I. ÇEVİRİ SÖZLEÅžMELERİ VE ANLAÅžMAZLIKLAR

a)      Yayıncı-çevirmen iliÅŸkilerinin en belirleyici ayağı olan sözleÅŸmelerde standart uygulamasına gidilmelidir. Devletin ilgili kurumlarının desteÄŸiyle, yayıncılık örgütleriyle çevirmen dernekleri arasında protokol imzalanması ve standart bir tip sözleÅŸme üzerinde uzlaşılması saÄŸlanmalıdır. ÇEVBİR ile Yay-Bir arasında bu yönde bir protokol ve tip sözleÅŸme uzlaÅŸması saÄŸlanmıştır, bunun yaygınlaÅŸtırılması ve geliÅŸtirilmesi önerilmektedir.

b)      Yayınevleri ve çevirmenler arasındaki anlaÅŸmazlıklarda öncelikle devreye girecek uzlaÅŸtırma kurulları oluÅŸturulması, anlaÅŸmazlığın bu ÅŸekilde çözülememesi durumunda mahkeme yoluna gidilmesi böylelikle meslek içi denetimin güçlendirilmesi önerilmektedir. Bu uzlaÅŸtırma kurullarına mesleÄŸi ve alanın bilgisini temsil eden aktörlerin katılımı saÄŸlanmalıdır.

c)      Telif hakları konusuna bakan mahkemelerde çeviri yayınlar konusunda görüÅŸ belirtmek için bu alanın sorunları üzerine çalışmış uzman bilirkiÅŸiler görev almalıdır.

d)     Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK) 48. maddesinde eser sahibi veya mirasçılarının mali haklarının süre, yer, içerik olarak sınırlı veya sınırsız; karşılıklı veya karşılıksız üçüncü kiÅŸilere devredilebileceÄŸi yolunda bir düzenleme mevcuttur. Bu düzenlemenin uygulamada özellikle çevirmenler açısından ciddi hak kayıplarına yol açtığı dikkate alınarak ilgili düzenlemelerin gerçekleÅŸtirilmesi uygun olacaktır.

II. ESER SAHİBİ OLARAK ÇEVİRMENİN SOSYAL GÜVENCESİ

Eser sahibi sanatçılar sosyal güvenlik sisteminden yararlanmalı ve geriye dönük sigortalanmaları konusunda 2003’te Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde baÅŸlatılan çalışmalar tamamlanmalıdır.

III. ÜCRET KESİNTİLERİ (KDV, STOPAJ)

Telif ücretlerinin düÅŸüklüÄŸü düÅŸünülerek, çevirmenlerden kesilen stopajlarda muafiyet ve indirim uygulanmalı ve esnaf ve çiftçilere tanınan KDV muafiyeti çevirmenlere de tanınmalıdır.

IV. ESER SAHİPLİĞİ

Meslek birliÄŸi mevzuatında yapılması muhtemel deÄŸiÅŸikliklerde, FSEK kapsamında ayrı bir alan telakki edilen, çevirmenlerin de dahil olduÄŸu “iÅŸleme-derleme eser” alanı kesinlikle kaldırılmamalıdır.

V. BANDROL TAKİBİ

Bandrol takibi ve teminiyle ilgili iÅŸlemlerin, korsan ve intihalci yayıncıların ayıklanması açısından, Bakanlık tarafından, FSEK md. 81’de de belirtildiÄŸi gibi sektördeki meslek birlikleri aracılığıyla yapılmasında yarar görüyoruz. Yayıncılık alanında bandrol verilmesi ve denetlenmesi iÅŸinin yayıncı meslek birlikleri tarafından gerçekleÅŸtirilmesi doÄŸaldır. Ancak sektördeki diÄŸer (yazar ve çevirmen) meslek birliklerinin hem bu iÅŸlemlerle ilgili bilgiye, hem de hiçbir kısıtlamaya uÄŸramaksızın bandrol veri tabanlarına eriÅŸimlerinin saÄŸlanması gerekmektedir.

VI. MESLEK ÖRGÜTLERİNİN GELİR VE STATÜLERİ

a)      Meslek Birliklerinin, bu iÅŸlevlerini aidat gelirleri ve birlik payı kesintileriyle sürdürmeleri olanaksızdır. Orta vadede meslek birliklerinin önemli bir kısmının tamamen ortadan kalkmasını önlemenin tek yolu, bu meslek birliklerini hiçbir koÅŸula baÄŸlamaksızın dış mali kaynaklara kavuÅŸturmaktır.

b)      Kamu çeviri ve yayın alanındaki araÅŸtırma ve uygulama projelerine destek vermeli, bu desteklerde söz konusu projelerde meslek örgütlerinin ve akademik kuruluÅŸların yer alması bir deÄŸerlendirme ölçütü olarak benimsenmelidir.

VII. ÇEVİRMEN YARGILAMALARI

FSEK, çevirmeni ‘iÅŸleme eser sahibi’ olarak tanımlamaktadır. Buna raÄŸmen Basın Yasası, eÄŸer yazarı yurtdışındaysa ‘eser sahibi’ sıfatıyla çevirmenin kovuÅŸturmaya uÄŸramasına yol açmakta, hak vermeden cezai sorumluluk yüklemektedir. Bu tutum çok temel ve basit evrensel hukuk normlarına aykırıdır. Özelde çevirmenlerin yargılanmasına zemin hazırlayan Basın Yasası’nın 11. Maddesinin deÄŸiÅŸtirilerek, FSEK’e aykırı bir biçimde müstakil ‘eser sahipleri’ arasında sayılan çevirmenlerin madde kapsamından çıkarılması, genelde ise bilimsel ve sanatsal eserlerin keyfi soruÅŸturmalara konu edilmemesi için ifade özgürlüÄŸü önündeki engelleri kaldıracak yasal düzenlemelerin bir an önce yapılması gerekmektedir.

VIII. EMEK HIRSIZLIÄžI: ÇEVİRİ İNTİHALİ VE KAÇAK YAYINLAR

a)      Korsanlık ve intihal “ÅŸikayete baÄŸlı” suç olmaktan çıkartılmalıdır.

b)      Yayın piyasasında günümüzde çok yaygın olarak iÅŸlenen intihal suçuna karşı acil önlem alınması için meslek birlikleri teknik-bilim kurulu üyeleri, Milli EÄŸitim Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri ve üniversitelerin çeviri bölümü öÄŸretim elemanlarından oluÅŸacak Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde sürekli bir “intihal inceleme kurulu” oluÅŸturulmalı ve kurulun çalışma giderleri fikri hakların güçlendirilmesine iliÅŸkin kaynaklardan karşılanmalıdır.

IX. ÇEVİRMEN VE KİTAP ÇEVİRMENİ EĞİTİMİ

a)      Meslek örgütleri ve üniversiteler arası iÅŸbirliÄŸiyle yürütülecek meslekiçi eÄŸitim çalışmalarının mali bakımdan desteklenmesini saÄŸlayacak kaynaklar geliÅŸtirilmeli, bu eÄŸitimlerden (seminer ve çalıştaylar öncelikli olmak üzere) yararlanan çevirmenlerin belgelendirilmelidir.

b)      Üniversitelerin çeviri bölümlerine giren öÄŸrencilere gerekli dil yetkinliÄŸini kazandırabilmek için ayrı dil hazırlık programları uygulanmalıdır.

c)      Çeviri eÄŸitimi verilen bölümlerde Türkiye’de kitap çevirisi sektörünün gerçekleriyle baÄŸlantılı olan, uygulamada yaÅŸanan örneklere ve somut olaylara kapsamlı olarak yer verilen ve öÄŸrencileri meslekte yaÅŸayabilecekleri sorunlara hazırlayan bir Çeviri EtiÄŸi dersi verilmesi uygun olacaktır. Benzer bir ÅŸekilde, özellikle çeviri ve yayın piyasasıyla baÄŸlantılı olarak, profesyonel çevirmen ve yayıncıların aktif katılımlarıyla seminer biçiminde yürüyecek bir Çevirmenlik Meslek Bilgisi dersinin müfredatlarda yer alması önerilmektedir.

d)     Lisans düzeyinde çeviri eÄŸitimi alan öÄŸrencilerin çevirmen birlikleri ve çeÅŸitli yayınevleri bünyesinde staj yapmaları konusunda üniversitelerle protokoller yapılmalıdır.

X. EDİTÖRLÜK KURUMU

Yayıncılığın itibarının yükselmesi, çevirilerin niteliÄŸinin artırılması ve çevirmenlerin mesleki geliÅŸimine katkı saÄŸlanması için yayıncıların kadrolu editör çalıştırmalarını elzem görüyoruz. Bunun için yayınevlerinin yayınladıkları kitaplarda çeviri editörü olarak kimden yararlandıklarını belirtmeleri, bu kiÅŸilerin uzmanlıklarının da görünür kılınması önem taşımaktadır. Çeviri eÄŸitimi programlarının müfredatına “editörlük” derslerinin eklenmesi önerilmektedir.

XI. AB DESTEĞİ VE ÇEVİRİ ATÖLYELERİ

a) 2007-2013 yılları arasında yürütülmekte ve Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından desteklenmekte olan Avrupa Kültür Programı kapsamında edebi çeviri projelerine ve çokyıllı iÅŸbirliÄŸi projelerine destek verilebilmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı bu projeler konusunda kamuoyunun bilgilenmesini saÄŸlamalı ve baÅŸvuru sürecinde yayıncılık sektörüne destek vermelidir.

b) Farklı dilleri kapsayacak çeviri atölyeleri oluÅŸturulmalı ve Bakanlık, AB ve üniversiteler arasında gerçekleÅŸtirilecek bir iÅŸbirliÄŸi ağı içinde desteklenmelidir.

c) Kültürümüzü dünyaya tanıtan çevirmenleri ağırlayarak onlara rahat bir çalışma ve barınma mekanı saÄŸlayacak, sürekli atölyeler düzenleyecek, çevirmenlerin ihtiyaç duyacakları kaynaklara rahatça ulaÅŸabilecekleri bir Çeviri Kütüphanesi de olan Çevirmenevleri kurulmasını öneriyoruz.

XII BİBLİYOGRAFYA ÇALIÅžMASI

Bir Türkiye Çeviri Eserler Bibliyografyasının hazırlanması için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinasyonunda ilgili tüm tarafların bir araya gelerek iÅŸbirliÄŸi yapması önerilmektedir.

XIII. NİTELİKLİ ÇEVİRİLERİN DESTEKLENMESİ

Alanın meslekleÅŸmesinin önünde piyasa koÅŸullarından kaynaklanan zorluklar bulunduÄŸu için, nitelikli çevirilerin oluÅŸmasını saÄŸlayacak destek mekanizmalarına gereksinim vardır. ÖrneÄŸin kütüphanelere çeviri yayınların satın alınması, satın alınacak kitapların seçiminde çevirilerin niteliklerinin dikkate alınması bu yönde bir mekanizma olarak düÅŸünülebilir..

Çevirmenlerin toplumdaki görünürlüÄŸünün artırılması ve yerine getirdikleri yüksek düzeyli entelektüel faaliyetin taltifi için yayıncı birliklerince yürütülecek ödül programlarına ihtiyaç vardır. Çevirmen meslek örgütlerinin hazırlayacağı ve Kültür Bakanlığı tarafından desteklenecek bir Çevirmenler Ansiklopedisi yayınlanması mesleÄŸin tanınması açısından önemli olacaktır.

XIV. ULUSLARARASI ÇEVİRİ GÜNÜ

Türkiye’nin çeviri yayınlar açısından özel önemde bir ülke olduÄŸu, 20. yüzyılın ilk yarısında, UNESCO gibi uluslararası kurumlar tarafından da dile getirilmiÅŸtir; ayrıca Türkiye, ilk uluslararası çevirmen örgütlerinden olan FIT’in de kurucuları arasında yer almıştır. Bunların ışığında 30 Eylül Dünya Çeviri Gününün öne çıkartılarak kamuoyunun gündemine taşınması önerilmektedir.

XV. MESLEK BİRLİĞİ MEVZUATIYLA İLGİLİ SORUNLAR

Meslek birlikleri mevzuatına göre, birliklerin yeminli mali müÅŸavirlerle çalışmaları gerekmektedir. Ancak düÅŸük bütçeli meslek birliklerinin, böyle bir yükü kaldırmaları mümkün deÄŸildir, mevzuat çeÅŸitli birliklerin yapısına göre yeniden düzenlenmelidir.

Çeviri Politikaları Komisyonu
Çevirmenler: Onur Bilge Kula, Cem Küçük
Yazarlar: Hasan Ali ToptaÅŸ, Sabri Gürses
Yayıncılar: Nafer ErmiÅŸ (İmge), İlknur Özdemir (Merkez), Müge Gürsoy Sökmen (Metis)
ÇEVBİR Temsilcileri: Mehmet Moralı, Tuncay Birkan
Çeviri DerneÄŸi Temsilcisi: Turgay Kurultay
Hukukçu: Mustafa AteÅŸ
Çeviri EÄŸitimi Veren Üniversite Temsilcileri: Ender AteÅŸman (Hacettepe Üniversitesi), Betül Parlak (İstanbul Üniversitesi), Åžehnaz T. GürçaÄŸlar (BoÄŸaziçi Üniversitesi)
AB Temsilcisi: Ercan Ertürk (çevirmen)
AB Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) Kültürel İrtibat Noktası: Hakan Tanrıöver
KTB Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Md.: Sevda Talu (Åžube Md.), Fatih Özdemir (Kültür ve Turizm Uzm. Yrd.)