Radikal gazetesi 19 AÄŸustos 2006 günü “Hayırlı Sabahlar Hans!” manÅŸetiyle, bandrolsüz 100 Temel Eser çevirilerindeki ideolojik uyarlamaları ele aldı. Konuyla ilgili Umay AktaÅŸ imzalı haberde sadece Damla Yayınevi’nin adı anılıyor, fakat birçok yayınevinin benzer uygulamalarından bahsediliyor.
Hayırlı sabahlar Hans!
ÖÄŸrencilere tavsiye edilen ‘100 Temel Eser’i her yayınevi kendi ideolojisine göre çevirmiÅŸ. Andersen Masalları ‘Bir varmış bir yokmuÅŸ, Allah’ın kulu çokmuÅŸ’ diye baÅŸlıyor. Heidi’nin dedesi ‘Türk’ olmuÅŸ…
Umay AktaÅŸ
Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın (MEB) ilköÄŸretim öÄŸrencileri için tavsiye ettiÄŸi ‘100 Temel Eser’de büyük başıbozukluk var. Bakanlık denetim yapmadığı için eserleri isteyen yayınevi basabiliyor, kitaplarda olayların anlatımı kitabı basan yayınevinin ideolojisine göre deÄŸiÅŸiyor.
Bir klasik haline gelmiÅŸ çocuk kitaplarında kahramanlara Türkçe isim veriliyor. Yabancı yazarların kitaplarında günler ‘Hayırlı sabahlar’la baÅŸlıyor. Yabancı eserlerde, çevirmenlerin isimlerine de rastlamak mümkün deÄŸil.Anton Çehov deÄŸiÅŸti
MEB, 2005’te ilköÄŸretim öÄŸrencilerinin okuması için ‘100 Temel Eser’ tavsiye etti. Bakanlık kitapların listesini ilan ettikten sonra yayınevleri bu 100 kitaptan bazılarını basarak öÄŸrencilerin kullanımına sundu. Bu yayınevlerinden biri de Damla Yayınevi. Yayınevi 50 kitaptan oluÅŸan bir set hazırladı. Bu sette yer alan bazı kitapların anlatımlarında sık sık İslami söylemler kullanıldı.
Yayınevinin 100 Temel Eser kapsamında bastığı Anton Çehov’un hikâyelerinin bulunduÄŸu kitaptaki ‘Acı’ isimli hikâyede Grigoriy, karısına ‘Sabret güzelim! Allah’ın yardımıyla hastaneye varır varmaz bu sancılardan kurtulacaksın’ diye sesleniyor. 32. sayfada ise Grigoriy ÅŸöyle konuÅŸuyor: “Allahım bu ne tipi! Sen ne dersen olur Allahım; ama ne olur bana yolumu kaybettirme…”
Kaval isimli hikâyede 78. sayfada çiftlik kâhyası Meliton ve çoban köylülerde yaÅŸanan deÄŸiÅŸimi konuÅŸuyor. Meliton deÄŸiÅŸimi ÅŸöyle açıklıyor: “Çünkü çok günah iÅŸlemeye baÅŸladık. Allah’ı büsbütün unuttuk, onun için… Böyle giderse elbette kötü son gelir… Kendimizi bilmenin, aklımızı başımıza toparlamanın zamanı ÅŸimdi.”Pinokyo: Allah rızası için
Oscar Wilde’ın ‘Mutlu Prens’ isimli kitabında Miller ve Hans ‘Hayırlı sabahlar’ diye selamlaşıyor. Kitabın sonunda ise, Kaz, ‘Yüce Allahım diye bağırdı sonra da suya doÄŸru koÅŸmaya baÅŸladı’ cümlesi yer alıyor. Pinokyo kitabı da yer yer deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ. 23. sayfada Pinokyo ‘Allah rızası’ için ekmek istiyor, 39. sayfada ise AteÅŸ Yiyen’e ‘Allah sizden razı olsun’ diyor. Andersen Masalları-I’de ‘Bülbül’ masalı, ‘Bir varmış bir yokmuÅŸ. Dünyada Allah’ın kulları pek çokmuÅŸ’ ÅŸeklinde baÅŸlıyor.
Polyanna’nın 15. sayfasında Polly Teyze, Polyanna’ya ÅŸöyle bir cevap veriyor: “Benimle böyle konuÅŸman hayret verici. Soruna gelince, Allah’ın bana bahÅŸettiklerinin deÄŸerini bilirim.”
Bir baÅŸka yayınevi Nehir Yayınları da ‘100 Temel Eser’ kapsamında paket halinde 45 kitap hazırladı. Bunlardan Pinokyo’da, Pinokyo’nun marangoz babası Gephetto’nun ismi Galip Dede olarak deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ. Galip Dede’nin başındaki püsküllü bere ise sarık olarak adlandırılıyor. Orijinal hikâyede Heidi’nin dedesinin adı Alm iken aynı yayınevinin bastığı Heidi kitabında İsviçre’de yaÅŸayan adamın adı Alp Dede olmuÅŸ.Bandrolden kaçınma yolu
Uzmanlar ve akademisyenler, yayınevlerinin, ‘100 Temel Eser’ adıyla, bandrolsüz basmak için 96 sayfanın altına düÅŸürüp bastığı ve kısalttığı kitaplardan bir hayli rahatsız. Kitap Çevirmenleri Meslek BirliÄŸi Yönetim Kurulu üyesi Tuncay Birkan, çevirmen ya da yayınevinin metne katmak istediklerinin 30-40 yıllık çeviri ahlakına uymadığını söyledi. Birkan, ÅŸu tepkiyi gösterdi:
“Bu, ideolojik bir çarpıtma. Ayrıca bu ‘100 Temel Eser’i herkes basıyor. Üstelik basılanların çoÄŸu tam metin deÄŸil. Dünyanın her yerinde eserlerin kısaltılmış hali basılıyorsa bu kitabın üzerine not düÅŸülüyor. Ama burada yapılmıyor. Okuyucu kandırılıyor. Anne-babaların dikkat etmesi gerekiyor. Birçok yayınevi ‘100 Temel Eser’i ticari kaygıyla basıyor. Bu kitaplarda ortada gerçekten bir çeviri yok. Ayrıca kitaplarda kimin çevirisinden alındığı da yazılmalı.”‘Kitaplar bir araç’
İstanbul Bilgi Üniversitesi Türk Dili Birimi öÄŸretim görevlisi Nilay Yılmaz da, her yayınevinin istediÄŸini yaptığını ve kitapların anlatımlarının çevirmenin yorumuna kaldığını söyledi. Yılmaz, “Her çevirmen veya yayınevi kendi ideolojisini yansıtırsa, çocuklar ilköÄŸretim yaşında okudukları o kitapları ileride okumak istemeyebilir. Kitapları aldığınız zaman ideolojisiyle birlikte alıyorsunuz. Bir araç gibi kullanılıyor bu kitaplar. Ayrıca kitap, 96 sayfanın altında olunca bandrol gerekmiyor. Bu yüzden asıl metinleri bir hayli kısaltıyorlar.”
Gazete, 20 AÄŸustos 2006 günü konuyla ilgili geliÅŸmeleri vermeyi sürdürüyor. “PiÅŸkin bakanlık!” baÅŸlıklı haberde yer alan Bakanlığın konuyla ilgili açıklaması, yakında devlet onaylı çevirmen ya da devlet onaylı kurumun onayladığı çevirmen gibi olgularla karşı karşıya kalınabileceÄŸini iÅŸaret ediyor.
Pişkin bakanlık! İyi kitabı veli bulsun
Çeviri tahrifatları dünkü Radikal’in manÅŸetiydi.
RADİKAL – ANKARA – Milli EÄŸitim Bakanlığı (MEB), ilköÄŸretim öÄŸrencileri için önerdiÄŸi ‘100 Temel Eser’le ilgili yayınevlerine müdahalesinin söz konusu olamayacağını, ‘en iyi ve doÄŸru çeviriyi’ bulma sorumluluÄŸunun velilerde olduÄŸunu açıkladı.
Milli EÄŸitim Bakanlığı yetkilileri, ilköÄŸretim öÄŸrencilerine tavsiye ettikleri ‘100 Temel Eser’le ilgili her yayınevinin kendi ideolojisine göre çeviri yapmasına, “Bu duruma bizlerin müdahale ÅŸansı yok. Biz sadece çocuklarımızı okumaya yönlendirmek için kitap öneriyoruz. Yayınevlerinde haksız rekabete sebep olmamak için de özellikle bir baskı ve çeviri ismi vermiyoruz. En iyi ve doÄŸru çeviriyi bulma sorumluluÄŸu velilerin” savunmasını yaptı.Önce çevirmene bakın
Bakanlık yetkilileri, velilerin ‘100 Temel Eser’i basan yayınevlerini seçerken, çocuklarına kitap alırkan dikkatli olması gerektiÄŸini belirtti. İçini açıp göz gezdirmeden, sadece adına göre kitap almanın doÄŸru olmadığını söyleyen yetkililer, “Veli, çocuÄŸuna kitap alırken, eser eÄŸer yabancıysa önce çevirmenine bakmalı, kitabın aslına uygun çevirisi yapılmış mı kontrol etmeli. EÄŸer bu seçimi yapmakta zorlanıyorsa, çocuÄŸunun öÄŸretmeninden yardım istemeli” dedi.
Aynı güne ait “‘Etik olmayan tehlikeli bir uygulama’” baÅŸlıklı bir yazıda çeÅŸitli kurumların konuyla ilgili görüÅŸleri yer alıyor:
‘Etik olmayan tehlikeli bir uygulama’
RADİKAL – İSTANBUL – Milli EÄŸitim Bakanlığı tarafından tavsiye edilen, 100 Temel Eser, üzerinde yayınevleri tarafından dinsel ve ideolojik oynamalar yapılması eÄŸitimciler, edebiyatçılar ve çevirmenler tarafından tepkiyle karşılandı.
ÇaÄŸdaÅŸ YaÅŸamı Destekleme DerneÄŸi BaÅŸkanı Türkan Saylan bu tip uygulamaların tehlikeli ve ahlakdışı olduÄŸunu belirterek haberi gündeme getiren Radikal’e teÅŸekkür etti. Saylan, dernek olarak okullara kitap hediye ettiklerini belirterek “Okullara götüreceÄŸimiz kitapların hangisi gerçeÄŸe uygundur diye önceden edebiyatçılara danışıyoruz. ÇoÄŸu zaman yayınevleri iyi bir tercümeyi alıp o tercümeyi İslami veya ideolojik söylemlerle deÄŸiÅŸtirerek yayımlıyor. Dünya klasiklerini alıp deÄŸiÅŸtiriyorlar. Yabancı kitaplarda da dini semboller, rahibeler, kiliseler var onları alıp İslami sembollere çeviriyorlar. Bu, tehlikeli bir uygulama, ayrıca etik de deÄŸil” dedi.
DiÄŸer tepkilerse ÅŸöyle:
Alaaddin Dinçer (EÄŸitim-Sen Genel BaÅŸkanı): Bakanlık listeyi belirliyor, yayınevi kafasına göre kitaplarla oynuyor. Oysa daha geniÅŸ hareket etme olanağı saÄŸlanmalı ve bakanlık bu eserlerin sayısını çoÄŸaltıp okul kütüphanelerine koymalı. Åžu anki sistem yayınevlerinin iÅŸine geliyor.
Gülsün Kaya (DarüÅŸÅŸafaka Lisesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Bölüm BaÅŸkanı): Bu tip laiklik çarpıtmaları sadece çocuk kitaplarında deÄŸil ders kitaplarında da var. Bu anlayış uzun yılların getirisi. 1960’a kadar olan kitapları inceledim. 1950’ye kadar laiklik konusunda ders kitaplarında büyük hassasiyet var. 1950’den sonra laiklik çarpıtılıyor ve en sonunda bugünkü duruma geliyoruz.
Sevin Okyay (Harry Potter serisinin çevirmeni): Kitapları görmediÄŸim için kesin bir ÅŸey söylemeyem ama bu fenomenle daha önce de karşılaÅŸmıştık. Olgular bir yana kitabın üslubunu deÄŸiÅŸtirmek cinayetten farksızdır. Bizim çevirmen olarak görevimiz kendi istediÄŸimizi lanse etmek deÄŸil, yazarın söylediÄŸini okura bildirmektir.
Gazetede ayrıca, yayınlanan deyim ve atasözleri kitaplarındaki aşırı keyfi uygulamalar, argo kullanımlarına iliÅŸkin “Devlet tavsiyeli küfür sözlüÄŸü” baÅŸlıklı bir haber de yer alıyor. Burada belirtilen bir nokta ilginç: yayınevleri eÄŸer isterlerse, MEB inceleme kuruluna kitaplarını inceleterek tavsiye kararı alabiliyorlar, ama bu maliyetli geldiÄŸi için bu incelemeyi yaptırmamayı yeÄŸliyorlar. Yani, MEB okullarda baÅŸvuru kitabı, kaynak olarak kullanılan kitapların incelenmesini ÅŸart koÅŸmuyor, incelemeyi bu yayını yapan ÅŸirket talep ederse yapıyor ve bunun için ücret alıyor.
