
Yukarıdaki resim, 1964 yılında Bedir yayınevi tarafından yayınlanan “Kızıl Tehlike” adlı kitapçığın ön ve arka kapağının resmi. Bir çalışma için araÅŸtırma yaparken sürekli karşılaÅŸtığım bir metin vardı, “Moskova Muharrirler Kongresi”nde hazırlanan 18 maddelik anonim bir talimat listesi; iÅŸte bu talimatname bu kitapçıkta, Mehmet Åževki Eygi’nin “Yeni İstiklal”de yayınlanmış bir yazısının eki olarak belki de ilk kez yer alıyor. Talimatnamenin ilginç yanı, 10. maddesi: “10- Tercümelerinizde, batının, komünist veya komünizme mütemayil müelliflerinin eserlerini tercih edeceksiniz.”
Yani 1960’ların iki kutuplu dünyasında, Türkiye’de, Sovyet karşıtı hareket içinde, çevirilerin de ideolojinin yayılmasında bir araç olduÄŸu düÅŸüncesinin hakim olduÄŸu anlaşılıyor. Çevirilerin ve çevirmenlerin yargılanmasının tarihinde ilginç bir dönem. Genel olarak, gerçekliÄŸi konusunda ÅŸüphe uyandıran bu talimatname de ilginç: ÅŸaşırtıcı bir ÅŸekilde, Türkiye’nin girdap halini alan gündemi içinde ideolojilerin birbirine yönelttiÄŸi suçlamalar, eskiden Sovyet yanlısı olmakla suçlananlara da yöneltilmiÅŸ gibi görünüyor.
AÅŸağıda 18 maddelik bu “talimatname” metni yer alıyor, kitapçığın tamamını görmek ve incelemek için Flickr adresimizi ziyaret edebilirsiniz.
Memleketi içinden yıkacak komünist talimatı
Moskova Muharrirler kongresinde, bütün dünya komünist yazarlarına verilen ve memleketlerin¬de nasıl hareket edeceklerini gösteren 18 maddelik talimattır:1- Memleketinizde Komünist ve Sosyalist partilerin kurulmasını teÅŸvik ediniz. Mevcut varsa iÅŸbirliÄŸi yapınız.
2- Memleketinizi mümkün olduÄŸu kadar sınıflara ve zümrelere bölünüz.
3- Patron ve iÅŸçi arasında devamlı anlaÅŸmazlık mevzuları çıkarınız.
4- Rejim kuvvet kazanıncaya kadar memleketinizde komünist tehlikesi olmadığına herkesi inandıracak, faaliyetlerinizi fark edenleri vehimle suçlandıracaksınız.
5- Din düÅŸmanlığı yapınız, halkı dinin dar sınıf ve zümrelerine bölünüz.
6- Her millî dâva ve davranış karşısında tamamiyle tasasız kalacak, mümkün olursa önleyici yazılar neÅŸredeceksiniz. Her millî varlığı yıkmak için gayret sarfedeceksiniz.
7- Politika, edebiyat ve bütün kültür kollarında, fikirlerimize yakm olmayan ve komünist temayüllü bulunmayanların bütün ÅŸöhret ve otoritelerini yıkmaya çalışacaksınız.
8- Halkın çok sevdiÄŸi ve artık terkedemiyeceÄŸi millî simaları ve kahramanları kendinize bayrak yapacak, onların fikir ve düÅŸüncelerini kendi açınızdan yorumlayacaksınız.
9- Romanda, ÅŸiirde, karikatürde, resimde sistemli olarak iÅŸçinin ve köylünün sefaletini, mübalâğalı bir ÅŸekilde göstereceksiniz.
10- Tercümelerinizde, batının, komünist veya komünizme mütemayil müelliflerinin eserlerini tercih edeceksiniz.
11- Milletinize batı bloku düÅŸmanlığını aşılayacaksınız.
12- Nizamlara karşı gelenleri destekliyeceksiniz. KargaÅŸalık çıkarmak için muhalefet duygularını isyan derecesine çıkaracaksınız.
13- Rus filmlerine alâka celbedeceksiniz.
14- Evvelce komünist oldukları halde sonradan dönen Fransız: Andre Gide, Malraux, İngiliz Arthur Koestler, Stephen Spender; İtalyan: İgnasio Silone, Malaparte; Amerikan: Richard Wright ve Louis Fischer aleyhinde kampanya ÅŸöhretlerini sileceksiniz.
15- Sendikaları, gençlik derneklerini ve toplulukları ele geçirmeye çalışacaksınız.
16- Bilhassa öÄŸretmen, profesör ve saire gibi leri elinde tutanlara yaklaÅŸacak, onları saflarınıza çekeceksiniz
17- Devamlı huzursuzluk kaynakları arayacak ve huzur suzluÄŸu devam ettirmek, baÅŸ prensibiniz olarak çalışacaksınız.
18- Komünizmi açıkça müdafaa etmekten mahrum olduÄŸunuz takdirde sosyalizmi, sosyalist yayın yapamadığınız takdirde iÅŸçi haklarını savunarak ayni gayeyi devam ettireceksiniz.
(Kaynak: Kızıl Tehlike, Bedir Yayınevi, M. 1964-H. 1383 (kitapçıkta bu ÅŸekilde), s. 15-16)

Bu talimatname ister hayal ürünü olsun, ister gerçek; ideolojilerin yayılması/tanıtılması için çeviri ister bilinçli olarak kullanılsın ister bilinçsiz, yadsıyamayacağımız bir ÅŸey var; o da çevirinin gücü. İsrailli çeviri kuramcısı I. Even-Zohar’ın çoÄŸuldizge kuramı yeri geldiÄŸinde çevirinin bir ülkede nelere sebep olabileceÄŸini çok iyi açıklıyor. Roman bile edebiyatımıza çeviri yoluyla girmiÅŸtir. Bence asıl mesele, çevirmenin yaptığı iÅŸin sorumluluÄŸunun bilincinde olmasıdır. Bugün Türkiye’nin çeviri edebiyatına baktığımız zaman daha çok popüler kültüre hizmet eden kitapların çevrildiÄŸini görüyoruz. Sonra benzer kitapların çok geçmeden kendi dilimizde yazıldıklarına ÅŸahit oluyoruz. Böylece edebiyatımız ÅŸekilleniyor. İyi ya da kötü. Bir çevirmen porno filmleri çevirmeyi reddettiÄŸi gibi, insanı aptallaÅŸtıran dizilere benzeyen kitapları çevirmeyi de reddetmeli. Türk okurlarına edebi deÄŸeri olan, edebiyatımızı zenginleÅŸtirecek yeni tekniklerin denendiÄŸi, gerçek bir okurun zevkine hitap eden kitapları çevirmek, çevirmenin diline, edebiyatına, ülkesine, ülkesinin geleceÄŸine olan sorumluluÄŸudur diye düÅŸünüyorum ben. Çeviride yeni bir paradigma!