Güngör Uras, spekülatör ve hayırsever George Soros’un Türkiye’ye gelerek geniÅŸ çaplı görüÅŸmeler yapması dolayısıyla “Ben Soros’tan Korkarım†baÅŸlıklı bir yazı yazdı:
“Şu günlerde başımız dışarıda dertte. İçeride dertte. ABD ve AB ile iliÅŸkiler gergin. Dış dünya, Kıbrıs ve Kürt sorununu bahane ederek Türkiye’yi sıkıştırıyor. İçeride cumhurbaÅŸkanlığı ve erken genel seçim tartışmaları gündemin başına oturdu. İşte bu sırada ekonomi karıştı. Neyin ne olacağı belli deÄŸil… Tam Soros’a göre bir ortam…
Yabancı veya yerli bankalardan YTL ile kredi çekse, topladığı YTL ile döviz toplamaya baÅŸlasa… Alınız başınıza “kocaman bir ekonomik kriz”… Açık Toplum Enstitüsü etrafında topladığı entelektüeller, yazarlar, çizerler, üniversiteler ve ülke politikasında ÅŸu veya bu görüÅŸ yanlılarına destek vermeye baÅŸlasa… “Alınız başınıza kocaman bir belayı”…
Soros’un pozisyon alma hakkı var da benim yok mu? Benim pozisyonum belli. Ben Soros’u sevmiyorum. Türkiye’deki iliÅŸkilerini yanlış ve zararlı olarak deÄŸerlendiriyorum. Bunun için Soros’tan korkuyorum. Ama, benim Soros’u sevmemem “ne yazar”? Soros sevenler o kadar çok ki… Bakınız ÅŸu kriz döneminde, AB’den, ekonomiden, enerjiden sorumlu anlı ÅŸanlı bakanlarımız. Soros ile yemek yemek için, Ankara’yı bırakıyor, koÅŸa koÅŸa İstanbul’a geliyor.â€
George Soros daha önce Türkiye’de bazı sektörlere yatırım yapmış, Türkiye’den gelen çaÄŸrılarla birlikte gelecekte yatırım yapacağını söylemiÅŸti. Soros’un Türkiye’de bilinen en açık etkinliÄŸi, Açık Toplum Enstitüsü’nün Türkiye ÅŸubesi aracılığıyla yapılıyor. Bu enstitünün özellikle Balkanlar, Rusya, Orta Asya’da ÅŸubeleri bulunuyor.
Açık Toplum Enstitüsü çalışmaları doÄŸrultusunda, birçok alana yardımda bulunuyor. Çeviri de bu alanlardan biri. Soros Vakfı ve Açık Toplum Enstitüsü’nün destek verdiÄŸi çeviri projelerinden biri, Next Page Vakfı’na ait Network çeviri Projesi ve DoÄŸu DoÄŸuyu Çeviriyor Projesi.
Network Çeviri Projesi yapıtların Orta ve DoÄŸu Avrupa dillerine çevrilip yayınlanmasını destekliyor. Çeviri için seçilen yapıtlar insan bilimleri ve sosyal bilimler alanında ve toplumsal olarak önemli çaÄŸdaÅŸ konuları ele alıyor. Yıllar içinde, program 2000’den fazla kitabı destekledi ve ÅŸu anda Orta ve DoÄŸu Avrupa ve eski Sovyetler BirliÄŸi’ndeki 20 ülkede yürütülüyor.
Desteklenen baÅŸka çeviri projeleri de var: Roma Çeviri Projesi, Kadın Çeviri Projesi, Gay & Lezbiyen Konuları Çeviri Projesi..
2002 yılından itibaren, vakıf hem tek tek yayınları destekleyerek hem de DoÄŸu Avrupa’da Roman dilinin yayılması ve eÄŸitimini destekleyerek Roman dilindeki yayıncılık alanında etkin olmuÅŸtur.
Next Page eski Yugoslavya’daki kitap piyasasını güçlendirmeye ve Hırvatistan, Sırbistan, KaradaÄŸ ve Bosna ve Hersek arasında iÅŸbirliÄŸini canlandırmaya çalışan Sınır Ötesi Kitaplar’ın da (Books Across Borders) bir ortağıdır. Proje ilgili ülkelerdeki Soros vakıflarıyla, Sırbistan Milli Kütüphanesi’yle, CEEBP-Amsterdam ve Hollanda Dış İşleri Bakanlığı’nın MATRA programıyla ortaklık içinde ortaya çıkmıştır.
Bunun dışında Açık Toplum Enstitüsü, örneÄŸin Azerbaycan’da yayıncılık ve çeviri alanının sorunlarını çözmek üzere çalışıyor. Azerbaycan’da 2003 yılı hedefleri “yayıncılık iÅŸini daha örgütlü hale getirmek ve yayıncıların çeviri projelerine finansal desteklerini artırmak üzere teÅŸvik etmek†olarak belirlenmiÅŸ.
Rusya’da çeviri projelerinin geliÅŸme sürecine iliÅŸkin olarak İrina Savelevia, 2001 yılında ÅŸöyle diyor:
Perestroyka Rus okurlarının Freud, Fromm, Jung ve Nietzsche’nin, ayrıca Braudel, Toynbee, Weber, Mannheim vb. yazarların çok sayıda yapıtına ulaÅŸmasını saÄŸladı. Batılı neo-Marksistler de ilk çevrilmeye baÅŸlandı. Yayıncılık, uzmanlık literatürünün çevirileriyle birlikte, en azından baÅŸlangıçta verimli bir iÅŸ oldu. Fakat, bu yapıtların baÅŸlıca tüketicileri olan “entelektüeller†çok geçmeden kendilerini yoksulluk sınırının altında buldular. Kütüphaneler ve eÄŸitim kurumları da ciddi bir fon yetersizliÄŸi yaÅŸadı. Sonuçta, insan bilimlerine ilgi duyan okurlara yönelik kitapların yayını sorunlu bir hal aldı.
Bu koÅŸullarda, insan bilimleri ve toplum bilimleri alanındaki yabancı literatürün yayınına adanmış bir proje fikri tam zamanında geldi.
Türkiye’de de “entelektüellerin†yoksulluk sınırının altına geçtiÄŸi ve her ne kadar akıl almaz sayıda yayın yapılsa da, kültürün son on yılda aşırı pahalandığı söylenebilir. Bu çerçevede Soros’un çeviri ve yayıncılık fonlarının devreye girmesi ÅŸaşırtıcı olmaz. ÖrneÄŸin, Türk Sosyal Bilimler DerneÄŸi‘nin 2004 yılında “KüreselleÅŸ[tiril]en Kadın -EÅŸitsizliÄŸin GeleceÄŸinden Raporlar” adıyla yayımladığı bir Christa Wichterich çevirisi Next Page Vakfı’nın desteÄŸini almış. Soros’un desteklediÄŸi çeviri projelerinin Türkiye’deki yayınlarla ne ölçüde ve nasıl örtüÅŸtüÄŸü, gelecekte Soros’un doÄŸrudan yayıncılık alanına girip girmeyeceÄŸi önümüzdeki günlerde belli olacak. Ama Soros’un çalışmalarının birçok açıdan önemli bir örnek oluÅŸturduÄŸu söylenebilir: American Council of Learned Societies (EÄŸitimli Toplumlar Amerikan Konseyi) tarafından, Ford Vakfı’nın desteÄŸiyle hazırlanan Sosyal Bilim Metinlerinin Çevirisi İçin Rehber adlı çalışmada Soros’un Rusya’daki çeviri çalışmaları örnek olarak gösteriliyor. Bu açıdan bakılırsa, bu rehberde yer alan BoÄŸaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü, 14-15 Kasım 2005 tarihleri arasında düzenlediÄŸi sempozyumda çok önemli bir soru sormuÅŸtu: Kavramlar Çevrildikçe Çeviri DüÅŸüncemizi Biçimlendiriyor (Mu)? Bence, biçimlendiriyor, ama kimin çevirttiÄŸi, kimin kime çevirdiÄŸi de bu noktada önemli oluyor.
İlgili Okuma: “Sovyetler birliÄŸi Sonrası Rusya’da Çeviri Trajedisi,†MiÅŸa GaboviÅŸ.
