Dezenformasyon da, enformasyon gibi hassas, incelikli bir sanattır; fakat enformasyonun niteliksizleştiği bir ortamda, dezenformasyon kat kat niteliksiz bir hal alıyor.

Çeviri ya da sözde-çeviri yoluyla gerçekleÅŸtirilen, kaba dezenformasyon örneklerini artık sık sık görüyoruz. Bunlardan biri, çarpıcı bir örnek, Haber 7’de Murat Erdem’in “Japonya’dan” baÅŸlığını taşıyan köÅŸesinde, yabancı basından özet çeviriler arasında yer alıyor. Erdem, “Avusturalya Basını: ErdoÄŸan Yahudi mi?” baÅŸlığıyla (28 Temmuz) Sydney Herald Post adlı gazetede çıkan bir yazıyı, “sözde çevirerek” aktarıyor:

“SYDNEY MORNING HERALD: Türkiye’de Åžeriatı İlan Edelim Diyen Yok! Türkiye Bundan Daha Ciddi Bir Sorunla Karşı Karşıya..
Türkler paranoyak mı olmaya baÅŸladılar? Türk solu AKP’nin Türkiye’yi samimi olarak bir AB ülkesi yapmak ve AB’ye sokmak için kararlı bir yol izlediÄŸine neden hala inanmıyor?
Türkiye’de siyaseti anlamak için dünyada benynelminel kullanılan siyasi görüÅŸleri “ters çevirmek” gerekiyor. Çünkü Türk siyaseti farklı. ÖrneÄŸin bugün AK Parti İslamcı bir siyasi parti olarak biliniyor. Ama milletvekili listelerinde kadınlar var ve Türkiye’yi avrupalılaÅŸtırmak için yola çıkmış.
“Eski solcu” CHP iktidarı terorle mücadelede yeterli bulmuyor ve onlara göre Kuzey Irak TSK tarafından biran önce iÅŸgal edilmeli. Ha tabii bir de CHP’li feministler halktan bizi kurtarın diye TSK dan imdat istiyor..
TSK Abdullah Gülün eÅŸinin baÅŸörtülü olduÄŸu için rejim için tehlike olduÄŸunu ifade etmiÅŸti. Türkiyede paronoyaklık o kadar ilerlemek üzere ki yakında dindar baÅŸbakan Tayyib Erdogan için “bu bir Yahudidir” derlerse hiç ÅŸaÅŸmayın!!
Bütün bu olan bitenin “bir baÅŸörtüsü üzerinden çevirilmesi” inanılacak gibi deÄŸil!”

Bu tuhaf, bozuk Türkçeli metnin kaynağı, Haber 7’de verilmese de, internette bulunabiliyor. Kaynak metin, sözkonusu gazetede 21 Temmuz tarihinde yayınlanan “Deeper than religion” baÅŸlıklı bir yazı. Kaynak metin ÅŸöyle:

“Still, he praises the party for its efforts to get Turkey into the European Union and for huge reforms to the position of women. Yet “secular people refuse to believe the AKP could make these changes. There is too much paranoia in Turkey.”
To understand Turkish politics, take all the usual political labels, and reverse them. A government often described as moderate Islamist – it prefers conservative democrat – promotes rights for women and tries to open the country more to the world.
A one-time left-wing party – the Republican People’s Party, or CHP – accuses its rivals of being soft on terrorism and invites the army to invade northern Iraq to crush the terrorists. Many CHP members, and even some feminists, take to the streets and call on the army to protect Turkish secularism.
The stakes could not be higher. The poll follows a constitutional crisis over the election of the next president and anti-government rallies of a million people. There has been serious talk of a coup. The army has massed 140,000 troops on Iraq’s northern border and an invasion is possible. As the vote nears, the country is bedecked in red national flags and awash with rabid conspiracy theories: a best-selling book claims the Prime Minister, Recep Tayyip Erdogan, a devout Muslim, is a Jew.
And the source of all the heat, ostensibly, is a headscarf.”

Erdem’in sözde çevirisinin serbest çeviri olmaktan uzak, özel bir yaratıcı, dezonformatif çeviri olarak tanımlanabileceÄŸi ortada. Fakat en ilginç nokta, tümüyle deÄŸiÅŸtirdiÄŸi bir cümledeki enformasyon. Kaynak metin ÅŸunu diyor:

“Seçimler yaklaÅŸtıkça, ülke kırmızı milli bayraklarla donanıyor ve konspirasyon kuramlarıyla dolup taşıyor: çoksatar bir kitap inançlı bir Müslüman olan baÅŸbakan, Recep Tayyip ErdoÄŸan’ın bir Yahudi olduÄŸunu söylüyor.”

Bu metin şu hali almış:

“Türkiyede paronoyaklık o kadar ilerlemek üzere ki yakında dindar baÅŸbakan Tayyib Erdogan için “bu bir Yahudidir” derlerse hiç ÅŸaÅŸmayın!!”

Neden? Sözkonusu kitabın (Musa’nın Çocukları adlı kitabın) yazarı olan Ergün Poyraz’ın tutuklanmış olduÄŸu bir dönemde, nesnel-tarafsız bir bilgi cümlesini bozarak aktarmanın nedeni ne? Bir çoksatar yazarı tutuklanmış ve dış basın yazdığı kitaptan haberdar olarak kendisini konu ederken, çeviride bunu eksiltmenin anlamı ya da yararı ne? Türkiye’de böyle bir kitabın yazılmış olduÄŸu ve çok satmakta olduÄŸu önemsiz bir bilgi mi? DiÄŸer yandan, herhangi bir habercinin, “Birçok CHP üyesi, ve birçok feminist” gibi bir ifadeyi “Ha tabii bir de CHP’li feministler” gibi çarpık ve kaba bir ÅŸekilde aktarma hakkı var mıdır?

Genel olarak kültür sistemi, özel olarak çeviri sistemi bir bütündür: günlük basındaki çevirilerin bozulduÄŸu, laubalileÅŸtiÄŸi, aşırı serbest ve aslına sadıklıktan uzak bir hal aldığı dönemde, kitap çevirilerinden de, resmi ya da diplomatik çevirilerden de saÄŸlıklı sonuçlar beklemek doÄŸal bir beklenti olmaz. Çeviriden dezenformasyonu ve laubaliliÄŸi temizlemek, nükleer atık temizliÄŸi kadar zorlu bir uÄŸraÅŸ olacak.