Arınç kendisine eÅŸlik eden Türk gazetecilerden birine, ‘Lenin’i ölü olarak görmenin Priyatna’ olduÄŸunu söyledi.
İstanbul gazetesi ‘Marmara’nın bildirdiÄŸine göre, daha sonra Arınç bu yanlış ifadeyi düzeltmek için gazeteciden ifadeyi yayınlamamasına rica etti. Fakat meclis baÅŸkanının cümlesi Türkiye’de büyük kargaÅŸa uyandırdı, özellikle de solcu basın konuÅŸmacının bu sözlerini ÅŸöyle deÄŸerlendirdi: ‘Ya bir yabancı Atatürk’ü ölü görmenin Priyatna olduÄŸunu söylemiÅŸ olsa, Arınç ne diyecekti.’ Haberi ‘Noyan Tapan’ bildiriyor.â€
Çeviri su gibi, her yere nüfuz ediyor: 2005 yılında yapacağı, ama Rus meclisinde alınan bir kararı protesto amacıyla ertelediÄŸi resmi ziyareti 2006 yılında gerçekleÅŸtiren meclis baÅŸkanı, programda olmayan bir ÅŸey yapıp mozoleyi ziyaret etmek istiyor, orada kendini tutamayıp Türkçe uygunsuz bir ÅŸaka yapıyor, piÅŸman olup yayılmamasını istiyor, Marmara adlı gazete aracılığıyla Türk basını bu ÅŸakayı haber ve tartışma konusu yapıyor, ardından Noyan Tapan adlı haber ajansı Türkiye’deki bu tartışmaları Rusçaya taşıyor; büyük olasılıkla, Rusya’da olay bu çeviriyle duyuluyor. Bakalım, baÅŸka dillere çevrilmesi nasıl bir süreç izleyecek.
* ПриÑтно: 1. hoÅŸ, iyi; 2. hoÅŸtur (Büyük Rusça-Türkçe Sözlük, 1995). Arınç’ın ifadesindeki temel ağırlık burada sanki: “güzel bir ÅŸey mi, hoÅŸ mu, eÄŸlenceli mi, iyi mi, mümkün mü?” BilindiÄŸi gibi, Lenin’in cesedi mumyalanmış olarak sergileniyor, yani Lenin gerçekten “ölü olarak” görülüyor. Atatürk’le kıyas bu açıdan ÅŸaşırtıcı.
