TÜÇED, Türkiye Çevirmenler DerneÄŸi mesleki yeterlilikle ilgili, güncel bir açıklama yaptı DHA’ya: “Tercümanın tercümanı sorunu“. Radikal gazetesi, DHA ajansının haberini alıp içindeki sözü yanıltıcı bir ÅŸekilde kullanarak farklı bir manÅŸetle haber yaptı: “Çevirmenler DerneÄŸi: Kürtçe hukuka uygun olmayan basit bir dil“. Bu haber hızla sosyal medyada yayıldı, derneÄŸe ve açıklamanın atfedildiÄŸi kiÅŸiye tepkiler baÅŸladı. Dernek gazeteye ulaÅŸmaya çalıştığını ama ulaÅŸamadığını söylüyor, o sırada FıratNews adlı baÅŸka bir ajansa ulaşıp oraya açıklamalarını, haberin düzeltmesini vermiÅŸler: “Türkiye Çevirmenler DerneÄŸi: Kürtçe’ye ‘basit bir dil’ demedik“. Fakat haber baÅŸka sitelere, yeni yorumlarla ve baÅŸlıklarla yayıldı: Ensonhaber, Vatan..
Ertesi gün ilginç bir ÅŸekilde, diÄŸer çeviri örgütlerinin ya da baÅŸka kurumların deÄŸil, İstanbul Kürt Enstitüsü adlı Kürtçe dil kursunun  konuyla ilgili görüÅŸü alındı- ve yine yönlendirici bir haber baÅŸlığıyla haberleÅŸtirildi: “‘Kürtçe basit bir dildir’ açıklamasına sert tepki“.
Tuhaf olan temel ÅŸey ÅŸu: Yanıltıcı baÅŸlıklar dışında, iki kurumun ve kiÅŸinin görüÅŸü arasında bir fark olduÄŸunu söylemek zor. Radikal gazetesinin “sert tepki” baÅŸlığıyla aktardığı haber metninde İstanbul Kürt Enstitüsü’nün görüÅŸünün TÜÇED haberinde dile getirilen görüÅŸe yakın olduÄŸu görülüyor.
Farqini “hiç eÄŸitim görmemiÅŸ ve Türkçe eÄŸitim almış insanların zaten hem Kurmanci hem de Zazaki’ye hakim olmaları mümkün mü?” diye soruyor ve “mahkemelerdeki tercümanlara iliÅŸkin ise eÄŸitimden geçmeleri, alt yapılarının olması gerektiÄŸini” belirtiyor, TÜÇED-Kunar’ın görüÅŸüyse ÅŸöyle geçiyor haberde: “Tercümanın, sanığın hukuki taleplerini Türkçe’ye çevirememesi nedeniyle Kürtçe savunmayı reddedip Türkçe savunma yaptığını aktaran Kunar, Uluslararası Çevirmenler ve Çeviri KuruluÅŸları Federasyonu’nun tarafından tercümanlara mesleki eÄŸitim ilgili çalışmaların baÅŸlatılması için devletin desteÄŸine ihtiyaç duyulduÄŸunu ifade etti.”
Her iki kurum da mesleki eÄŸitim gerektiÄŸini savunuyor.
Tek fark: gazetenin iki gün içinde attığı yönlendirici baÅŸlıklar- “basit bir dil” ve “sert tepki”.
Şimdi durup bakalım.
Bir ajanstan haber alıp haber metnine hiçbir ekleme yapmadan, sadece metinden yanıltıcı bir yorum yaparak haber baÅŸlığı atan bir gazete- ve bu baÅŸlığa verilen tepkiler…
Bir antropoloji kitabının içinde kafatasları görerek bunları topluma kafatasçılık diye anlatan bir siyasetçi..
Bir romanın baÅŸlığında “porno” sözcüÄŸü geçiyor ya da kapağında erotik bir resim var ya da içinde erotik olaylar anlatılıyor diye kitapları sansürleyen kurullar..
Bir ÅŸiirin içinde “tanrı” geçiyor ya da “bira” geçiyor ya da ÅŸair Allah’a karşı konuÅŸuyor diye ÅŸiir sansürleyen editörler..
Hep aynı akıl dünyasının ve yaklaşımların örnekleri.. bilime, eserlere, eser sahiplerine, kurumlara gündeme yönelik hedeflerle müdahale etme örnekleri..
*
DHA ajansının haberi sunumuyla Radikal gazetesinin sunumu arasındaki farkı kabul eden, ama “ya bu görüÅŸe – ‘Kürtçenin basit bir dil olduÄŸuna’- aslında inanıyorlarsa” diyerek tereddütlerini dile getirenlerle karşılaÅŸtım.
Kanımca bu doğru bir yaklaşım değil. Bir haberci niyet okuyamaz.
Basit yaklaşım daha doÄŸru: Bir gazetenin bir ajanstan aldığı habere yönlendirici, haber metnini içinde açık seçik olmayan bir görüÅŸü dile getiren bir baÅŸlık ekleyerek yayınlama hakkı yoktur. Ek bilgi katabilir, haberi zenginleÅŸtirip gerçeÄŸi daha geniÅŸ bir zeminde sunabilir. Ama haber konusu olan kiÅŸilere zarar vereceÄŸi apaçık belli olan ÅŸekilde haber yapma özgürlüÄŸü olamaz.
Yoksa çevirmene karakolda sorulan soruları tekrar etmiÅŸ olur: “Sen manken misin? Sen bu kitabı okudun mu? Ne yaptığının farkında mısın?”
Bir gazetenin bir kurumla ilgili haberini okuyan okur, baÅŸka kaynaklara bakmaya, bu bilgiyi teyit etmeye mecbur deÄŸildir. DHA ajansının metninde Radikal’in haber baÅŸlığını haklı çıkaran bir ÅŸey yok, fakat Radikal’in haber baÅŸlığından sonra aynı metni okuyan bir okur, o sonucu çıkarmaya koÅŸullandırılmış olmaktadır. Dolayısıyla bu kadar hassas bir konuda yapılan özensizlik bir kuruma ve kiÅŸiye zarar vermiÅŸtir. Bu çerçevede bu zarar, genel olarak çeviri örgütlerinin ve çevirmenlerin kamuoyundaki imajına zarar vermiÅŸtir. Bu hepimizin sorumluluk alanındadır.
EÄŸer TÜÇED’e karşısındaki bu tutumu kabul edersek, bu tür yönlendirmelerin ve yanıltmaların yapılabileceÄŸi – halihazırda var olan – bir ortamı tümüyle yasallaÅŸtırmış oluruz.
*
TÜÇED’in ismiyle ben iki kez karşılaÅŸtım: birincisi, Banu TellioÄŸlu’nun Çeviribilim’in 7. sayısında yazdığı “Sorumluluk nereye kadar?” baÅŸlıklı yazısını yayına hazırlarken; ikincisi, Avrupa BirliÄŸi Bakanlığı Çeviri Platformu’nun İstanbul Toplantısı’nda. Bu toplantıda mesleki yeterlilik tasarısı hakkında, akademisyenlere yönelik, tasarının pratiÄŸe yeterince uymadığını, eksik yönlerinin olduÄŸunu dile getirmiÅŸ; Çevirmenler BirliÄŸi (Çevbir) dışında bu tasarıyı eleÅŸtiren tek kurum olmuÅŸlardı. Çeviri ve çeviribilim eÄŸitiminin sahada yeterli olmadığını, mezun olan öÄŸrencilerin büro çalışması için hazırlıklı gelmediÄŸini, kuramın uygulamaya dönüÅŸmesini saÄŸlamakta güçlük çektiklerini dile getirmiÅŸ ve çeviribilimcilerle kararlı bir ÅŸekilde tartışmışlardı. (Bu toplantıyı haberleÅŸtirmiÅŸtik: EdebiyatHaber)
Åžimdi, baÅŸka bir ÅŸey görünür oluyor. Çeviri kurumlarının, büroların, sahada çalışanların çeviribilime, yani çeviri incelemelerine sadece iÅŸçi ve iÅŸ ihtiyacını karşılamak için deÄŸil, aynı zamanda çalışmaların daha saÄŸlıklı ve iletiÅŸimli, eÅŸgüdümlü bir mesleki zeminde yürümesi, toplumda çeviri ve çevirmen algısının zenginleÅŸtirilmesi için de ihtiyaç duyduÄŸu anlaşılıyor. Basının ve siyasetin çevirmene ve çeviriye yönelik hatalı, kısır, yönlendirmeci yaklaşımlarını bu sahayı daha nesnel, soÄŸukkanlı, çıkarsız ve tarafsız bir ÅŸekilde inceleyecek bir zemin gerektiÄŸi için önemli çeviribilim – çeviri eÄŸitiminin baÅŸlıca amacı iyi çeviri yapan kiÅŸiyi yetiÅŸtirmek deÄŸil, iyi çevirinin yapılabileceÄŸi ortamın neye benzeyebileceÄŸi üzerine düÅŸünen ve bunun arayışında olan kiÅŸiyi yetiÅŸtirmek olsa gerek.
Bu olay iki alan, üniversite ve çalışma hayatı arasındaki iletiÅŸimin neden çok önemli olduÄŸunu gösteren bir olay. Bu açıdan deÄŸerlendirilmesinde yarar var.
*
Bu konuda çeviri sahasının bütün aktörlerinin özenli davranması gerektiÄŸini, basının ve siyasetin yanıltıcı yönlendirmelerine karşı dikkatli olması gerektiÄŸini gösteren bir olgu daha var.
TÜÇED’in DHA haberini yapan Tolga Yıldırım, 27 Åžubat günü çok daha sevindirici, güzel bir haber yapmış: Genç çevirmenler için teÅŸvik edici, önemli bir ödül olan Avrupa BirliÄŸi Bakanlığı Genç Çevirmenler Ödülü’nün birinciliÄŸini Antalya’daki İnterofis Tercümanlık Merkezi’nde staj yapan Hacettepe Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümü son sınıf öÄŸrencisi Özge BozkurtoÄŸlu’nun aldığını haberleÅŸtirmiÅŸ. Haberde belirtilmiyor, ama İnterofis, TÜÇED Akdeniz Resmi Temsilcisi olarak görünüyor.
Tolga Yıldırım’ın bu haberine Radikal gazetesinde yer verilmemiÅŸ; ama bir hafta sonra, 6 Mart günü, “‘Tercümanın tercümanı’ sorunu” baÅŸlığıyla yaptığı yaptığı DHA haberine yer verilmiÅŸ.
Åžimdi soru ÅŸu: Medya, hatta sosyal medya, neden çevirmenlerin ve çeviri dünyasının olumlu haberlerini vermez, ama olumsuz olmayan haberlerini bile olumsuz ÅŸekilde vermekten çekinmez.








