Mayıs sonunda Bakü’ye gidip Uluslararası 21. Yüzyıl Penceresinden Kültür ve Kimlik konferansında “Çevirmen KimliÄŸi ve Çeviri İntihalinin Tehlikeleri” sunumu yaptıktan üç hafta sonra Haziran ortasında Newcastle’a gidip 6. Uluslararası İntihal Konferansı‘nda “Lost in Plagiarism: Retranslation vs Reproduction†sunumunu yapmak etkileyici bir deneyimdi. Böylece 2006 yılı Nisan ayında İstanbul’da bir gazetenin eki, hediyesi olarak verilen bir Ölü Canlar kitabının incelenmesiyle baÅŸlayan çeviribilimsel intihal araÅŸtırmaları, sekiz yıl sonra bir TÜBİTAK projesi biçiminde dünyanın iki ayrı ucuna taşınmış oldu.
Bu sunumlardaki amaç baÅŸka dillere, baÅŸka kültürlere “çeviri intihali,†yani orijinal bir çeviri metninin çeÅŸitli deÄŸiÅŸtirmelerle baÅŸka bir orijinal çeviriymiÅŸ gibi sunulması olgusunu anlatmaya çalışmak; onlarda bu tip olguların görülüp görülmediÄŸini öÄŸrenmekti. Elde edilen sonuçlar ÅŸaşırtıcı: 1) BaÅŸka dil ve kültürlerde de bu olgu var; 2) Türkiye’deki kadar büyük ölçekli deÄŸil ÅŸimdilik ve farklı, daha standart yollarla yayılıyor; 3) Türkçe aracılığıyla baÅŸka ülke ya da kültürlere yayılması baÅŸlamış; 4) Birçok kültürel krizi açıklamak için önemli bir noktada duruyor.
Bu sonuçları ileride daha ayrıntılı olarak ele almadan önce, uluslararası tek intihal konferansı olan Newcastle Plagiarism Conference’ıyla ilgili bazı gözlemleri deÄŸerlendirmek iyi olabilir. Çeviri intihalinin bu toplantıda ilk kez konu edilmesi katılanlar açısından ilgi çekici oldu, fakat türlü türlü kandırmaca, aldatma, yalancılık, sahtekarlık örnekleri görmüÅŸ olan katılımcılar ağır bir ÅŸok yaÅŸamadılar. Son günün sunumlarından birini yapan Dr Reddy M. Jones V., dürüstlük ve tutarlılıkla intihal arasındaki mücadelede sayısız tehdit, gözdağı, saldırıyla karşılaÅŸtığını, fiilen yüzüne tükürenlerle bile karşılaÅŸtığını ama asla vazgeçmediÄŸini, çok nadir de olsa piÅŸman teÅŸekkürlerle de karşılaÅŸtığını söylerken, Türkiye’deki çeviri intihali tablosunun neden büyük bir ÅŸok yaÅŸatmadığını, yaÅŸatmayacağını da açıklıyordu. Her yer intihalle, kandırmacayla dolu, dürüstlük ve tutarlılık çok az bulunan bir ÅŸey. ÖÄŸrencilerin yaptığı kandırmaca ve intihal örneklerini araÅŸtırırken öÄŸretmenlerin, akademisyenlerin yüksek sayıdaki intihallerini keÅŸfettiklerini anlatan Randa Al-Chidiac ve Bob Dylan’ın bir yandan kendisine yönelik açık kanıtlı intihal suçlamalarına, sadece “ ‘wussies’ ve ‘pussies’ yapar böyle suçlamaları†diye yanıt verirken, diÄŸer yandan baÅŸkalarına intihal davası açmaktan kaçınmadığını anlatan G. Browning durumun özeti gibiydi. Bu dünyada ne zaman dürüstlük ve tutarlılık kalıcı olmuÅŸ ki, intihal ve kandırmaca ÅŸaşırtıcı olsun?
Fakat yine de konferansta neden daha çok “kandırmaca†(cheating) kavramı üzerinde durulduÄŸunu, sık sık bunun konuÅŸulduÄŸunu baÅŸlangıçta, konferans sırasında tam anlayamadığımı söylemekte yarar var. Mayıs ayında Yayıncılar BirliÄŸi’nin 6. Türkiye Yayıncılık Kurultayı‘nda akademik intihal saptama teknolojileriyle ilgili sunum yapan Techknowledge temsilcisi Altan Gürsel de konferansın ana sponsoru Turnitin’in temsilcisi olarak oradaydı, bu yüzden kandırmacanın ağırlıkla eÄŸitim alanı için kullanıldığı izlenimine kapıldım. Tricia Bertram Gallant‘ın konuÅŸmasının başında, araba kullanırken hız yapma ile akademik dürüstlük arasında eÄŸlenceli bir iliÅŸki kurması da bu fikrimi çok deÄŸiÅŸtirmedi. Wikimedia İngiltere temsilcisi Toni Sant’ın Wikipedia’nın eÄŸitim amaçlı olarak, öÄŸrenci projeleri aracılığıyla, baÅŸarılı bir ÅŸekilde kullanılabileceÄŸini anlatmasıysa, konferansın eÄŸitim merkezli olduÄŸu fikrimi güçlendirdi. Sadece kapanışta, Dan Ariely‘nin İsrail’den yaptığı telekonferans sunumu bir kez daha ÅŸüphe uyandırdı: Ariely, Türkiye de dahil çok sayıda ülkede yaptıkları araÅŸtırmanın sonuçlarında, kimin hangi koÅŸullarda yalana ve kandırmacaya baÅŸvurduÄŸuna dair önyargıların genellikle yanlış çıktığını anlattı. Sadece yoksullar çalmıyor, sadece zor durumda kalanlar yalan söylemiyor.. Ariely en somut örneÄŸi, geçirdiÄŸi bir kazadan sonraki yüz ameliyatını anlatarak verdi: Yüzüne estetik ameliyatı yapmayı teklif eden bir doktor akademik tezini tamamlayabilmek için bir deneÄŸe ihtiyaç duyuyordu ve bunu teklif geri çevrilinceye kadar söylememiÅŸti; gece geç bir vakitte, zor koÅŸullarda ameliyat yapan bir baÅŸka doktorsa o ameliyat sayesinde bir derece alıyordu, ama ameliyat masasındaki minnettar Ariely’nin bundan haberi yoktu. Kandırmaca, dürüstlük ve tutarlılık arasındaki iliÅŸki yüzeyden görünmeyen birçok katmanın deÄŸerlendirilmesini gerektiriyor ve intihal sadece eÄŸitimle, akademiyle, metinle sınırlı deÄŸil.
Ama bütün bunların somut hayattaki karşılığını, ancak konferanstan sonra, Londra’da kavradım. Gecenin bir yarısı, yüzyıl önce Jack the Ripper’ın gezindiÄŸi Bow Road’daki bir otelde uyanıp da polis ve ambulans sirenlerinin arasında, daracık bir odada, oÄŸlumla eÅŸimin uyku seslerini dinlemeye baÅŸlayınca. “Hak ettikleri bu mu?†diye düÅŸündüm, “Dokuz yıl boyunca onları ihmal ederek, onlarla geçireceÄŸim vakitlerden, kendi çeviri iÅŸ saatlerimden çalarak yaptığım, onları da çalıntı, intihal çeviri kitapları toplama, gazete kuponu biriktirme, karşılaÅŸtırma iÅŸine bulaÅŸtırarak yaptığım intihal araÅŸtırmalarından sonra hak ettikleri tatil bu mu – küçücük, konforsuz ama ateÅŸ pahası bir otel odasında, Londra’nın uzak bir semtinde iki gece kalmak mı?â€
Kandırılmıştık. Booking.com’da uzun uzun araÅŸtırma, karşılaÅŸtırma yaptıktan sonra, fiyat ile hakkındaki deÄŸerlendirmeleriyle iç mekan fotoÄŸrafları aklımıza yatan ve aradığımız tarihte boÅŸ yeri olan City Stay Hotel’i seçmiÅŸtik. Ama bakımsız bir semtte olduÄŸunu düÅŸünmediÄŸimiz gibi, odaların küçücük ve konforsuz olabileceÄŸini de düÅŸünmemiÅŸtik. Bavullarla akÅŸamüstü yorgun argın vardığımız tozlu otelde deskinin kenarı koli bantıyla yapıştırılmış bir resepsiyon karşıladı bizi. DehÅŸete kapılıp odayı görmek istedik. Tahta merdivenleri tırmanıp toplam büyüklüÄŸü, iki kiÅŸilik yatak artı bir kiÅŸilik boÅŸluk olan bir odaya çıktık. Ferahlık veren tek ÅŸey tren yoluyla caddeyi gösteren iki pencereydi. Yeni bir yer arayamayacak kadar yorgunduk, büyük bir tereddütle kredi kartından otel parasını ödedik.
Bavulları büyük bir mutsuzlukla odaya taşıyıp ferahlamak için kendimizi sokaÄŸa attıktan sonra, ÅŸehir merkezine gitmek üzere metroya doÄŸru ilerlerken yaÅŸadığımız ÅŸeyin adı aklımda belirdi: “İNTİHAL.†Bu otel otel fikrini intihal etmiÅŸ, özenle çektiÄŸi fotoÄŸraflarla kiralanacak olan odalarını normal, konforlu birer oda gibi göstermiÅŸti. Tıpkı gazetelerin promosyonlarla dağıttığı, internet sitelerine şık resimleri konan çeviri intihalleri gibi. Tıpkı bir çeviri intihalini tanımayan okur gibi, biz de oda intihalini tanıyamamıştık. Ve tıpkı o intihal çeviriyi okumaya çalışan okur gibi, biz de oda intihalini kullanmaya çalışacaktık. Ama metro bileti almak üzere kredi kartını makineye takınca tamamlandı asıl mutsuzluk: “Yetersiz bakiye.†Kalmak istemediÄŸimiz bir otele, bir otel intihaline ÅŸehir merkezinde, daha iyi, gerçek, orijinal bir otele verebileceÄŸimiz parayı vermiÅŸ ve sıfırlanmıştık. “Yetersiz bakiye†yazısını görüp de büyük bir sıkıntıyla, bir çözüm bulmak üzere metro istasyonundan kendimi dışarı atarken yaÅŸadığım ÅŸey intihal çeviriyi okuyup “yetersiz bilgi†elde ederek yapacağı eÄŸitimin sonucunda hayatını kurmak isterken sıkça karşılaÅŸacağı “yetersiz bilinç†durumuyla aynı ÅŸey gibi geliyor bana. Belki benzetmede aksaklıklar var, ama yeryüzünün kandırmaca, sahtekarlık ve intihallerle dolu olduÄŸu, her an dikkatli olmak gerektiÄŸi kesin. İnsanın son parasını kötü bir otele vermesiyle iyi bir otele vermesi arasında büyük bir fark var; insanın son parasını sahte ve kötü bir metne vermesiyle orijinal ve iyi bir çeviriye vermesi arasında da büyük bir fark var.
Geceyarısı siren sesleri eÅŸliÄŸinde tren yolunu seyrederken bunları düÅŸündüm. Newcastle’daki İntihal Konferansı’ndaki “İntihal ifÅŸacıları ve ahlaki gri alan†baÅŸlıklı sunumunda, R. Sousa Silva ifÅŸacıların koÅŸulsuz bir ÅŸekilde ahlak alanında yer almadığını, çok farklı saiklerle, niyetlerle hareket edebileceklerine dikkat çekti. İfÅŸacının ifÅŸa etmeyi kiÅŸisel gösteriÅŸ için yapması, ÅŸantaj için yapması, hatta intihal bulgularını gelecekte, daha deÄŸerlendiÄŸi bir zamanda kullanması gibi durumları hatırlattı. Dokuz yıl önce, ilk çeviri intihali incelemesini, daha doÄŸrusu ifÅŸasını yazarken gururlanmıştım; ilk bulguların her biri baÅŸarı gibi gelmiÅŸti, ama sonra kurumların doÄŸrudan müdahaleden kaçınması, intihalizmin gitgide cesur bir ÅŸekilde büyümesi, iÅŸin gitgide kinik renklere bürünmesi, peÅŸpeÅŸe gelen çeviri kıyımlarına engel olamayıp sadece tanık ve ÅŸahit olmak zorunda kalmak o gururu alıp götürdü. İfÅŸacılığın ahlaki gri deÄŸil kapkara alanını, intihal kurullarına katılarak kendi intihallerini örtbas etmeye çalışanlarla, baÅŸkalarını da yaptığı iÅŸe sürüklemeye çalışanlarla birlikte gördüm. Newcastle’da, üniversitelerdeki intihal örneklerine karşı dürüstlük ve tutarlılık adına Erasmus fonlarıyla, üniversite bütçeleriyle araÅŸtırma yapanları dinlerken yorgunlukla karışık ÅŸaÅŸkınlık vardı üzerimde. “Neden yaptım?†diye düÅŸündüm. “Bunca yıl bunca yazıyı, haber takibini, incelemeyi, sempozyum sunumunu neden yaptım? Kendi kendime, kendi hayatımdan çalarak, ailemi de benimle birlikte fedakarlık yapmaya sürükleyerek neden ifÅŸa etmeyi görev bildim? Çeviriden kazandığım parayı bir intihal konferasından sonra ailemle iki gün Londra tatili yapmaya harcayıp onda da intihale kurban gittiÄŸime göre, bir tuhaflık olmalı. Bunu uzun uzun düÅŸünmek lazım.â€
*
Aslında aynı soruyu, Türkiye’de yayıncıların birçoÄŸunun kaçındığı bir iÅŸi yaparak, yeni Rus edebiyatından örneklerle birlikte yeni Türk edebiyatından örnekler yayınlayan Turgut Gürer‘e de sorabilirdim. Gleb Åžulpyakov, Dimitri Gluhovski ve Zahar Prilepin’in, ÇaÄŸan Dikenelli’nin romanlarını ve çeÅŸitli bilim kitaplarını yayınladıktan sonra Londra’ya taşınmıştı. Newcastle’a gitmeden önce buluÅŸtuk, DoÄŸa Tarihi Müzesi’ne gittik. Dinozorlar bölümünün 1980’lerden kalma vitrinleri arasında gezinirken, dinozorları ve bütün o fosilleri kastederek, “İnanıyor musun bunlara?†diye sordum ÅŸaka yollu. OÄŸlumda kendiliÄŸinden ortaya çıkan dinozor tutkusunu ve bu alandaki büyük tüketim endüstrisini tanıdıktan sonra evrim konusundaki ÅŸüphem artıyor aslında. “Ne demek istiyorsun?†dedi. “Yani birkaç kemik parçası bulup milyonlarca yıl önceki canlıların modellerini ortaya çıkarmak – bu dinozorlar ejderhalara benziyorlar sonuçta – garip deÄŸil mi biraz?†O sırada dinozorların da tavuklar gibi yumurtladığını, tıpkı onlar gibi hazmı kolaylaÅŸtırmak için taÅŸ yuttuÄŸunu gösteren bir resmin önünde duruyorduk. “Newcastle’a gideceÄŸine inanıyor musun?†diye sordu. “İnanılmaza İnanmak: İnanışların Evrimsel Kökenleri†adlı kitabı çevirtip yayınladığını hatırladım, “Şaka yapıyorum, ama inanmak çok zor sahiden†diye lafı deÄŸiÅŸtirmeye çabaladım. Ama o sırada intihal araÅŸtırmasının da bu fosil avcılığına, arkeolojiyle paleontolojinin birleÅŸtiÄŸi bir sahaya karşılık geldiÄŸini düÅŸünüyordum. Bir metni okurken, metnin içinde bir kemik parçası gibi bir intihal öÄŸesi buluyor araÅŸtırmacı; sonra bu parçayı ait olduÄŸu metinle örtüÅŸtürüyor ve tek tek parçaları keÅŸfederek yapılan intihalin ya da orijinal metnin modelini çıkartıyor, sınıflandırma tablosunda bir yere yerleÅŸtiriyor: Dostoyevski’nin X tarafından yapılmış çevirisinin Z yayınevi tarafından M yılında yapılmış baskısı vb. Dostoyevski adını taşıyan C tarafından yapılmış intihalinin T yayınevi tarafından R yılında yapılmış baskısıyla modelleniyor. Bunları saptamak için de bir kronoloji, çizgisel bir tarih anlayışı ve sınıflandırma fikri gerekiyor. Eski tarih fikriyle ya da böyle bir tarih anlayışıyla yaÅŸayan bir kültürde intihali saptamak da kınamak da zor; Francis Bacon ya da İbni Haldun’un algıladığından farklı algılıyoruz biz intihali. Yani evrim önemli bir fikir intihal araÅŸtırması için.
Yine de keÅŸke Turgut bana “Bow Road’da kalacağından emin misin?†diye sorsaydı, böylece Londra’yı tanıyan biri olarak beni bir intihalden korumuÅŸ olurdu. Onun yerine lafı deÄŸiÅŸtirip 2005 yılında, Gleb Åžulpyakov’un Sinan’ın Kitabı adlı romanının çevirisi için buluÅŸtuÄŸumuz gün söylediÄŸi sözü hatırladık: “ÇaÄŸdaÅŸ Rus edebiyatından örnekler yayınlayacağım.†Açıkçası, ikna olmamıştım, ama yaptı gerçekten. Niye yaptı, onun da bildiÄŸini pek sanmıyorum.
*
TÜBİTAK’la yaptığımız ve Yıldız Üniversitesi’nde, Hazar Üniversitesi’nde, Newcastle Konferansı’nda sonuçlarını sunduÄŸumuz araÅŸtırma projesi, edebi intihalin son yirmi yıllık evrimsel tarihini çıkarmaya ve bir bakıma intihal modellerinin öÄŸelerini, iskelet parçalarını görünür kılmaya yönelik bir çalışma. Sosyolojik ve kültürel tarihi büyük ölçüde kronolojik olarak saptanmıştı – aslında tam anlamıyla bir canlı edebi intihal yayını izledik ve kaydettik 2005’ten bu yana – fakat hukuki çerçevede, yaptırımlarda eksikler, analize yönelik yöntemlerde belirsizlikler vardı. Mehmet Åžahin‘in bilgisayar destekli analiz olasılığını somutlaÅŸtırması bu yüzden projenin omurgasını oluÅŸturdu, Derya Duman‘ın dilbilimsel analiz modeli geliÅŸtirmesi metinlerdeki intihal öÄŸelerinin daha ayrıntılı saptanmasını mümkün kıldı. Bu da bize hukuki aÅŸamada metinler arasındaki benzerliklerin oranlarına ve özelliklerine bakarak kolay delil oluÅŸturma olanağı verecek; ve diÄŸer yandan, en önemlisi, intihal öÄŸelerinin sınıflandırmasını yaparak (klasikler alanında) genel bir intihal evrim modelini ortaya koymayı kolaylaÅŸtıracak. Bu çerçevede çeviri alanında dürüstlük ve tutarlılık arayışına katkıda bulunacak – kopyalanabilir olmayan ÅŸeyi, dürüstlüÄŸü görünür kılacak.
*
Yine de dürüstlük ve tutarlılık çerçevesini terk etmeye önlemeye yönelik bu çabaların ötesinde, neydi beni o gün, Celal Öner imzalı Ölü Canlar kitabını gazete bayisinden alıp da Vedat GülÅŸen Üretürk‘ün Ölü Canlar çevirisiyle karşılaÅŸtırmaya, karşılaÅŸtırdıktan sonra ürkütücü aynılık hakkında yazı yazmaya sürükleyen ÅŸey? Öncelikle mesleki dürüstlük ve tutarlılık arzusuydu elbette: Rus edebiyatından yapılan çeviriler alanının kirletilmesi her ÅŸekliyle yaÅŸamsal bir kaygı veriyordu bana; ayrıca çevirmenlerin haklarının çiÄŸnenmesini kabul etmek imkansızdı. Üretürk’ün 1970’lerde yaptığı gibi ben de CaÄŸaloÄŸlu’nda, kitap önerileriyle yayınevlerini geziyor, kitap çevirisiyle geçinmeye çalışıyordum. Ama bu kadar deÄŸildi herhalde – baÅŸka bir ÅŸey olmalıydı uzun uzun vakitleri, hayat parçalarını intihalle uÄŸraÅŸmaya harcamak için zorlayan; anonim bir insanlığa doÄŸrunun hakimiyetinden baÅŸka bir beklenti duymadan doÄŸruyu bildirmeye uÄŸraÅŸmanın bir nedeni olmalıydı.
Ben bunun sorumluluÄŸunu beni yetiÅŸtiren, Türkiye’nin son iki sosyalistine, annemle babama yıkmak istiyorum açıkçası; bana hiç dolambaçlı yollardan gitmeyi göstermeyen, hiç emek haklarından fazlasını istememiÅŸ, hiç kimsenin hakkını çiÄŸnemeye çalışmamış ve hep baÅŸkalarının hakları için mücadele etmenin önemini savunmuÅŸ olan bu iki insanın üzerimdeki yükünü anlatmak zor. Kitap paketlerini sırtlanıp dağıtıma götüren bir kadını, karısının kanser koÄŸuÅŸuna gece nöbeti için kitap dolu torbalarla gelen bir adamı, dünyanın en akıl almaz ev kütüphanesini kurup içinde yaÅŸamış, çocuk büyütmüÅŸ olan bu iki insanı yıllarca suçladım normal olmadıkları için, herkesin yolundan gitmedikleri için. Normal olduklarını bile bile. Sonra, onlar kayıp giderken, en ortalama insani deÄŸerlerin bile kayıp gittiÄŸini onlarla beraber gördüm ve erkenden veda edip gideceklerini daha çocukken bile bildiÄŸim halde, dünyaya erkenden veda edip gittikleri zaman dünyaya savrulmuÅŸ bir halde kaldım. Bir uzay kapsulü gibi.
*
Ama hangimiz uzay kapsulü deÄŸiliz ki? KarabaÄŸ doÄŸumlu Sevinç İsmailova Üçgül‘ün Erciyes Üniversitesi’yle Hazar Üniversitesi’nin ortak Kültür ve Kimlik konferansının açılışında yaptığı konuÅŸmayı dinlerken gelebilirdi bu aklıma: Azerbaycan’dan kalkıp Türkiye’ye gelmek ve sonra Türkiye’yi alıp Azerbaycan’a götürmek mümkün – bir uzay kapsulü gibi. Normal ailelerden, normal hayatlardan yola çıkıp kıyımlarla deÄŸer kayıplarıyla karşılaÅŸarak göçe göçe, sürgün olarak yaÅŸamak zorunda kalanlar olarak sayımız kalabalık. Büyük bir uzay kapsulleri filosuyuz belki de.
Ve belki de Bakü’ye gidip çeviri intihalinden bahsetmek ve orada intihalin kapsama alanının büyüklüÄŸünü görmek içindi bunca yıllık uÄŸraÅŸ. Yaptığım sunum sonrasında bir genç kız söz alıp “Eskiden çevirileri Rusçadan okurdum, ama artık Türkçeden okuyorum†dediÄŸi zaman, çeviri intihalinin büyük tehlikesini tam boyutuyla ilk kez kavradım: Sadece Türkiye’nin dil sahası deÄŸil tehdit altında olan. Bakü’nün kitapçılarını gezip de Türkiye’den giden kitapları gördükçe virüsü yaymakta olduÄŸumuzu gördüm: Çeviri intihalini taşımışız Azerbaycan’a. Ve bu sadece Türkçe intihal çeviri kitapların Latin harfli Türkçe okunan bölgelere yayılmasıyla sınırlı kalmayabilir, tekniÄŸi de, olanakları da taşıyabiliriz oraya. Bugüne kadar baÅŸka dillerde yapılıyor mu diye sorgulamıştık, anlaşılan “Akraba dillere de taşınıyor mu – bu çeviri intihali piyasasının tam büyüklüÄŸü ve sınırı nedir?†diye daha ayrıntılı sorgulamak lazım. 2006 yılında çeviri intihalini kültür ekolojisini bozan bir olgu olarak tanımlarken, Türkçe ya da dil eksenli düÅŸünmemiÅŸtim, Türkiye kültürüydü aklımdaki; büyük olasılıkla, daha dil eksenli ve daha geniÅŸ bir kültür ekolojisi düÅŸünmek de gerekecek çeviri intihali araÅŸtırmaları alanında.
Tabii eÄŸer hâlâ deÄŸer ve norm diye bir ÅŸey var olacaksa. Çünkü artık ta 2006’da öngördüÄŸümüz ÅŸu sorun da yavaÅŸ yavaÅŸ netleÅŸip gündeme geliyor: Çeviri intihali yapıp sermaye biriktiren yayıncıların isimlerini ifÅŸa etmek hukuken olanaksızdı, ÅŸimdi bunlar normal yayıncılar arasına katılıyor, tarihin bir noktasında bu iÅŸi yapmış ama ÅŸimdi muhalif bile denebilecek yayıncılara dönüÅŸüyorlar (yayınevi ve gazeteleri birarada anıyorum), peki ÅŸimdi ne olacak? Çevirmenlerin, editörlerin bunlarla çalışması – bilinçli bazı örnekler var – nasıl bir sonuç doÄŸuracak? Çeviri intihalinin hakiki evrim tarihini yazabilecek miyiz? Zaman bunu gösterecek, olabilir mi?
İntihalizm geçici bir ara rejim olabilir mi?




