Türkiye’de yönetim krizinin çözülmesi zor. Bu zorluÄŸu, herhangi bir doÄŸal ve içtenlikli halk hareketliliÄŸinin hızla politik kutuplaÅŸma konusu yapılması, içeriÄŸinin boÅŸaltılarak çoÄŸaltılmasında, kopyalarının aslın yerine geçmesine ve herkesin kendince sahiplenmesine bakarak bütün boyutlarıyla görmek mümkün. Bu belki çağımıza, “mekanik yeniden üretim” çağının ileri bir aÅŸaması olan çağımıza özgü genel bir durum sayılabilir; fakat, her koÅŸulda, bazen bu içerik boÅŸaltmalar abartılı bir hal alabiliyor. 2007 yazı içerik boÅŸaltma ve çıkar çatışmalarını dengeye sokma çabalarıyla geçecek gibi görünüyor.

Mevcut yönetimin kültür ve özellikle çeviri alanını yeniden düzenlemesi, birçok açıdan çıkar alanı haline getirmesi Çeviribilim dergisinin son bir yıllık gündeminin ister istemez büyük bir kısmını kapladı: M.E.B. yayınevi klasiklerinin yayınının durdurulması, Kültür Bakanlığı yayınevinin kapatılması, 100 Temel Eser listeleri, çeviri intihalleri ve medyadaki adıyla “İslami çeviriler”, çeviriye devlet desteÄŸinde tartışmalı seçimler, Türkçe olimpiyatları, Yunus Emre Enstitüleri.. Bu yönetimin, daha önceki yönetimlerden siyasi ve ekonomik uygulamalar açısından, özelleÅŸtirme takviminin çok daha ÅŸiddetle uygulanması dışında çok özel bir yanı olmadığı söylenebilir: sonuçta 1980’lerden (belki daha da eskilerden) bu yana, her siyasi eÄŸilim ve söylemin aynı sistemin içinde hareket ettiÄŸini görüyoruz. Kanımca, mevcut yönetimin en temel özelliÄŸi, onu deÄŸiÅŸik kılan yanı, kültür alanını ısrarla yeniden düzenlemesi, dahası, bu yeniden düzenleme sürecinde çeviri etkinliÄŸine özel bir yer vermesiydi. Bu ileride üzerinde daha da çok tartışılacak, artık çeviri tarihçilerine kalmış bir konu.

Fakat 23 Nisan 2007 günü Amerikan basınında yayınlanan bir ilan, yönetimin dil, çeviri ve siyaset iliÅŸkilerine yönelik yaklaşımının çarpıcı bir imgesi olduÄŸunu sanıyorum. 24 Nisan anma gününe yönelik, fakat 23 Nisan egemenlik gününde yayınlanmış bir ilan olarak ilginç bir ilan bu. 23 Nisan günü yayınlanan bu ilanın içeriÄŸini, Türk hükümetinin 10 Nisan 2005’te Ermenistan yönetimine yaptığı bir çaÄŸrının tekrarı ya da bunun Amerikan yönetimince benimsendiÄŸinin gösterilmesi oluÅŸturuyor: arÅŸivleri karşılıklı olarak açmak ve tarihçilerden oluÅŸan ortak bir komisyon kurmak. Bu öneri, bilindiÄŸi kadarıyla kabul görmedi ya da tarihçilerin bağımsız, özerk çalışmasının sınırları belirlenemediÄŸinden gerçekleÅŸemedi.

İlanın içeriÄŸini asıl olarak bu öneri oluÅŸtursa, ilanın ilginç bir yanı olmazdı. Fakat ilanın sunumu, yönetimin tanımlaması güç bir duruÅŸa sahip olduÄŸunu düÅŸündürüyor. İlan ÅŸöyle baÅŸlıyor:

Haydi 1915’te olanları birlikte ortaya çıkaralım

Türkiye Ermenistan’ı tarihsel olguları birlikte incelemeye davet ediyor

Bu amaçla, Türkiye, Ermenistan’a üçüncü taraflara da açık olacak bir Ortak Tarihçiler Komisyonu kurmayı öneriyor

Türkiye bütün arÅŸivlerine tam bir eriÅŸim güvencesi vermektedir

BaÅŸlangıç deÄŸiÅŸik, fakat pozitif bir bilim olmayan tarih biliminde ortak zeminin nasıl saÄŸlanacağı, yöntem ve tanımlamanın nasıl yapılacağı anlaşılmıyor. Sanki farklı ulus ya da etnikten olmanın, doÄŸuÅŸtan farklı yaklaşımlar getirdiÄŸi gibi akıldışı bir yaklaşım sözkonusu; sanki her tarihçi olguyu bağımsız, tarafsız incelemekle yükümlü deÄŸilmiÅŸ gibi. Yine de, ilan bu noktaya dek, Türkiye’nin yaklaşımını sergileyen bir ilan gibi duruyor.

Ardından, dört adet alıntı geliyor: George Bush, Bill Clinton, Condoleezza Rice ve Patrik II. Mesrob’dan.

Sonra, bir çaÄŸrı cümlesi:

Biz geçmiÅŸimizle ilgili gerçekle yüzleÅŸebiliriz: Ermenilerin de bunu yapmasını bekliyoruz.

Ardından, iki adet alıntı: Tayyip ErdoÄŸan ve Abdullah Gül’den.

Alıntıların ortak noktası, iki ülkenin ortak tarihçiler komisyonu kurması önerisi: sanki sorun sadece iki ülke arasındaymış, sanki iki ülke birbiriyle anlaÅŸsa bütün yeryüzü ikna olacak ve “genocide yasalarını” geri çekecekmiÅŸ gibi. Kimbilir, belki anlamlıdır. Fakat ÅŸaşırtıcı sayılabilecek iki temel ÅŸey var: birincisi, yönetimin bu tür bir öneriye destek veren kiÅŸiler olarak seçmiÅŸ olduÄŸu kiÅŸiler, yani günümüzde Irak ve uzun vadede OrtadoÄŸu halkının hayatının altüst edilmesinde, her gün Iraklı ve Amerikalı onlarca kiÅŸinin ölümünde baÅŸlıca sorumluluÄŸu bulunan, OrtadoÄŸu haritasını deÄŸiÅŸtirme kararlılığındaki Amerikan yönetiminden kiÅŸiler; gerçekten bu kiÅŸiler derin bir tarihsel sorunun çözümüne yardımcı olabilir mi? Türkiye’nin yayınlattığı bir ilanda öncelikle baÅŸkalarının sözlerine yer verilmesinde, çeviri kitapların arka kapak yazılarını andıran, tuhaf bir yan yok mu?

Ama bundan da önemlisi, yani ikincisi, ilanın dili. Böyle bir ilan, eÄŸer Ermeni ve Türk toplumlarına sesleniyorsa, Ermenice ve Türkçe yayınlanması daha anlamlı olmaz mıydı? EÄŸer İngilizce yayınlanması, lingua franca özelliÄŸi açısından önemliyse, eÅŸzamanlı olarak Ermenistan ve Türkiye gazetelerinde her iki ülkenin dilde yayınlanamaz mıydı? Bunun yapılmamasında, sorunun çözümsüzlüÄŸünü artıran bir yan yok mu? ArÅŸivler Ermenice ve eski Türkçe kaynaklardan oluÅŸuyor, tarihçiler bunların çevirileri üzerinde çalışıyor, dolayısıyla bu iki dili de dışlayan bir ilanın yanıltıcı yanı yok mu?

Sorular birbirini besliyor. KuÅŸkusuz, Türkiye’nin buna benzer bir ilanı daha önce yayınlamış olup olmadığına da bakmak gerek. Fakat her koÅŸulda ÅŸunlar da sorulabilir: Türkiye’nin Amerikan basınında, Amerikan yöneticilerinin de olumlamalarını içeren bir ilan yayınlaması doÄŸru mu; bu ilanın, sanki daha önceki hükümetler benzer çaÄŸrılarda bulunmamış gibi, mevcut yönetimin özel bir çaÄŸrısını içeriyormuÅŸ gibi sunulması doÄŸru mu; Amerikan kamuoyuna, yönetimin tarihsel soruna böyle bir öneriyle yaklaÅŸtığını açıklamak, tam olarak nasıl bir yarar saÄŸlıyor; Amerikan yönetiminin Türkiye’nin mevcut yönetimini destekleyen açıklamaları bu çerçevede düÅŸünülebilir mi? Bu ilanlar Türkçe ve Ermeniceye çevrilip asıl muhatapları olan ülkelerin gazetelerinde de yayınlanabilir mi?

Yayınlanan ilan ve baÅŸka metinler, “Turkey’s Initiative to Resolve Armenian Allegations Regarding 1915” baÅŸlığı altında Türk BüyükelçiliÄŸi internet sayfasında yer almaktadır.

abd-ilan.jpg