Çevirinin nasıl bir eylem olduÄŸu ve çevirmen kimliÄŸi çeÅŸitli ortamlarla farklı bakış açılarıyla tartışılmaya devam ederken, çevirmenlerin Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndan doÄŸan “telif” haklarını takip etmek için 2006 yılında Kitap Çevirmenleri Meslek BirliÄŸi adıyla kurulan ve 2010 yazında tiyatro, alt yazı ve dublaj çevirmenleri gibi “telife” konu çeviri faaliyetlerinde bulunan diÄŸer çevirmenleri de içine alacak ÅŸekilde tüzük deÄŸiÅŸtiren ÇEVBİR’in varlığı tehlikede…

Bunun nedeni ise Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel MüdürlüÄŸü’nün kendince haklı nedenlerle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda deÄŸiÅŸiklik yapmak istemesi. Bakanlığın bu deÄŸiÅŸiklikle ilgili gerekçelerinin başında her alanda muhatap alabileceÄŸi tek bir meslek birliÄŸi olmasını istemesi geliyor. İlk bakışta bu durum çevirmenlerin lehine gibi gözüküyor çünkü çeviri alanında ÇEVBİR’den baÅŸka meslek birliÄŸi yok ama durum göründüÄŸü gibi deÄŸil. Ne yazık ki bu deÄŸiÅŸiklik ile ilgili kanun taslağında çevirmenlerin telif haklarını takip etmek için “uygun bir alan bulunmadığından” ÇEVBİR baÅŸka telif birliklerinin potasında erimeye mahkum ediliyor. 2006 yılında Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre iÅŸleme eserler kategorisinde kurulmuÅŸ olan ÇEVBİR yeni kanun tasarısının bu kategoriyi kaldırması nedeniyle iÅŸlevsiz kalma tehlikesi ile karşı karşıya kaldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel MüdürlüÄŸü bu meslek birliÄŸinin üyelerini yani çevirmenleri görmezden gelmek istemiyordur. Hatta teklifleri açısından onları taltif ettikleri bile söylenebilir.  Teklif kaba ÅŸekilde ÅŸöyle özetlenebilir “siz eser sahibi statüsündesiniz”, aynı alanda tek bir telif birliÄŸi hedeflediÄŸimizden “ilim ve sanat eseri” sahiplerinin teliflerini takip eden meslek birliklerinin birleÅŸmesi sonucu oluÅŸacak yapıda yer almalısınız. Buraya kadar her ÅŸey açık, anlaşılır ve makul gözüküyor.

Yıllardır bizi görmek istemeyenler ÅŸimdi bizi “eser” sahipleri arasına koydu. Biz kendi aramızda çeviri “özgün” eser düzeyinde kabul edilebilir mi yoksa iÅŸleme eser midir? diye tartışırken büyüklerimiz meseleyi çözdü gözüyle durumu deÄŸerlendirmek de mümkün. Böyle bir deÄŸerlendirmenin sadece ve sadece ruhsal bir rahatlama yaratmaktan öteye gitmeyeceÄŸini söylemek istiyorum.  Neden mi? Çeviri eser sayılsın ama eser sahibinin adı hiçbir yerde anılmasın, bunun çevirmenlere ne faydası olacak?

Çevirmenler Meslek BirliÄŸi ya da Çevirmenler Telif BirliÄŸi adıyla bir araya gelmiÅŸ bir grubun çevirmenin ve çevirmenlik mesleÄŸinin görünürlüÄŸüne katkısı ile eser sahipleri telif birliÄŸinde temsil edilmeleri arasındaki farkı sanırım herkes kavrayabilir. Çevirmenler Meslek BirliÄŸi sadece adıyla bile çevirmenin görünürlüÄŸüne ve çeviri eyleminin ÅŸimdiye kadar görmezden gelinen profesyonel iÅŸ niteliÄŸine dikkat çekerken Bakanlığın önerdiÄŸi türden bir temsil örtük olarak ÅŸunu söylemektedir: Sen herhangi bir iÅŸ yapıyor olabilirsin ama bu arada bir ya da birkaç tane çeviri de yapmışsındır ve onlardan kaynaklanan telif haklarını “eser” statüsünde kabul ettiÄŸimiz için, çeviri faaliyetinden kaynaklanan telif haklarını “ilim ve sanat eserleri” sahipleriyle birlikte takip et… Orada örtük olarak söyleneni biz daha açık söylersek çevirmenlik de meslek mi? Dil bilen herkes yapar, üstelik ilim ve sanattan anlayanlar daha da iyi yapar.

Bu deÄŸiÅŸikliÄŸin son dört yıldır çeviri ve çevirmenlik konularında kurumsal varlığı ile birçok soruna dikkat çekmiÅŸ olan ÇEVBİR’in mesleki temsil, kamuoyu oluÅŸturma, meslekleÅŸme ve telif hakları konusunda gençleri bilgilendirme, mesleki dayanışma ve bilgi paylaşımı, sosyal sorumluluk projelerine katkı gibi faaliyetlerinin de tehlikeye girmesi anlamına geleceÄŸini unutmamak gerekir.  İlim ve sanat eserleri sahiplerinin bulunduÄŸu geniÅŸ bir grupta çevirmenlerin seslerini çıkarıp sadece ve sadece çeviri adına faaliyetler de bulunabileceklerini düÅŸünmek ülkemiz koÅŸullarında çocuksu bir iyimserlikten öteye gitmez.

Åžimdi ne yapmalıyız? Üzerimize düÅŸen nedir? sorularına yanıt ararken bu durum için yazılacak ve “Meslek BirliÄŸime Dokunma” sloganı ile kamuoyuna duyurulacak ortak bir dilekçe imzalayıp Bakanlığı göndermek sesimizi duyurmak için denenebilecek bir çözüm gibi geliyor. 30 Eylül Dünya Çevirmenler gününe bu slogan ile sahip çıkarsak belki sesimizi daha kolay duyurabiliriz. Ülkemizde devlet ve vakıf üniversitelerinde kırktan fazla Çeviri Bölümü bulunuyor. Bu bölümlerin öÄŸrencileri ve akademisyenleri de Meslek BirliÄŸi’ne henüz üye olmasalar da bu konuda ne yapabileceklerini düÅŸünmeli ve ÇEVBİR’in varlığını sürdürmesi için katkıda bulunmalılar. Çeviri ve çevirmenlik alanlarında faaliyet gösteren derneklerin ÇEVBİR’e çevirinin ve çevirmenin görünürlüÄŸüne yaptığı katkı nedeniyle destek vermesi gerekmiyor mu? Bu tür derneklerin hedeflerinden biri de çeviri ve çevirmenlik sorunlarına dikkat çekerek mesleÄŸin görünürlüÄŸüne katkıda bulunmak olduÄŸuna göre, telif hakları çerçevesinde dört yıldır bu alanda çaba gösteren ÇEVBİR’i desteklemek için katkılarını esirgemeyeceklerini umuyorum. Çeviri Bölümleri, baÅŸta Çeviri DerneÄŸi olmak üzere alanda faaliyet gösteren tüm dernek ve kuruluÅŸlar bu deÄŸiÅŸiklikle ilgili yasa tasarısında iÅŸleme eser kategorisinin kalması ve bu kategorinin özellikle çeviri için çok önemli olduÄŸu konusunda seslerini duyurmalılar. 30 Eylül Dünya Çeviri Günü’nün benim açımdan Türkiye’deki sloganı “Çevirmenler görünmez kalmaya mahkum olmasın” olacaktır.