Karadeniz’in kuzey sahilinde bulunan Kırım, genç bir Rus için gerçek bir hayal kurma mekanıydı.

Denizin öte yanında bilinmeyen bir dünya olduÄŸunu biliyordu: Karşısında tek görebildiÄŸi karanlık sulardı, ama cızırtılı radyosu sık sık ufkun ötesindeki ülkeden sesler taşıyordu ona. “Türk radyosunda yayınlanan ezan sesleriydi bunlar,” diyor dünyaca ünlü çevirmen Apollinaria Avrutina, “o sese aşık oldum.”

Kore Edebi Çeviri Enstitüsü tarafından, Seul’de düzenlenen 4. Uluslararası Çevirmenler Konferansı’na Rusça-Türkçe çevirmeni Avrutina da katıldı. Perihan MaÄŸden, Bilge Karasu, Sabahattin Ali ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Orhan Pamuk’un kitaplarını Rusçaya çeviren Avrutina, çevirinin daha çok “sanatsal bir süreç” olduÄŸunu söylüyor.

St. Petersburg’da doÄŸup büyüyen genç Avrutina, günümüzde Ukrayna’da bulunan Kırım’a sık sık giderdi, ailesinin orada bir evi vardı. Türkiye’den gelerek onu büyüleyen müzikli seslerin dışında, Türkçe bir kitapla ilk karşılaÅŸması, ReÅŸat Nuri Güntekin’in “ÇalıkuÅŸu” (1922) adlı romanıyla oldu. 20. yüzyıl baÅŸlarında zengin bir aileden çıkıp yoksul bir Türk köyünde gönüllü öÄŸretmen olan genç bir kızı anlatan bu kitap, Avrutina’yı derinden etkiledi. “Bu Türkçe kitapları Rusçaya çevirmeyi ilk kez o zaman istedim,” diyor çevirmen.

Her ne kadar Türkçe düÅŸünüyor, yazıyor, konuÅŸuyor ve hatta rüya görüyorsa da, Avrutina bu dili asıl olarak St. Petersburg Devlet Üniversitesi’ne girdikten sonra, Türk edebiyatı uzmanı olurken incelemiÅŸ. Anadilinden yapısal olarak çok farklı olmasına raÄŸmen Türkçe öÄŸrenmenin mucizevi bir ÅŸekilde kolay olduÄŸunu görmüÅŸ. “Bu hâlâ bir sır gibi,” diyor. “Kader gibi.”

Türk edebiyatı günümüz Rusya’sında popüler bir edebiyat. Avrutina bunun “Türk ve Rus düÅŸünme tarzlarının yakınlığına” baÄŸlıyor.

“Türkiye ve Rusya ne Batılı ne de DoÄŸulu olan iki ülke,” diyor. “Türkiye daha DoÄŸulu ve Rusya da daha Batılı olabilir belki, ama ortada bir yerde olmamız açısından birbirimize benziyoruz.”

Çevirmen mesleÄŸinde kendi felsefesini geliÅŸtirmiÅŸ. “İyi bir çevirmen olmak için iyi bir edebiyat yazarı olmak gerekir,” diyor. “Çeviri yaparken, sanatsal bir dille yazarsınız. Bu bir yeniden yaratma süreci. Kendi dilinizi bir sanat eseri gibi yaratmanız gerekir.”

Konferanstaki sunumu sırasında, Avrutina birine edebi çeviri öÄŸretmenin “olanaksız” olduÄŸuna inandığını söyledi. “İyi bir edebi çeviri bir sezgi iÅŸi sayılır,” diye yazıyor konferans bildirisinde. “Bir kitabı çevirirken, onu bir daha yazar ve onun yazarı haline gelirsiniz. Ben de, bir Rus kadını olmaktan çıkıp bir Türk erkeÄŸi, Orhan haline geldim çeviri sırasında. YaÅŸamlarımız farklı, dünya görüÅŸlerimiz farklı – ama gelecekteki okurum, benim dünya görüÅŸüm ve misyonum aracılığıyla, Orhan’ın dünyasını Rus gözlerin açık seçik bir ÅŸekilde görebileceÄŸi ÅŸekilde görüyor.”

Avrutina kaynak metnin hassas ayrıntılarını ve fikirlerini baÅŸarılı bir ÅŸekilde aktarmak isteyen birinin, erek dili, kendi dilini “kusursuz bir ÅŸekilde bilmesi” gerektiÄŸini söylüyor. “Çevirmen esere kendi yaratıcı kimliÄŸini katmalıdır,” diyor.

Avrutina’nın Rusça kitapları Türkçeye çevirmeye çalışmamasının nedeni tam da bu, Türkçe’nin onun anadili olmaması. “Zorunlu deÄŸil elbette,” diyor, “ama bence yabancı eserler erek dili doÄŸuÅŸtan konuÅŸanlar tarafından ‘çevrilmeli’.”

Çevirmen 2000 yılında Türkiye’nin Ankara ÅŸehrini hayatında ilk kez ziyaret etmiÅŸ. Orada, “DoÄŸunun ruhunu,” tam da küçük bir kızken hayal ettiÄŸi ÅŸekilde görmüÅŸ.

“Binalardan ve gökteki yıldızlardan gelen sayısız ışık tek bir manzara oluÅŸturuyordu,” diyor Avrutina.

“Hıristiyanım ben. Ama böyle bir manzara gördüÄŸünüz zaman, Müslüman olmuÅŸ kadar oluyorsunuz.”

Claire Lee/The Korea Herald

(“Translation is an artistic process, Russian-Turkish translator says in forum,” 16.09.2010)