“Türkiye’ye Amerika’nın vereceÄŸi 8.5 milyarlık kredi ya da 1 milyar dolarlık hibe” konusu Irak İşgali’yle tam anlamıyla yaşıt. Bu nedenle bu sürecin kronolojisini gözden geçirmek yararlı: Türkiye’nin Türkiye’de mi, yoksa Türkiye dışında mı yönetildiÄŸi sorusunu tartışmak için iyi bir baÅŸlangıç noktası oluÅŸturuyor. Çeviri açısından da ilginç bir yönü var bu sürecin, gerçeÄŸi Türkçe kaynaklarda mı, yoksa çevrilmeyen kaynaklarda mı bulacağımız sorusunu da yeniden sorduruyor. Süreç, bir süpergüç yönetiminin iÅŸgal edeceÄŸi bölgedeki yönetimler üzerinde çok ciddi denetim kurabildiÄŸini gösteriyor. Durumun ürkütücü yanı, sadece sürecin krediyi vermekten vazgeçen tarafın ABD olduÄŸunu göstermesinde deÄŸil, aynı zamanda kredi anlaÅŸmasının Çuval Olayı’ndan kısa süre sonra imzalanmış olduÄŸunu göstermesinde görünür oluyor.

25 Åžubat 2003: AKP iktidara geldikten birkaç ay sonra, TBMM’ye “Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması için Hükümet’e yetki verilmesine iliÅŸkin BaÅŸbakanlık Tezkeresi”ni sundu.

1 Mart 2003: “Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması için Hükümet’e yetki verilmesine iliÅŸkin BaÅŸbakanlık Tezkeresi” TBMM’de kabul edilmedi.

7 Mart 2003: “ABD BaÅŸkanı George Bush, önceki gün ABD Kongre üyeleri Robert Wexler, Mike Rogers ve Ed Whitefeld aracılığıyla AKP lideri Recep Tayyip ErdoÄŸan’a ‘tezkereyi pazartesi çıkarın’ mesajı gönderdi. ErdoÄŸan ise ‘Siirt’te seçim var. Türkiye’deki bu yasal sürecin tamamlanması gerekir’ diyerek tezkerenin pazartesiye yetiÅŸmeyeceÄŸini bildirdi.”

9 Mart 2003: “Siirt’te yapılan milletvekili yenileme seçimini Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) kazandı. AKP Genel BaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan, 22. Dönem Siirt milletvekili olarak Parlamento’ya girdi.”

20 Mart 2003: Irak İşgali başladı.

27 Mart 2003: Milletvekili Frank Pallone, Amerikan Meclisi’nde Türkiye’ye yapılacak 1 milyar dolarlık yardıma karşı çıktı. “24 Åžubat’ta Devlet Sekreteri Colin Powell’a yazdığım mektubumda, Türkiye’ye saÄŸlanacak olan ekonomik paketin büyüklüÄŸü konusundaki hoÅŸnutsuzluÄŸumu dile getirdim. .. Ama Türkiye’nin büyük ekonomik yardım paketini alması için, Türk hükümetinin ÅŸunları yerine getirmesi gerektiÄŸine inanıyorum: .. Türkiye, baÅŸkan Bush’un da talep ettiÄŸi gibi, Kuzey Irak’a girmemeyi açıkça kabul etmeli. .. Türkiye uluslar arası borç kurumları tarafından belirlenen ekonomi ve bankacılık reformlarını kabul etmeli.”

28 Mart 2003: “Temsilciler Meclisi Tahsisler Komitesi’nde soruları yanıtlayan Powell, ABD askerlerini topraklarına kabul etmeyen, hava üslerini de kullanıma açmayan Türkiye’ye neden kredi verilmek istendiÄŸi konusunda epey sıkıştırıldı. Powell, ‘Türkiye’nin desteÄŸi olsun olmasın, savaÅŸ ilerledikçe duyacakları iktisadi gereksinimleri karşılamak üzere Türkiye’ye yardım etmeye karar vermiÅŸtik. Bu nedenle de, ek bütçeye Türkiye ile ilgili talebimizi koyup Kongre’ye sunduk’ dedi. Powell ayrıca, Türk hükümetinin ‘iÅŸinde yeni’ olmasına ve kamuoyundaki muhalefete raÄŸmen, asker tezkeresini 1 Mart’ta TBMM’ye getirmesinden de övgüyle söz etti ve “Bunu ABD’nin çok iyi dostu oldukları için yaptılar” dedi.”

16 Nisan 2003: “SavaÅŸ Zamanı Acil Durum Ek Ödemeler Kanunu” Amerikan kongresinden geçti. Kanunda Irak İşgali için Mısır, Ürdün, Filipinler ve Afganistan, İsrail’e verilecek kredi ve hibeler ödemeler belirlendi.

4 Temmuz 2003: Çuval Olayı.

25 AÄŸustos 2003: “ABD Hazinesi Uluslararası İliÅŸkiler MüsteÅŸarı John Taylor, Reuters’e yaptığı bir açıklamada, John Snow ve Ali Babacan’ın Eylül sonunda, Dubai’de 8.5 milyar dolarlık kredi anlaÅŸmasını imzalayacaklarını söyledi.”

12 Eylül 2003: “Türkiye Odalar ve Borsalar BirliÄŸi (TOBB) BaÅŸkanı Rıfat HisarcıklıoÄŸlu, “Åžu anda 8.5 milyar dolarlık ABD kredisi gelmezse Türkiye’de sıkıntı olur diye bir gösterge yok” dedi.”

12 eylül 2003: “Edelman, .. TOBB BaÅŸkanı Rifat HisarcıklıoÄŸlu’nu ziyaret ederek, yaklaşık 50 dakika görüÅŸtü. ABD’nin Türkiye’ye vereceÄŸi 8.5 milyar dolarlık kredinin Türkiye’nin IMF programının ÅŸartlarını yerine getirmesine baÄŸlı olduÄŸunu kaydeden Edelman, kredi için gerekli olan bir diÄŸer ÅŸartın da Irak’ta iÅŸbirliÄŸi olduÄŸunu söyledi. Artık Türkiye ile komÅŸu olduklarını söyleyen Edelman, iÅŸbirliÄŸi ÅŸartının zaten yerine getirildiÄŸine iÅŸaret ederek insan yardım ve diÄŸer alanlarda iki ülkenin iÅŸbirliÄŸine gittiÄŸini ifade etti.”

21 Eylül 2003: “ErdoÄŸan, ABD’den gelecek 8.5 milyar dolarlık yardımla ilgili Dubai’deki görüÅŸmelerde bir anlaÅŸma imzalanıp, imzalanmayacağını soran gazeteciye ise Dubai’de böyle bir ÅŸeyin olmayacağını söyledi. ErdoÄŸan, 8.5 milyar dolarlık konunun farklı olduÄŸunu belirterek, ‘Onun için orada bu iÅŸ olacak diye bir ÅŸey söz konusu deÄŸil. Orada son durumlar görüÅŸülebilir. Ondan sonra da nerede, nasıl adımların atılacağı karara baÄŸlanır’ dedi.”

22 Eylül 2003: “ABD Türkiye’ye Ankara’nın ekonomik reform programına yardımcı olmak ve komÅŸusu Irak’taki savaÅŸ yüzünden zarar görülen ekonomisinin zararını hafifletmek üzere 8.5 milyar dolarlık kredi verdi. Dubai’deki IMF toplantısında kredinin ana hatlarını duyuran ABD Hazine MüsteÅŸarı John Snow, Türkiye’nin de buna karşılık ABD’yle Irak’ta iÅŸbirliÄŸi yapması gerektiÄŸini söyledi. Fakat anlaÅŸmanın hiçbir ÅŸekilde ülkenin yeniden yapılanmasına Türk askeri katkısını içermediÄŸini belirtti.”

24 Eylül 2003: “Babacan, 8.5 milyar dolarlık kredi anlaÅŸmasının saÄŸladığı düÅŸük faiz olanağı ile Türkiye’nin elde edeceÄŸi imkanın, yaklaşık 1 milyar doları bulacağını söyledi ..

Kredinin yürürlüÄŸe girmesi için yasal ve teknik sürecin tamamlanması gerekiyor. Bunun için, ikili anlaÅŸma, TBMM onayından geçirilecek. Teknik süreçte, kredinin ne kadarının hangi dönemlerde, ne kadarının iç, ne kadarının dış borç ödemesinde kullanılacağı, ani kur deÄŸiÅŸimlerinde ödemelerin durumu belirlenecek. Bu süreç, iki ülke hazinesi arasındaki görüÅŸmelerle sonuçlandırılacak.

ABD BaÅŸkanı Bush’un koÅŸul koyma yetkisinin sınırları da Amerikan ve Türk hükümetleri arasında netleÅŸtirilecek. Hazine krediyi 2004 yılı başından itibaren kullanmayı planlıyor ve önümüzdeki yıl finansman programına sokmayı hesaplıyor.”

1 Ekim 2003: “Baykal, 8.5 milyar dolarlık krediyle ilgili anlaÅŸmanın TBMM’de derhal ele alınması gerektiÄŸini belirterek, ”Hükümet’in bu anlaÅŸmadan geri dönmesi gerekmektedir. İşaretlerini de almaya baÅŸladık” dedi. .. AnlaÅŸma ile ilgili olarak Türkiye’de yaÅŸanan tartışmalara karşın, anlaÅŸma metninin kamuoyuna hala açıklanmamasına itirazları olduÄŸunu belirten Baykal, ”AnlaÅŸma Türkiye adına yapılıyor, Türkiye’yi baÄŸlıyor. Bu anlaÅŸma niye hala açıklanmıyor, açıklanmayan bir anlaÅŸma olabilir mi?” diye konuÅŸtu.”

2 Ekim 2003: “CumhurbaÅŸkanı Sezer’in katılmadığı TBMM’nin açılış resepsiyonuna Irak ve ABD ile imzalanan 8.5 milyar dolarlık kredi anlaÅŸması damga vurdu. Genelkurmay BaÅŸkanı Orgeneral Hilmi Özkök ile Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Aytaç Yalman, 8.5 milyon dolarlık krediyle ilgili rahatsızlıklarını belirtti. Yalman, “Kuzey Irak’ta olanlara uzak kalamayız. AnlaÅŸmayla Kuzey Irak’ın iliÅŸkilendirilmesinden rahatsızlık duyduk. AnlaÅŸmayı bilmiyoruz, iliÅŸkilendirilmesini basından okuduk” dedi.”

7 Ekim 2003: “BaÅŸkan George Bush, Türk meclisinde Salı günü yapılacak olan, Irak’taki ABD birliklerinin üzerindeki baskının azaltılmasını saÄŸlayacak Salı günkü tezkere oylamasından iki hafta önce Türkiye’ye 8.5 milyar dolarlık kredi verdi.”

22 Ekim 2003: “Resmi bir ziyaret için Kırgızistan’a uçmadan önce, baÅŸbakan Tayyip ErdoÄŸan 8.5 milyar dolarlık ABD kredisinin askıya alındığına dair söylentilerin asılsız olduÄŸunu belirtti ve kredinin koÅŸullarının uygun olduÄŸunu ekledi. ‘Bu kredinin ilk kısmı ay sonunda gelebilir’ dedi.”

31 Ekim 2003: “DışiÅŸleri bakanı Abdullah Gül, 8.5 milyar dolarlık ABD kredisinin onay için meclise getirileceÄŸini söyledi.”

28 Haziran 2004: “BaÅŸbakan ErdoÄŸan ile ABD BaÅŸkanı Bush’un BaÅŸbakanlık’taki görüÅŸmede, daha önce siyasi ÅŸarta baÄŸlanan 8.5 milyar dolarlık kredinin askıya alındığını her iki tarafın da teyit ettiÄŸi öÄŸrenildi. .. GörüÅŸmede, ABD’nin siyasi ÅŸarta baÄŸlı olarak vermeyi taahhüt ettiÄŸi 8.5 milyar dolarlık kredi de ele alındı. Türkiye’nin mevcut ÅŸartlarda krediyi kullanmayı düÅŸünmediÄŸi ifade edilirken, her iki taraf da ‘kredinin askıya alındığını’ teyit ettiler. .. GörüÅŸmede liderler, Türk kahvesi içtiler ve Türk lokumu yediler. Bush, ikram edilen lokumun ne olduÄŸunu sorarken, ErdoÄŸan da ‘Turkish delight’ yanıtını verdi. GörüÅŸmede, DışiÅŸleri Bakanı ve BaÅŸbakan Yardımcısı Abdullah Gül, ErdoÄŸan’ın DışiliÅŸkiler Danışmanı, İstanbul Milletvekili Egemen Bağış ile ABD DışiÅŸleri Bakanı Colin Powell, ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Ulusal Güvenlik Danışmanı Condoleezza Rice da bulundu.”

5 Mart 2005: Hazine MüsteÅŸarlığı, ABD’nin Irak’a yönelik askeri müdahalesinin Türkiye ekonomisi üzerindeki olumsuz etkisini en aza indirmek amacıyla Türkiye’ye vermeyi kararlaÅŸtırdığı 1 milyar dolarlık hibeyi, “Türkiye ekonomisinin gösterdiÄŸi yüksek performansı” gerekçe göstererek almayacağını ABD’ye bildirdi. .. ABD Temsilciler Meclisi Tahsisler Komitesi de Türkiye için ayrılan 1 milyar doların Irak ve Afganistan’daki harcamalar için hazırlanan 81 milyar dolarlık ek bütçeye devredileceÄŸini açıkladı. .. BaÅŸbakan Recep Tayyip ErdoÄŸan, ABD’nin Dünya Bankası aracılığıyla Türkiye’ye vereceÄŸi 8.5 milyar dolarlık krediyi Irak ve Afganistan’a vermesini, “Irak ve Afganistan güle güle kullansın. Biz zaten siyasi ÅŸartla verilen parayı almayız” sözleriyle deÄŸerlendirdi.”

29 Haziran 2007: “BaÅŸbakan ErdoÄŸan’ın Dış Politika Danışmanı ve AKP İstanbul Milletvekili Egemen Bağış, Baykal’a “Haddini bil, BaÅŸbakanıma dil uzatma” uyarısında bulundu. Baykal’ın iddia ettiÄŸi 1 milyar doları Türkiye’nin hiçbir zaman almadığını belirten Bağış, “O 1 milyar dolar hibe ya da 8 milyar dolar kredi, Irak savaşından zarar gören komÅŸu ülkelere ABD Kongresi tarafından önerildi. Ama böyle bir ÅŸart koÅŸulunca o paraya tenezzül etmedik” dedi.”

2 Temmuz 2007: “Gül, CHP’nin seçim bildirgesindeki, ‘Hükümet, Dubai’de ABD ile imzaladığı 1 milyar dolarlık hibe anlaÅŸmasında Kuzey Irak’a asker göndermeme taahhüdünde bulunmuÅŸtur’ iddiasının gerçeÄŸi yansıtmadığını belirterek ÅŸöyle dedi: ‘Bunların hepsi iftiradır, yalandır. Aslı yoktur. ABD ile bir anlaÅŸma olursa devletin zabıtlarında olur.'”

(Yapılan kredi anlaÅŸmasına iliÅŸkin bütün belgeler, T.C. BaÅŸbakanlık Hazine MüsteÅŸarlığının internet sitesinde, 2003 (imza) ve 2005 (askıya alma) yılı basın duyuruları arasında yer almaktadır. Amerikan Hazinesi’nin 2005 yılı bütçesinde, “Türkiye’la 8.5 milyar dolarlık kredi anlaÅŸmasını idare edip uygulamaya geçirecek bir ‘Turkey Financing Facility’nin yer aldığı 2005 bütçe programından görülebilir.)