Bugün 27 Mayıs’ı tarafsız ve yakından anlatan bir yayın bulmak güç. Gazeteci Emin KarakuÅŸ’un 1950’lerdeki DP iktidarını basın açısından anlatan kitabı, “İşte Ankara” yıllardır yeniden yayımlanmış deÄŸil. 27 Mayıs ihtilali bugün Turan Emeksiz’le deÄŸil, Adnan Menderes’le anılıyor. İhtilalin baÅŸlıca isimlerinden Cemal Gürsel’in adı geçtiÄŸimiz Mart ayında memleketi Erzurum’un stadyumundan da silindi.

Fakat anlaşılan 27 Mayıs İhtilali’ne giden yolda basın ve ifade özgürlüÄŸü-iktidar iliÅŸkisinin, hatta çevirinin önemli bir rolü var. Hasan Pulur Mart ayında bu dönemin en önemli basın-çeviri olayı olan 1958 – Pulliam Olayını hatırlattı: Amerikalı gazeteci ve medya patronu Eugene Pulliam’ın Türkiye ziyaretinde Menderes’le görüÅŸmek istemesi, bu görüÅŸmenin gerçekleÅŸmemesi ve Pulliam’ın Amerikan basınında yazdığı etkili yazının Türkçeye çevrilmesinin gazeteci tutuklamalarına yol açması.. Pulur, olayı Hıfzı Topuz’dan ÅŸöyle aktardı:

“1959-1960 yıllarının en önemli olayı Pulliam davalarıdır. Amerika’nın ünlü gazetecilerinden Eugene Pulliam 1958 yılının ortalarında Türkiye’ye gelmiÅŸ ve BaÅŸbakan’la görüÅŸmek istemiÅŸti. Uzun zaman beklettiler kendisini. Pulliam da görüÅŸmekten vazgeçti, tam Amerika’ya dönecekti ki Menderes’in İzmir’e giderken vapurda kendisini kabul edeceÄŸini bildirdiler. Pulliam da pekâlâ deyip Ege vapuruyla İzmir yolculuÄŸuna çıktı. Ama BaÅŸbakan parti iÅŸlerine vermiÅŸti kendisini; yine Pulliam’a zaman ayıramadı; görüÅŸemediler. Emin Yalman çıkacak gerginliÄŸi önlemek için elinden geleni yaptı, iki baÅŸyazı döÅŸendi; fayda etmedi. Pulliam küskün ayrıldı Türkiye’den. Amerika’da 72 gazetede çıktı bu yazılar. Bir yazının baÅŸlığı “On ikiye çeyrek var”dı. Pulliam, Türkiye’deki tehlikeli gidiÅŸatın üzerinde duruyordu bu yazısında. Menderes için hiç de övünülecek bir ÅŸey deÄŸildi bütün bunlar. Dünya, Ulus, Vatan ve Kervan bunun çevirisini yayımladılar. KİM ve AKİS dergileri de bunu aldılar sütunlarına. Bir kıyamet koptu tabii. BaÅŸbakan, yazıyı basan gazeteler hakkında kovuÅŸturma yapılması için savcılara izin verdi. Davalar açıldı. Menderes, Dünya gazetesiyle iyi iliÅŸkilerinin sonucu olarak bu gazete hakkında ÅŸikâyetini geri aldı ama öteki gazeteler yargılandı.

Amerikalı gazetecinin bu yazısı Türkçeye çevrilip Türkçe yayımlanınca kıyamet koptu.”

Çeviribilim dergisinin 4. sayısının kapak dosyası için bu olayı araÅŸtırdık. Pulliam’ın biyografisini yazan torunu da yardımcı oldu. “On ikiye çeyrek var” adıyla çevrilen makalesinin orjinaline ulaÅŸmamızı saÄŸladı. Yazıdan bir alıntı ÅŸöyle:

“Türkiye’nin baÅŸbakanı Adnan Menderes’in ülke ekonomisini güçlendirmek üzere kullanmayı vaad ettiÄŸi Amerikan yardım fonları, Menderes’in kiÅŸisel popülerliÄŸini güçlendirmek ve Demokrat Parti içindeki siyasi arkadaÅŸlarının özel servetlerini artırmak üzere kullanılmış. Menderes’in bir programı yok. Günde 16 saat ülkeyi geziyor, yeni vaatler veriyor ama nadiren gerçekleÅŸtiriyor. .. Bütün ağır baÅŸarısızlıklarına raÄŸmen, Menderes hâlâ Türkiye’nin kendini toplamasının anahtarı, çünkü seçilmiÅŸ bir baÅŸbakan ve bir devrim olmazsa, 1961’e kadar yerine baÅŸkası geçemez ve bu da çok geç olacak. Bir sürü çekiÅŸmeden sonra Menderes sonunda toplamda 259 milyon doları bulan yeni Amerikan kredisi artı baÅŸka kaynaklardan 100 milyon dolar bulmayı baÅŸardı. Hemen bu krediler sayesinde Türkiye’nin sorunlarının çözülmüÅŸ olduÄŸunu ve ülke ekonomisinin iyi olduÄŸunu ilan etti. Ama hiçbir ÅŸey yolunda deÄŸil. .. EÄŸer Menderes’in bu yeni parayı gözetimden yoksun ya da dizginsiz bir ÅŸekilde harcamasına izin verilirse, hem kendi çöküÅŸüne yol açar hem de bizim Türkiye’deki konumumuz kötüye gider. Menderes düÅŸerse, yeni bir Amerikan karşıtı duygu dalgası yayılacaktır. Amerika zaten Türkiye’de Menderes’in diktatörlüÄŸü ve baÅŸarısızlıkları nedeniyle suçlanıyor. EÄŸer aklını başına getirebilirsek Menderes’i ve kendimizi kurtarabiliriz. .. Çok geç deÄŸil, ama hem Menderes hem Türkiye için saat neredeyse 11 buçuk olmuÅŸtur. Ne yazık ki aynı ÅŸey Amerika BirleÅŸik Devletleri için de geçerlidir.”

Ayrıntılar Çeviribilim, Mayıs-Haziran sayısında ..