Her fırsatta övündüÄŸümüz misafirperverliÄŸimizin çok daha farklı bir yönünü ele almak amacıyla bir ÅŸarkı sözünü baÅŸlık olarak seçmiÅŸ olmam içeriÄŸin de aynı biçimde ‘eÄŸlenceli’ olacağı anlamına gelmiyor. Son zamanda gündemde daha da sık yer almaya baÅŸlasa da üzerinde yeterince durmadığımız ve belki de sadece haber bültenlerinde ardı sıra yer alan onlarca sorundan biri olarak aklımızda ÅŸöyle böyle yer eden ‘mültecilerin’ sorunlarından birini ele almak istiyorum. Hepimizin basın yayın organlarından az çok takip edebildiÄŸi kadarıyla ‘mülteciler’ genelde ya batan gemiler, tekneler ya da tır, kamyon gibi araçların gizli bölmelerinde saklanmış olarak ele geçirildiklerinde haber konusu olurlar. Ancak son yıllarda ‘misafirhanelerdeki isyanlarla’ da zaman zaman gündeme gelir oldular. Peki, misafir olunan bir yerde isyan edecek ne var diye düÅŸündüÄŸümüzde, ülke koÅŸullarından haberdar olanların sıralayabilecekleri pek çok neden bulunabilir: ağır iÅŸleyen bir bürokrasi, koÅŸulların yetersizliÄŸi, kötü muamele gibi temel nedenler bunlar. Bu temel nedenlere bir de ‘çevirmen sorununu’ eklemenin hiç de yanlış olmayacağı kanısındayım. ‘Derdini anlatamamak’ bir insanın yabancı bir ülkede yaÅŸayabileceÄŸi en büyük sorunlardan aslında, belki de en önemlisi.  Öteki konuların önemini ve acil çözüm üretilmesi gerekliliÄŸini vurgulayarak konunun daha çok çevirmenleri ya da ‘dil bilenleri’ ilgilendiren yönü üzerinde durmak istiyorum.

Ancak öncelikle ‘mülteci’ sözcüÄŸünü tırnak içinde kullanma nedenini açıklığa kavuÅŸturmak gerekiyor. Türk hukukuna göre Türkiye’de mülteci olabilmek için Avrupa konseyi ülkelerinden gelmiÅŸ olmak gerekiyor, çünkü Türkiye imzaladığı 1951 Cenevre SözleÅŸmesini coÄŸrafi kısıtlamayla kabul ederek söz konusu ülkelerden gelenler dışındakilere mülteci statüsü vermiyor. Bizim genel olarak ‘mülteci’ olarak nitelediÄŸimiz kiÅŸiler hukuken sığınmacı konumunda aslında ve Türkiye’de geçici olarak ikamet etmekteler. Ancak misafirhanelerde bulunan herkes de çoÄŸunlukla ne mülteci ne de sığınmacı statüsünde, çünkü ülkeye göçmen olarak gelmiÅŸ herkes çeÅŸitli nedenlerle iltica baÅŸvurusunda bulunmuyor ve ‘kaçak göçmen’ olarak nitelendiriliyorlar. Bu nedenle ‘mülteci’ sözcüÄŸü hukuki bir terimden çok genel bir nitelendirme olarak kullanılıyor çoÄŸunlukla.

Sözünü ettiÄŸim ‘çevirmen sorununa’ gelecek olursak bu konu daha çok iltica baÅŸvurusunda bulunan kiÅŸilerin karşı karşıya kaldıkları bir sorun. Çünkü iltica baÅŸvurusu birçok bürokratik iÅŸlemin yanı sıra iki farklı oturumda gerçekleÅŸen mülakatların yazılı olarak kayda geçirilmesi esasına dayanıyor ve bu aÅŸamalarda kiÅŸilerin dertlerini en iyi anlatabilecekleri dili kullanmaları gerekiyor. İşte bu durumlarda da ya kurum içinde ya da dışarıdan çaÄŸrılan çevirmenlerin aracılığına gereksinim duyuluyor. Ancak bir kısmı misafirhanelerde tutulan, bir kısmı da dışarıdan baÅŸvuran ‘mültecilerin’ dilleri önemli bir çeÅŸitlilik gösterebilmektedir. Türkiye’nin coÄŸrafi olarak üç kıtanın kavÅŸağında yer alması bu dil çeÅŸitliliÄŸine elbette katkı saÄŸlıyor. Ancak, aynı dil zenginliÄŸi çevirmenlik açısından ne yazık ki söz konusu deÄŸil. Ülkemizdeki Mütercim-Tercümanlık ya da dil programlarının belli baÅŸlı diller etrafında yoÄŸunlaÅŸtığı düÅŸünülecek olursa böylesi zengin bir dil yelpazesini karşılamak olanaklı görünmüyor. Elbette bu talebi karşılamak sadece mütercim-tercüman yetiÅŸtiren üniversitelerin görevi deÄŸil, ancak en yakın komÅŸularımızın konuÅŸtuÄŸu dillerden neredeyse hiçbirinin mütercim- tercümanlık programlarında yer almayışı da dikkat çekicidir. Hiç olmazsa ikinci ya da üçüncü dil olarak ‘ender’ dillerde programlar açılması düÅŸünülebilir. Bütün bu olumsuzluklara karşın yine de daha acil ve iÅŸlevsel çözümler aramakta yarar var, çünkü tek nedeni bu olmasa da, yine de çevirmen bulunamadığı için aylarca misafirhanelerde beklemek durumunda olan kiÅŸi sayısı az deÄŸil. Bu diller arasında ÅŸimdilik en acil olanları Urduca, Hinduca, MoÄŸolca, Uygurca, Tamilce ve Bengali‘dir. Bu dillerde çevirmen bulunamadığı için mülakatları yapılamayan ve dışarıda kendi çabalarıyla ya da misafirhanelerde her gün daha da zorlaÅŸan koÅŸullarda aylarca yaÅŸamak zorunda bırakılan kiÅŸilerin olduÄŸunu düÅŸünmek durumun aciliyetini yeterince ortaya koymaktadır.

Elbette bu sorun aynı zamanda baÅŸvuruyu alan kurumların da sorunu. ‘Derdini anlatamama’ birileri için sorunsa, o derdi anlamak ve çözüm bulmakla yükümlü olanlar için de aynı derecede bir sorun olmalı. Bu nedenle, baÅŸta İç İşleri Bakanlığı kurumları ve BMMYK olmak üzere mültecilerin derdini anlamakla yükümlü her kurumun sorunu görmesi ve çözüm üretmesi gerekir. Ancak resmi kurumların ve yetkili mercilerin kendi yöntemleriyle çözüm bulmalarını beklerken, daha çok ender bilinen dilleri bilen ve genelde gönüllülük esasına göre çevirmenlik yapacak kiÅŸilerin desteÄŸi en acil çözüm olarak görünmektedir.