Türkiye tuhaf zamanlar yaşıyor; kültürün sesinin pek duyulmadığı, incelikli duygu ve düÅŸüncelerin pek ses bulmadığı bir ortamda çoÄŸu kez, insanı varlığı konusunda derin kaygılara sürükleyen olaylar yankılanıyor. Böyle bir ortamda, insan ufku açık resimlere bakmayı, iyi ÅŸiirler okumayı, zorlu bir metnin girdabına kapılmayı, ya da iyi bir olay olmasını arzuluyor. İşte, Saliha Paker onuruna yapılan kolokyum kanımca böyle bir olaydı; son zamanların en umut verici toplantılarından biri olarak yaÅŸandı.
BoÄŸaziçi Üniversitesi’nin İbrahim Bodur Salonu’ndaki etkinliÄŸin açış konuÅŸmasını Suat Karantay, Saliha Paker’in BoÄŸaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü’ne katılışıyla birlikte getirdiÄŸi canlılığı, bölümdeki çalışmalarını anlatan ve kendisine sürekli bir çalışma hayatı dileyen bir konuÅŸmayla yaptı.
Ardından, Ebru Diriker, Saliha Paker: Translator, Scholar, Teacher and Mentor baÅŸlıklı genel deÄŸerlendirme konuÅŸmasıyla, geniÅŸ bir Saliha Paker yaÅŸamöyküsü sundu: Yunanistan’dan İngiltere’ye farklı kültür ortamlarına uzanan, Cevat Çapan’dan Even-Zohar’a çok çeÅŸitli arkadaÅŸlıklarla dolu göçebe bir akademik hayatın ayrıntılarını anlattı. Uzun yıllar içinde çeviri konulu yayınlara yazı ve çevirileriyle yaptığı katkıları, bölümle birlikte düzenlediÄŸi çeÅŸitli çeviribilim toplantılarını, danışmanlık ettiÄŸi çeviribilim tezlerini bütünsel olarak deÄŸerlendirdi. Gerek çeviribilimin Türkiye’de tanınmasının, gerek çeviribilimin Türkiye’deki uygulamalarının uluslar arası tanınmasının Saliha Hanım sayesinde gerçekleÅŸtiÄŸini dile getirdi.
Süheyla Artemel’in baÅŸkanlık ettiÄŸi Translation in the Late Ottoman Context baÅŸlıklı oturumun ilk sunumunu İbrahim Fehim & İsmail Hakkı’s Müntehabat-ı Teracim-i MeÅŸahir in the Context of “Remembering versus Forgetting†baÅŸlığıyla Cemal DemircioÄŸlu yaptı. On dokuzuncu yüzyıl sonuna ait bir çeviri antolojisinin (günümüzde düÅŸünmesi çok güç olan böyle bir antolojinin), çevirinin dönemin kültürüne derin bir etkisi olduÄŸunu sergilediÄŸini dile getirdi. Antolojinin içeriÄŸinin ayrıntılı bir ÅŸekilde iÅŸlendiÄŸi konuÅŸmasında, “bellekten silinen ya da unutulan†kültür öÄŸelerinin önemi üzerinde durdu.
A Modernist “Young Turk†Abdullah Cevdet (1869-1932) and His Controversial Translation Tarih-i İslamiyet mirroring His Role as a “Culture-Planner†baÅŸlıklı ikinci sunumun sahibi Sevda Ayluçtarhan, Cevdet’in çeviriyi nasıl yönlendirdiÄŸini, kendi politik ve düÅŸünsel söyleminin bir aracı haline getirdiÄŸini örneklerle sergiledi. Çeviri kararlarının öneminin öne çıktığı bu sunum, aynı zamanda bir çevirmen önsözünün nasıl derin bir kültür etkisi yarattığını da dile getiriyordu. Abdullah Cevdet sunumunun maddesini oluÅŸturan tezinde, Paker’in “lag & lack of discourse†vurgusundan yola çıktığını belirtti.
Late Ottoman Translators: Translating, Writing and Thinking on Translation baÅŸlıklı sunumdaysa, Selin Erkul 1875-2003 arası 35 roman çerçevesinde yaptığı bir araÅŸtırmanın sonuçlarından baÅŸlıklar sundu. Tanzimat dönemi yazarlarının romanlarında çevirmen kahramanların nasıl kullanıldığını ele alan Erkul, Mai ve Siyah’ta çevirmen Ahmet Cemil’in çalışma sürecini, yöntemini anlattığı kısımların ayrıntılı bir çözümlemesini yaptı.
İkinci oturum Translation in the Republican Turkish Context adını taşıyordu ve Müge Işıklar Koçak’ın Turkish Pseudo-translations of Pseudo-scientific Sex Guides baÅŸlıklı sunumuyla baÅŸladı. Yirminci yüzyıl içinde yapılan cinsellik ve özel olarak kadın cinselliÄŸi konulu çevirileri konu alan geniÅŸ ölçekli çalışmasından üç örnek üzerinde duran Koçak anonim metinler ve sahte çevirmenlerle belli bir cinsellik algısının oluÅŸmasının saÄŸlandığını gösterdi. Sözde Amerikalı seksoloji uzmanlarına yapılan göndermeler, çeÅŸitli kitaplardan yapılan derleme çevirilerle oluÅŸturulan sözde-çevirilerin çarpıcı tarihini sergiledi.
Åžehnaz Tahir GürçaÄŸlar’a ait When Kerem Met Aslı: Cultural Resistance and Ideological Endorsement in the Turkish Folk Tale baÅŸlıklı ikinci sunum, GürçaÄŸlar’ın üzerinde çalışmakta olduÄŸu konunun bir ön sunumuydu. Kerem ile Aslı metninin çeÅŸitli versiyonları arasında kaynak metni ve bu metnin yeniden yazımlarla geçirdiÄŸi deÄŸiÅŸimleri izlemenin güçlüÄŸü üzerinde duran GürçaÄŸlar, 1930’lardaki bir dizi yeniden yazım ya da çevirinin, nasıl tek bir metinden farklı sunumlar çıkardığını sergiledi.
İpek SeyalıoÄŸlu, Anthologized Poetry in Turkish Translation baÅŸlıklı konuÅŸmasında Saliha Paker’in desteÄŸiyle yaptığı tezin ve sonraki bulgularının içeriÄŸini, ÅŸiir tadında, heyecanlı bir tonla sundu. Güldeste’den Antoloji’ye uzanan yoldaki deÄŸiÅŸimi deÄŸerlendirirken, antolojilerdeki sunumların, ÅŸair yaÅŸamöykülerinin nasıl belirleyici farklılıklar sergilediÄŸine iliÅŸkin örnekler verdi.
Nedret Kuran BurçoÄŸlu’nun baÅŸkanlık ettiÄŸi, günün son oturumu, Roundtable on Translation, History and Culture adını taşıyordu. İlk sunumu On Culture and Translation baÅŸlığıyla Gideon Toury yaptı. Çevirmenin metni okumasına iliÅŸkin söylemlerden yola çıkan Toury, okuma üzerine çeÅŸitli yorumlar getirdi. İki yaklaşım önerirken, “bazısı okur bazısı okumaz†ve “bazen okurlar bazen okumazlar†gibi yanıtların öne çıktığını dile getirdi. Ayrıca bir metni tam okumayla, tam bir metni okuma arasındaki farka da dikkat çekerek, çevirinin dilbilimsel ve genel tanımlarının baÅŸarısız kaldığını hatırlattı. Toury, konuÅŸmasını, günümüzde çeviribilimin kritik bir noktaya geldiÄŸini, aşırı politik tutumların belirdiÄŸini ve çeviribilimciden kesin bir politik taraf tutmayı bekleyen yaklaşımın zararlarını dile getirerek sona erdirdi.
İkinci konuÅŸmacı Rakefet Sela-Sheffy İsrail’de çevirinin ve çevirmenlerin konumunu merkeze alan On the status and professional self-perception of translators in Israel baÅŸlıklı konuÅŸmasında, İsrail ve Türkiye gibi ülkelerde çevirmenin kurucu rolüne dikkat çekti. Bourdieu’nun “simgesel sermaye†kavramına gönderme yaparak, İsrail’deki çevirmenlerin kendilerine yönelik algısı için gerçekleÅŸtirilen bir çalışmanın sonuçlarını paylaÅŸtı. 1000’den fazla çevirmenle yapılan, söyleÅŸi ve anketlerle yürütülen bu çalışmada, çok çeÅŸitli çevirmen algılarının öne çıktığını, ve benzer bir araÅŸtırmayı daha geniÅŸ olarak yürütmeyi dilediklerini belirtti.
Son konuÅŸmacı olan Itamar Even-Zohar, günün en neÅŸeli konuÅŸmalarından birini ‘Left and Right’ or ‘From Left to the Right’? baÅŸlığıyla yaptı. Çeviribilimin bazı güncel sıkıntılarına kısaca deÄŸindikten, özellikle de baÅŸka uzmanlık alanlarının konularının ağırlıkla tartışıldığına deÄŸindikten sonra, asıl konuÅŸmasını, 70’lerden baÅŸlayarak topladığı çeÅŸitli çokdilli kullanım kılavuzu metni örnekleri üzerinde yoÄŸunlaÅŸtırdı. Birbirinin çeviri olarak sunulan ve yan yana duran metinlerin büyük ölçüde kültürlerinin tutumlarını yansıttığına, çoÄŸu kez de o dili anadil olarak konuÅŸanlar tarafından çevrilmediklerine dikkat çekti. Kültür, metin ve gelenek arasındaki kopmaz iliÅŸkilerin sergilendiÄŸi etkileyici bir sunumdu.
Oturumların ardından, sempozyumun kapanışı için söz alan Saliha Paker, günün kendisine verdiÄŸi heyecanı, uzun dönemde gerçekleÅŸtirilen çalışmaların büyüsünü dile getirdi. Lise yıllarında Tennyson’ın “To strive, to seek, to find, and not to yield†(çabalamak, aramak, bulmak ve hiç yılmamak) dizesini yaÅŸam rehberi olarak benimsediÄŸini, hâlâ da aynı rehbere baÄŸlı kaldığını söyledi. Saliha Paker, sözlerine, toplantıyı hazırlayan ve katılanlarla birlikte, İstanbul, Ankara, İzmir gibi çeÅŸitli ÅŸehirlerden gelen eski öÄŸrenci ve izleyicilere de teÅŸekkür ederek son verdi.
Çeviribilimciler için olduÄŸu gibi, çevirmenler için de çabaların karşılıksız kalmadığını, uzun süreçte harcanan emeÄŸin deÄŸerlendiÄŸini hissettiren, Türkiye’de çevirinin geleceÄŸinin parlak olduÄŸunu düÅŸündüren bu toplantı için Çeviribilim de, orada olan ve olmayan, bütün bu araÅŸtırmalara çalışmalarıyla bilerek bilmeyerek katkıda bulunmuÅŸ olan herkese, ve öncelikle de Saliha Paker’e teÅŸekkür eder, nice yıllar diler.


