2005’ten bu yana çeviri ile günlük hayat arasındaki organik bağı, günlük hayattaki çeviri olgularını sergilemeye çalıştım, çalıştık. Üniversitede, yayın dünyasında, hatta teknik-uzmanlık çevirisi alanında çeviri aşırı metinsel, edebi bir olgu olarak ele alınıyordu o dönemde. Bir sabun kalıbının üzerindeki çeviriden, bir otel odasındaki uyarıların çevirisinin sosyal etkilerinden pek bahsedilmiyordu. Åžiir çevirisiyle kullanma kılavuzu arasında gidip geliyordu tartışmalar.
Geçen zamanda çeviribilimin, çeviri incelemelerinin, araÅŸtırmalarının alanı geniÅŸledi, renklendi. Fakat bu arada hiç deÄŸiÅŸmeyen bir konu gitgide öne çıktı, sabit bir yer edindi: savaÅŸ çevirileri.
SavaÅŸ yanıbaşımıza 1980’de geldi. Türkiye’de din ve milliyet eksenli bir askeri rejim kurulurken, İran-Irak Savaşı baÅŸladı ve 8 yıl sürdü. 1980’den kısa süre önce İran’da İslam Devrimi ya da Darbesi olurken, Türkiye’de de PKK ortaya çıkmıştı. SavaÅŸ ve terör içiçe büyümeye baÅŸladı.
1990’da Amerika Irak’ın Kuveyt iÅŸgaline müdahale etti ve Amerika’nın uzun iÅŸgali baÅŸladı. O zamandan bu yana, Amerikan yaÅŸam tarzının petrol ve maden ihtiyacı kan pompalıyor Arabistan’dan Afrika’ya uzanan bir bölgeye. 20. yüzyıldaki kısa umut dönemi sona erdi. Barbarlık, yaÄŸmacılık dalga dalga yayılıyor. Bahar diye anılan bütün eylemlerde silahlarının ve dünya görüÅŸlerinin kaynağı belirsiz bir erkek kalabalığı görülüyor – sırf bu bile, kadınların baharda silahsız ve görünmez olması bile, bir umutsuzluk kaynağı.
GeldiÄŸimiz nokta aslında çok uzun zamandır öngörülüyordu: Arabistan’da aÅŸiret hayatından petrol ve maden serveti biriktirmeye doÄŸru ilerleyen birkaç ailenin bu servetle çevreyi kontrol etmeye baÅŸlaması ÅŸaşırtıcı deÄŸil; silah sanayisini bütün bir yaÅŸam tarzı haline getirmiÅŸ olan Amerikan çobanlarının dünyayı yönetmeye kalkışması da ÅŸaşırtıcı deÄŸil. Böyle bir dünyada Anadolu’dan Avrupa’ya uzanan coÄŸrafyada serpilen antik ÅŸehir uygarlığı, sadece sözde ÅŸehir demokrasisi hayaliyle canlı duruyor.
Türkiye günün eÄŸilimine göre davranarak buraya kadar geldi. Kore Savaşı uzaktaydı, oraya gönderilen askerler hikayeleriyle geldi. Almanya uzaktaydı, oraya gönderilen iÅŸçiler hikayeleriyle geldi. Bütün bir yirminci yüzyıl içinde, bugüne kadar, Türkiye’nin çarpıcı bir kurtuluÅŸ savaşı ve hızlı modernleÅŸme hamlesinden baÅŸka bir yaratıcılığı yok. Ve bir hamle yapmadığı için çevresindeki güçler onu ÅŸekillendiriyor, hamle yapmazsa böyle de devam edecek. Aylaklar için bu bir sorun olmayabilir, fakat çevre güçler onu savaÅŸla, ÅŸiddetle, paranın ve silahın gücüyle ÅŸekillendiriyor.
Medyanın ve siyasetin dilindeki bütün sorunlar sahte: etnik, dini, siyasi ayrımcılık.. Bu sahteliÄŸi simgeleyecek birkaç görüntü yayınlandı daha son birkaç ayda: “MutluluÄŸu PaylaÅŸ” yazan tentenin altında ağırlanan ÅŸehit yakınlarının görüntüsü, koli bantıyla paketlenmiÅŸ bayrak sarılı çocuk tabutunun başında aileyi bir kenara iterek yanyana dizilmiÅŸ bir halde görünen siyasetçiler, aileden çok aÄŸlayan siyasetçi yakınları..
Türkiye’yi Türkiye’nin yönetmediÄŸi, bütün bölgeyi yönetmeye kararlı bir iradenin yönettiÄŸi apaçık. Bir vitrine bakıyoruz, ama vitrindeki mankenler giymiyor, kullanmıyor sergilenen eÅŸyaları- vitrindeki konular sahte. Gerçek olan, iÅŸletmenin muhasebe kayıtları ve hukuka uygun çalışıp çalışmadığı hakkında hiçbir ÅŸey bilmiyor olduÄŸumuz. Libya’ya, Suriye’ye ne gönderdiÄŸimizi, ne yaptığımızı tıpkı 1990’larda Azerbaycan’a ne gönderdiÄŸimizi, ne yaptığımızı bilmediÄŸimiz gibi bilmiyoruz. Türkiye’nin o zamanlar tıpkı Esad gibi görünüÅŸte dostu Ebulfez Elçibey’in adını hatırlayan var mı?
Bu sürekli savaÅŸ ortamında kültürü de çatışmalar belirliyor. Bunu söyleyen siyasetçi haklı, yazılar birer silahtır, daha doÄŸrusu insanın kendini saldırganlardan korumak üzere kullandığı birer araçtır. Nükleer füze ve askeri üs yığınağı haline gelen, bütün enerjisini kendini yok etmeye adamış bir dünyada yazının silah olduÄŸunu söylemek, yazının ne kadar güçsüz olduÄŸunu söylemekten baÅŸka bir ÅŸey deÄŸil. Fakat yine de yazı asıl silahtır: DoÄŸru’yu, DoÄŸruluk’u ya da Hakikat’i nükleer füzeyle ortaya çıkarmak imkansızdır, ama iyi bir yazı, saldırganı, yalancıyı DoÄŸru’yu kabul etmeye zorlayan bir yazı bunu baÅŸarabilir.
SavaÅŸ çevirilerini daha çok savaÅŸ ve çatışma durumlarındaki çevirmen açısından, çeviri durumu açısından ele aldık. Ama hep akılda tutmak gereken ÅŸey, çeviri yardımıyla savaşı durdurmak, çevirinin de bir korunma-savunma aracı olduÄŸu gerçeÄŸiydi.
Bu kadar yıllık yolculukta, Türkiye en utanç verici, kederli dönemlerinden birini yaÅŸarken bunu dile getirmeyi baÅŸarabildiysek, ne mutlu. O zaman bütün çabalarımıza, yorgunluÄŸumuza deÄŸmiÅŸtir. Belki de Türkiye için sıradışı, umut verici, onurlu, harikulade bir yaÅŸam fırsatı vardır.
Sevgiler.
