“Savaş†baÅŸladığından bu yana Lübnan’dan çeÅŸitli fotoÄŸraflar geliyor haber ajanslarına. Bu “savaşı†fotoÄŸraflarla izliyoruz: bunlar arasında hızla ikonlaÅŸan bir fotoÄŸraf var, mavi emzikli bir bebeÄŸi havaya kaldırmış, kameraya doÄŸru uzatmış, kurtarma görevlisi giyimli, metal yeÅŸil baÅŸlıklı bir adamın fotoÄŸrafı. İnsanı irkilten bir fotoÄŸraf bu, kömürleÅŸmiÅŸ bir bebekten daha korkunç ne olabilir?
Kanımca bu fotoÄŸrafın, fetiÅŸleÅŸtirilmiÅŸ ölümün bu resminin simgeleÅŸmesi bundan daha korkunç. Yirminci yüzyıl sayısız savaÅŸ gördü, fakat hiçbirinde direnen insanların böyle bir simgeye baÅŸvurduÄŸunu hatırlamıyorum: yirminci yüzyılın direniÅŸlerinde, geleceÄŸe her koÅŸulda umutla bakan, bir özgürlük vaadi olan simgeler vardı. Hizbullah’ın Lübnan’ı böyle bir simge sunmadı.
Bir haftadır İngiliz ve Alman basınında Reutersgate adıyla anılan bir skandal konu ediliyor. Adnan Hajj adlı bir Reuters muhabirinin Lübnan’a ait resimlerde bilgisayar üzerinde, Photoshop adlı programla düzeltme yaptığı saptanmış ve 12 Temmuz’dan beri Reuters’e fotoÄŸraf aktaran Hajj iÅŸten çıkarılmış, düzeltme yaptığı resimler internetten kaldırılmış. Adnan Hajj’ın üzerinde oynama yaptığı saptanan resimler, İsrail uçaklarını bomba atarken gösteriyor (resme bomba eklemiÅŸ), Lübnan’ın üzeri bombardıman dumanıyla kaplıyken gösteriyor (dumanı yeterince koyu bulmayarak, koyulaÅŸtırmış çoÄŸaltmış). Fakat Adnan Hajj aynı zamanda, yukarıda bahsedilen ikonlaÅŸmış bebek resmini çeken kiÅŸi.
Resimler üzerinde oynandığını ortaya çıkaran iki kiÅŸi, EU Referendum adlı blog’un yazarı Richard North ve Little Green Footballs adlı blog’un yazarı Charles Johnson. Johnson Lübnan resimleri üzerindeki oynamaları saptayarak Reuters’in resimleri yayından kaldırmasını saÄŸlamış. Richard North’sa Independent’ın kapağına taşıdığı kucağında ölü bir çocuk taşıyan beyaz tiÅŸörtlü adamın hikayesini yazmış. Kısaca ÅŸöyle bir hikaye bu: büyük olasılıkla Hizbullah üyesi olan beyaz tiÅŸörtlü biri yıkıntılar arasından çıkartılan ölü çocuklardan birini seçiyor, çocuÄŸu kucaklıyor, basının hazırlanmasını bekliyor, sonra kameralara doÄŸru, yaralı çocuÄŸu için yardım isteyen biri görünümüyle koÅŸmaya baÅŸlıyor, kameralar yeterince çektikten sonra çocuÄŸu bir kenara bırakıyor, bu sefer bir baÅŸkası aynı çocukla ambulansa yerleÅŸtirilirken fotoÄŸraf çektirirken, beyaz tiÅŸörtlü eve koÅŸturup Fransız muhabirle tv söyleÅŸisi yapıyor. Bu sırada ikonlaÅŸmış resimdeki metal, yeÅŸil baÅŸlıklı adam da aynı sahneyi baÅŸka bir çocukla canlandırıyor. Alman gazetesi Bild, bu adamın 1996 yılında yine aynı ÅŸekilde, bir çocuÄŸu havaya kaldırmış görüntüsünü saptamış.
Bütün bunlar ne ölçüde doÄŸrudur, nasıl doÄŸrulanır bilmek zor. Türk basınında bu haberler hâlâ çevrilmedi. BBC İngilizce’de Reuters muhabirinin iÅŸten atıldığı konu ediliyor, fotoÄŸraf etiÄŸi tartışılıyor. BBC Türkçe’de Reuters’le ilgili bir haber görünmüyor. Fakat BBC Rusça’da “Камера не лжет?†(Kamera yalan söylemez mi?) baÅŸlığıyla yer alıyor. Tam bilgisizlik içindeyiz.
SavaÅŸ konusundaki bilgisizliÄŸimiz, aslında, Chomsky ve bir dizi aydının, Independent gazetesine gönderdiÄŸi ve savaşın baÅŸlangıcından İsrail’i sorumlu tutarak, Gaze’den bir doktor ve kardeÅŸini kaçırmasının buna yol açtığını söyleyen 19 Temmuz tarihli mektuptaki ilginç bir ayrıntıyla baÅŸlamıştı: “An incident scarcely reported anywhere, except in the Turkish press.†Yani, bu olayın Türk basınından baÅŸka yerde haber konusu olmadığını belirtiliyordu mektupta. Bahsedilen Türk basını sadece Turkish Daily News gazetesiydi. Haber İngilizce olarak yayınlanmış, Chomsky ve diÄŸer aydınlar bunu Türkçeye çevrilmeden önce (çevrilmedi) okuyarak savaşın baÅŸlangıcı hakkında yorum yapabilmiÅŸti. Dünyayı izleyebilmek için Türkçe iÅŸe yaramıyor ve çeviriler yetersiz kalıyor.
Görüntülerin çeviriye ihtiyacı olmadığını sanıyorduk. Türkçe basın ve yayının dünyayı çevirisiz izleyebileceÄŸi, kendini çevirteceÄŸi bir güne dek görüntülerle yetinebiliriz sanıyorduk. Ama deÄŸil, görüntüler de okunacakları ülkelere göre yeniden düzenleniyor, çevriliyor: Lübnan savaşının fotoÄŸraflarına farklı çevirmenlerin merceÄŸinden bakmak, birçok çevirmeni okumak gerekiyor.
İlgili Okumalar:
“Bu durumun kökeninde ölümün (ya da ölüm resimlerinin) bir meta olmuÅŸ olması yatıyor. Hizbullah açısından, resimler politik etki yaratmak için alınıp satılabilirler; foto-gazeteciler açısından (Hizbullah için çalışmayanları açısından) bu ölü bir bebeÄŸin iyi bir “çekimi” maddi ödül, ün, hatta ödül anlamına getiriyor. Ve, en tepede de, klimalı ofislerinde, olaydan kilometrelerce ötede oturan, “fotoları” ürünleri için hazırlanmış süslemeler olarak gören editörler .. var.” Richard North
Resimlerdeki oynamaların tarihçesi için, Coxandforkum

-“Bu çocuk hayatta!” -“Ne dersin, bunu photoshop’la düzeltebilir miyiz?”
Ek: Reutersgate, 7 AÄŸustos’ta Haber1’de yer almış, 8 AÄŸustos’ta da Hürriyet’te, ama ilginç bir tanımla: “Lübnan-Hizbullah sorununu görüntüleyen serbest fotoÄŸrafçı Adnan Hajj”
