Avrupa BirliÄŸi’nin Türkiye’nin iç politikasına yönelik ilgisinin, diplomatik ölçü sınırlarını aşıp aÅŸmadığı ya da artık Türkiye’ye Balkanlar gibi davranıp davranmadıkları sorusu bir yana, temsilcilerin yaptığı basın açıklamalarının çevirileri akıl sınırlarını zorluyor. AB Komiseri Olli Rehn’in 7 Mayıs 2008 tarihli bir konuÅŸmasının içindeki yerelleÅŸtirmeye anlam vermek oldukça güç. Daha da ilginç olan bir ÅŸey, aynı yerelleÅŸtirmenin farklı gazetelerde tam bir olaÄŸanlıkla ve çevirmen ya da ajans ismi belirtilmeden yer alması:
“İstanbul’da AKP’nin ÅŸeriat yasasını savunmadığını aslında sağır sultan bile bilebilir, duyabilir” (Sabah)
“AK Parti’nin ÅŸeriat yasasını savunmadığını aslında sağır sultan bile biliyor.” (Zaman)
“Çünkü AKP’nin ÅŸeriat yasasını savunmadığını aslında sağır sultan bile bilebilir, duyabilir” (Milliyet)
Bu haberin kaynağı, Olli Rehn’in bu konuÅŸmayı yaptığı CNN Türk’ün yayınladığı haber ve konuÅŸma çevirisi metni. KonuÅŸmanın çeviri metninde bu ifade ÅŸöyle:
“İstanbul’da AKP’nin ÅŸeriat kanunlarını savunmadığını; istemediÄŸini aslında sağır sultan bile bilebilir- duyabilir.” (CNN Türk)
Yine çevirmen adı yok. Fakat iki çeviri olgusu var. Öncelikle, yerelleÅŸtirmenin hiçbir dayanağı yok: “herkes biliyor” demek yerine, neden daha güçlü bir etkisi olan “sağır sultan” deyiÅŸi yeÄŸlenmiÅŸ? İkincisi, “ÅŸeriat kanunları” Rehn’in birebir ifadesiyse (“İslam kanunları”?), diliçi çeviriye neden ihtiyaç duyuluyor: “ÅŸeriat yasası” nereden çıkıyor?
Bu örneÄŸe bakarak basının çeviri anlayışının “yerelleÅŸtirilmiÅŸ çeviri” ya da “Türkçe söylemek” olduÄŸu söylenebilir belki. Fakat bu keyifle yerelleÅŸtirilmiÅŸ çeviri haber kullanımının travmatik sonuçlara yol açabileceÄŸi öne sürülemez mi? ÖrneÄŸin, haberin, Star gazetesindeki aÅŸağıda yer alan sunumu gülünç bir çeliÅŸki sergilemiyor mu?
Gazetenin üst kısmında ulusal (“her yaÅŸ için”) İngilizce öÄŸrenimi seferberliÄŸine katkının tanıtımı yer alıyor; manÅŸette yerelleÅŸtirilmiÅŸ çeviriden bir alıntı; ve onun altında ulusal marşımızın “çok duygulu” olduÄŸunu söyleyen, özgün metnin sahibi Olli Rehn’in bir resmi. Resmin altında Rehn’in saygı duruÅŸunda bulunarak “Çok duygulandım. Avrupa ile benzer gelenekleriniz var” dediÄŸi belirtiliyor – bu haberler gerçekten Türkiye’de mi yazılıyor? Rehn gerçekten ulusal marşı ilk kez duymuÅŸ olabilir mi? Öyleyse ÅŸeriatı ulusal marÅŸtan önce mi biliyordu? Tuhaflıkların özel anlamı ÅŸu: medya çeviri yoluyla haber yapar, metin üretirken zihin sarsmaya baÅŸlıyor: gazetenin kampanyası aracılığıyla İngilizce öÄŸrenenlerin de bu yaklaşımı benimseyerek ilerde aynı yerelleÅŸtirmeci, uyarlamacı çeviriler yapması kaçınılmaz olabilir.
Bu açıdan 7 Mayıs 2008 tarihli bir baÅŸka çeviri haberin Sabah gazetesindeki sunumu üzerinde düÅŸünmek de yararlı olabilir:
Myanmar, Türkiye’de adı sıkça geçen bir ülke deÄŸil, felaketler oldukça adını duyduÄŸumuz ülkelerden biri. Bu açıdan, bir kasırga felaketi yaÅŸadığı zaman, sanki okurun bu ülke tarihiyle ilgili engin bilgisi varmış gibi, hatta öncelikli bilgi buymuÅŸ gibi “Orduya Öfke” manÅŸetiyle ve herhalde (gazetenin Myanmar muhabiri olmadığını varsayarsak) çeviri metinlerle haber vermekte ilginç bir durum var: “Rahipleri öldürürken sokaÄŸa çıktınız. Halka yardım için niye çıkmıyorsunuz?” Bu ünlem nedense kulaÄŸa tanıdık geliyor, ama ilginç olan haberin metninin çevirmensiz-anonim olması: “Kasırga kök söktürdü cunta bildiÄŸini okuyor.” (Myanmar’da uluslararası etkilere kapalı olduÄŸu, sosyalist olduÄŸu öne sürülen bir yönetim var; ülke, Asya’nın stratejik bir noktasında ve ÅŸu çirkin nükleer reaktörler savaşına, Amerika’nın karşı çıkmasına raÄŸmen Rusya’nın desteÄŸiyle katılıyor.)
Oysa aynı kasırga 4 Mayıs’ta Anadolu Ajansı tarafından duyurulduÄŸunda, aynı gazetede ÅŸu ifade yer alıyor: “Polis ve askerlerin arama kurtarma çalışmaları devam ediyor.”
Çeviri ve çeviri haberler iç politikayı yönlendirmek üzere kullanılabilir mi?


