BoÄŸaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü öÄŸretim üyelerinden Prof. Dr. Saliha Paker, 26 Aralık Pazartesi günü 14:00-16:00 saatleri arasında “Bir Çeviri Tarihi Kur(gula)mak Neden Gerekli (Olsun)?” baÅŸlıklı bir konuÅŸma yaptı. Çeviribilimi ülkemize ilk tanıtan önemli araÅŸtırmacılardan olan ve ülkemizde çeviribilimin ve çeviri tarihinin kurumsallaÅŸmasına katkıda bulunan Saliha Paker, konuÅŸmasında Türkiye-odaklı çeviri tarihi çalışmalarını ele aldı; konuyu, kiÅŸisel deneyimlerini de yansıtan ve üç döneme ayırdığı bir süreç içinde inceledi.
KonuÅŸmasının ilk bölümünde, “kurmak” ve “kurgulamak” kavramları üzerinde duran Paker, “tarih”in kurgusal niteliÄŸine dikkat çekti. Tarihi, kurulan-kurgulanan ve yeniden yazılan bir etkinlik olarak deÄŸerlendiren Paker’e göre, ülkemizde çeviri tarihi araÅŸtırmacısı kendisinden önce “tesis edilmiÅŸ” baÅŸka tarihlerden ve onların kurgularından çalışmasına baÅŸlamak durumundadır. Ancak bu tür baÅŸlangıçların hem olumlu hem de olumsuz yönleri bulunduÄŸuna iÅŸaret eden Paker, modern çeviri tarihçisinin özellikle Osmanlı kültürüne iliÅŸkin çalışmalarda yeni bir çeviri tarihi kurgulamak zorunda kaldığını belirtti; bunun nedenlerini çözümlemeye çalıştı. Bu baÄŸlamda, modern araÅŸtırmacılara birer çeviri tarihi kurgusu sunan Cumhuriyet dönemi edebiyat tarih(çi)lerinin de geçmiÅŸe bakışını sorguladı. Ayrıca, 1980’lerin sonunda, Itamar Even-Zohar’ın “çoÄŸuldizge” kuramından hareketle Tanzimat döneminde Avrupa edebiyatından yapılan çevirilerle ilgili çözümlemelerine deÄŸindi; bu dönemi kapsayan kendi çeviri tarihi kurgusunun öyküsünü anlattı.
KonuÅŸmasının ikinci bölümünde, Osmanlı kültüründe çeviri tarihine yönelik bazı yerleÅŸik tezleri sorgulayan Paker, Osmanlıda çeviri faaliyetinin Anadolu sahasında Beylikler dönemine deÄŸin uzanan bir geçmiÅŸi bulunduÄŸunu vurguladı. Üçüncü bölümde ise son dönemde akademik alanda yapılan çeviri tarihi çalışmaları sonucunda geliÅŸen/geliÅŸtirilen araÅŸtırma paradigmalarına deÄŸindi. Bu baÄŸlamda, kendi kültür dizgemizin baÅŸka kültürlerle dinamik bir ÅŸekilde karşılaÅŸtırmalı olarak incelenmesi gereÄŸini belirtti. Çeviri ile kültür tarihinin içiçe geçmiÅŸliÄŸini vurgulayan Paker’e göre, tarihsel araÅŸtırmalarda olguların süreklilik/süreksizlik içinde ele alınması, unutulanın tekrar hatırlanması, böylece kültürel hafızanın taze tutulması önemlidir. Son yıllardaki akademik çalışmalarla geliÅŸen yeni araÅŸtırma paradigmalarının, önceden “tesis edilmiÅŸ” kurguları “sarstığını”, “söktüÄŸünü” dile getiren Paker, tek bir çeviri tarihinin de olamayacağını vurguladı.
Sonuç olarak, çeviribilim bakış açısıyla Osmanlı ve modern Türk toplumunda çeviri tarihine iliÅŸkin ilk çalışmaları yapan Saliha Paker, tezlerini ve tarihsel araÅŸtırmalara yönelik yöntemsel ipuçlarını ilk kez Okan Üniversitesi’nde gerçekleÅŸen bu konuÅŸmada dile getirmiÅŸ oldu.
