Türkiye, gereksiz çeviriler cenneti (ya da cehennemi?), yakında atasözleri ya da türküler bile çeviri olarak yayınlanırsa, ÅŸaşırmamak gerek. Gereksiz çevirilerin sıkça görüldüÄŸü bir alan da haber-yorum yazısı çevirileri. Son hikaye ÅŸöyle: Jonathan Steele adlı muhabir, İngiliz Guardian gazetesinde Türkiye’yle ilgili bir yazı yayınlamış, Türk basını hemen kısmi ya da tam çevirilerle yazıya yer vermiÅŸ. Yazıya yönelik yorumlar ideolojilere göre deÄŸiÅŸiyor: Vatan gazetesi, “Guardian’dan Türk bayrağına hakaret!” olarak yorumlamış, Radikal ve Birgün‘de yazının aynı tam çevirileri yayınlamış, YeniçaÄŸ ANKA’dan aktardığı habere, “Türk bayrağı İngiliz’e battı” baÅŸlığını atmış..

Yazının çevirisini gereksiz kılan ÅŸey, yazarı Guardian’ın kıdemli dış haberler muhabiri olsa bile, naif, yanıltıcı ve çerez hafifliÄŸinde bir mevcut yönetim övgüsü yazısı olması: her zamanki süslü sözler (“AKP döneminde AB iliÅŸkileri ve ekonomi büyüleyici bir geliÅŸme gösterdi”), basit yabancı yorumu (“İslamcılara karşı elitler”), saçmalıklar (“AKP Ermeni tabusunu yıktı”).. Türkçede bu tür yazılar yeterince yazılıyor, çevirisi gereksiz. Yazının deÄŸiÅŸik tek yanı, birkaç ay önce İstanbul BoÄŸazı’nın iki kıyısında yaklaşık ikiÅŸer kilometre aralıkla dikilmiÅŸ olan uzun direkli, dev bayrakları konu eden tek yazı olması. Yazı sadece İstinye’ye ve BoÄŸaz’a dikildiÄŸinden bahsediliyor, aslında İstanbul’un hemen her semtinde var bu bayraklar. Kimin diktiÄŸine dair bir iÅŸaret, damga yok bayrak direklerinde, İstanbullular bu konuda bir ÅŸey bilmiyor, ama yazar Steele de yazıda AKP’nin diktiÄŸini ima ediyor.

Çeviriler Steele’nin bayraÄŸa hakaret edip etmediÄŸi konusunda farklı sonuçlar veriyor: yazar bayrak direklerine mi çirkin dedi, yoksa bayraklara mı; bir çeviri direkler gibi gösteriyor, bir diÄŸeri bayraklar; her koÅŸulda, yazar bayrak çokluÄŸundan pek hoÅŸlanmıyor (Radikal ve Birgün’deki çevirilerde sorun var: yazar “Turkey is big on flags” diyor ve bunu “Türkiye büyük bayrakların ülkesidir”diye çevirmek kanımca yanlış, “Türkiye’de çok bayrak var” daha doÄŸru görünüyor). Ayrıca normalde “crimson” (al) olarak belirtilen bayrak rengini “blood-red” (kan-kırmızı) diye sıfatlayarak ilginç bir giriÅŸ yapıyor, ardından da ya bayraÄŸa ya da bayrak direÄŸine “rüzgar enerji türbini kadar çirkin” diyor (kanımca bu sıfatı bayrak için kullanıyor). Steele’nin bu çirkin ifadeleri üzerinde durmak anlamsız, istediÄŸi bayrağı sever ya da sevmez, İstanbul’da muhabirlik yaparken bu satırları yazmasının hukuki boyutları da hukukçuları ilgilendirir. Fakat çarpıcı olan bir ÅŸey, Steele’in İstinye için yaptığı tarif: “En sonunculardan biri, yat limanı ve lüks evleriyle zarif İstinye semtine, güzel aÄŸaçlıklı bir yamaca hakim bir noktaya dikildi” (Radikal-Birgün çevirisi) ya da “Sürgün verip hoÅŸ, aÄŸaçlık bir tepeye hakim olan sonunculardan [son bayraklardan] biri de, yat limanı ve lüks daireleri olan şık İstinye banliyösünde.”

Bu yanıltıcı bir tarif, çünkü İstinye’nin yat limanından daha önemli özelliÄŸi, Amerikan Elçilik binasının, bir bakıma kaleye benzeyen bina kompleksinin kıyıya hakim bir noktada, İstinye’de bulunması. (Elçilik kompleksi, 2003 HSBC patlamasının ardından buraya taşındı, büyük kısmı tamamlandı ve 83 milyon dolarlık bir yatırımla yapımı devam ediyor, 2020 yılında tamamlanması bekleniyor.) Dolayısıyla, eÄŸer Steele’in bahsettiÄŸi bayrak direÄŸi yeni dikildiyse, elçiliÄŸin yakınında bir yere dikilmiÅŸ olmalı – ve 2003 yılında açılan  ve “dünyadaki en saÄŸlam elçilik binası” olan bina (yukarıdaki resimde görülüyor) gerçekten çirkin, ürkütücü ve bir elçilik için fazlasıyla büyük. Açılışı sırasında büyükelçi bunun Türkiye’nin en önemli anıtlarından biri olduÄŸunu ima ederek binayı Rumeli Hisarı’yla karşılaÅŸtırmıştı. Yani, America is big on, really very big on consulates.

*

Steele’in “The real struggle is inside Turkey, not on its borders” (15 Haziran, Guardian) adlı yazısının giriÅŸinden alıntı:

“Turkey is big on flags, both in the mind and in the air. Huge, blood-red rectangles flap from tall masts on various points along the Bosphorus, almost as ugly as wind-power turbines. One of the latest to sprout up, and dominate a lovely wooded hillside, is in the chic suburb of Istinye, with its yachting harbour and luxury flats.
Like other municipalities in Istanbul, with its rapidly expanding population of migrants from Anatolia, Istinye’s council has come into the hands of the AKP, Turkey’s Islamist party, which also runs the national government. “The AKP is always on probation. Every day they have to prove themselves,” says Emel Kurma, the executive director of the civil society organisation, the Helsinki Citizens’ Assembly (Turkey). She speaks of the AKP’s plight with some sympathy. When they came to power five years ago, the Islamists had to prove they were democrats who would respect the country’s rigidly secular constitution.

In recent months a new testing ground has emerged – nationalism. Are the Islamists loyal Turks? Hence that grotesque flag in Istinye and, far more menacingly, the current sabre-rattling over whether to invade northern Iraq.”

Vatan gazetesindeki kısmi çeviri (Vatan çevirmeni “dikdörtgen” sözcüÄŸünü “bayrak” olarak aktarmayı yeÄŸlemiÅŸ, neyin çirkin olduÄŸu konusunda özgün metinde görülen belirsizliÄŸi daha uygun aktarmış):

Türkiye’de hem havada hem de akıllarda artık bayrak dalgalanıyor. İstanbul BoÄŸazı’nda devasa kan kırmızı bayraklar teknelerin direklerinden sallanıyor; en az rüzgar türbinleri kadar çirkin bir görüntü oluÅŸturuyorlar.”

Radikal ve Birgün’deki tam çevirilerden yukardaki alıntının çevirisi (bu çeviriye göre çirkin olan direkler:

“Türkiye büyük bayrakların ülkesidir, hem zihinlerde hem de gönderlerde. Devasa, kan kırmızısı dikdörtgenler BoÄŸaz boyunca sayısız noktaya dikilmiÅŸ, en az rüzgâr türbinleri kadar çirkin yüksek direklerde dalgalanırlar. En sonunculardan biri, yat limanı ve lüks evlerin bulunduÄŸu zarif İstinye semtine dikildi; güzel bir aÄŸaçlık yamaca tepeden bakıyor ÅŸimdi.
İstanbul’un, Anadolu’dan gelen göçmenlerle hızla büyüyen diÄŸer belediyeleri gibi İstinye belediye meclisi de aynı hükümet gibi, Türkiye’nin İslamcı partisi AKP’nin elinde. Helsinki YurttaÅŸlar DerneÄŸi adlı sivil toplum örgütünün yöneticilerinden Emel Kurma, “AKP her zaman gözetim altında. Kendilerini her gün kanıtlamak zorundalar” diyor. AKP’nin içinde bulunduÄŸu durumdan belli bir sempatiyle bahsediyor. İslamcılar beÅŸ yıl önce iktidara geldiklerinde, ülkenin katı laik anayasasına saygı gösterecek demokratlar olduklarını kanıtlamak zorunda kalmışlardı.

Son aylarda yeni bir sınav konusu ortaya çıktı: Milliyetçilik. İslamcılar sadık Türkler miydi? Yani İstinye’deki o grotesk bayrak ve çok daha tehditkâr bir ÅŸekilde, Kuzey Irak’ı iÅŸgal edip etmemeye dair mevcut tehditlerin ifade ettiÄŸi ÅŸey.”

(Radikal ve Birgün’de yazı, özgün metinde olmayan ara baÅŸlıklarla bölünmüÅŸ: Radikal’de “ErdoÄŸan orduya karşı cesur”, “Eski seçkinlerden daha Avrupalı” ara baÅŸlıkları yer alırken, Birgün’de “YENİ SINAV KONUSU: MİLLİYETÇİLİK”, “CUMHURBAÅžKANI KAPININ BEKÇİSİ” ve “LAİKLER İLERİCİ OLABİLECEK Mİ?” ara baÅŸlıkları yer alıyor.)