Türkiye’nin en temel çeviri sorunlarından birinin Kuran-ı Kerim çevirisi olduÄŸuna, bunu çözmeden, en azından tartışmadan diÄŸer konulara geçmenin zor olduÄŸuna ÅŸüphe yok. Kullanım kılavuzu çevirirken, teknik çeviri yaparken, film çevirisi yaparken – hep İslam dininin sosyal hayatla iliÅŸkisi, bu iliÅŸkinin dile yansıması gündeme gelecek, bundan kaçınmak mümkün deÄŸil.

2006 yılında Taha Akyol’un bir yazısından esinlenerek kısa bir araÅŸtırma yapmış ve Kuran’da kurbanla ilgili kısımların çevirisini ele aldıktan sonra ÅŸu sonuca varmıştık (“Kuran’da Kurban Neyin Çevirisi?“):

“Sonuçta ÅŸöyle bir soru doÄŸuyor insanın içinde, acaba bir yanlış yorum mu sözkonusu? Aslında Kuran-ı Kerim’de emredilen ÅŸey namaz kılarak, ibadet ederek Allah’a yakın olmak ve Hac’ca gidildiÄŸi zaman kurban kesmek de, bir noktada yanlış bir çeviri ya da yorum mu yapıldı? Yoksa çevirilerden Kuran’da belirgin bir ÅŸekilde kurbanın Kabe’de, Hac sırasında kesilmesi gerektiÄŸi söylendiÄŸini anlıyoruz ve Müslüman inancına göre bayram sırasında inananlar Kabe’nin çevresinde toplanmış mı sayılıyor? Belki de daha kesinlikli bir Kuran çevirisine ihtiyacımız var?”

2008 yılında sözkonusu olanın metaforik bir durum olduÄŸuna karar vererek, sözcüÄŸün “fedakarlık” anlamının daha doÄŸru olduÄŸunu savunmuÅŸtuk: Fedakarlık Bayramınız Kutlu Olsun.

Åžimdilerde din araÅŸtırmacılarından ve Kuran çevirmenlerinden de benzer görüÅŸler duyuluyor. Çok parlak bir Kuran çevirisi yapmış olup çevirisinde nefessiz okunacak türden bir önsöze yer vermiÅŸ olan İhsan Eliaçık 2010 yılından beri, kurbanın bir Hac etkinliÄŸi olduÄŸunu savunuyor. Türkiye’de hayvan kesimiyle içiçe geçmiÅŸ olmasını ÅŸaman kültürün devamlılığına baÄŸlıyor.

http://www.haberturk.com/polemik/haber/558557-bu-kadar-kurban-kesmeye-gerek-yok-

http://video.milliyet.com.tr/video-izle/Ihsan-Eliacik–Turkiye–de-kurban-kesimi-saman-kulturunden-gelir-XNWFX6zOuYmx.html

Bir baÅŸka araÅŸtırmacı, Eren Erdem de sözkonusu ayetlerde “kesmek” fiilinin yer almadığını, çevirilerin yanlış ve yanıltıcı olduÄŸunu savunuyor. (Kurban ‘hayvan kesmek’ deÄŸildir!)

http://www.aydinlikgazete.com/yazarlar/eren-erdem/16022-kurban-hayvan-kesmek-degildir-1.html

http://www.aydinlikgazete.com/yazarlar/eren-erdem/16055-kurban-hayvan-kesmek-degildir-2.html

http://www.aydinlikgazete.com/yazarlar/eren-erdem/16120-kurban-hayvan-kesmek-degildir-3.html

http://www.aydinlikgazete.com/yazarlar/eren-erdem/16156-kurban-hayvan-kesmek-degildir-son.html

Zekeriya Beyaz da kurban olarak hayvan kesmek yerine, ayakkabı vb. eşyalar alıp dağıtarak aynı eylemin yapılmış olacağını dile getirdi.

*

“Åžaman kültürü” gibi somut sosyolojik-antropolojik araÅŸtırma ve verilerden yoksun çıkarımlar bir yana, kurban kesimlerinin küresel fast food zincir ÅŸirketlerinin yaptığı kesimlerin, günlük yumurta tüketiminin yanında devede kulak kalması bir yana – sorun kesimden çok bu kesimleri olaÄŸan kılan köy yaÅŸamının ÅŸehirlere hakim olması, ÅŸehirlerin bu etkinliÄŸi hâlâ dönüÅŸtürememiÅŸ olması olarak görünüyor.

Ayrıca konunun kesmek-kesmemek ikilemine getirilmesinde bir mantık yok: temel konu, metnin kendisinin çoÄŸul yoruma açık, farklı çevirilere fırsat veren bir yapıya sahip olması. Türkiye’deki hayvan kesimini ÅŸamanlıkla açıklarsak, Amerika’da hindi yeme gününü nasıl açıklayacağız? Göstergeler nedensizdir, asıl önemli olan iÅŸlevleridir. Öncelikle, kurban kesimi toplum açısından nasıl bir iÅŸlev görüyor, toplum bu etkinlikle nasıl bir yarar saÄŸlıyor, ona bakmak gerekir.

Bu çerçevede soru ÅŸu: Güç bela yetiÅŸtirdiÄŸi oÄŸlunu terör kurÅŸunuyla yitirme tehlikesiyle askere gönderen bir aile kurbana bir iÅŸlev yükleyebilir mi? “Vatan saÄŸolsun” denilmesini olaÄŸan karşılarken, askere gidecek ikinci bir oÄŸul için, bir önlem niyetiyle kurban kesilmesine ÅŸaşırmak mümkün mü? Ailesinden ya da akrabalarından çeÅŸitli kiÅŸileri trafik kazalarında yitirmiÅŸ olan biri için kurban bir iÅŸlev taşır mı? Daha eskide, sürekli ve uzun seferberliklerle, sürgünlerle yaÅŸayan bir toplum için kurban bir iÅŸlev taşır mı?

Bunun dışında bu tip göstergelerde zamanla iÅŸlev sürekliliÄŸin arkasında kaybolur; iÅŸlevler bir açıklamaya, o etkinliÄŸi yapanın açıklayabileceÄŸi bir eyleme dayanmaz. Ancak toplum o iÅŸlevi karşılayacak baÅŸka bir gösterge-etkinlik bulabilirse kaybolur. Soruyu tersten de sormak gerekiyor: GeliÅŸmiÅŸ, yüksek teknoloji merkezli toplumlarda kurban iÅŸlevini hangi gösterge yerine getiriyor? Sonuçta Yunan aklı sadece Aristoteles mantığı deÄŸildi, Artemis’in sunağı da vardı: o sunak bugün nerede?

Fakat baÅŸlangıca dönersek, ayaklarımızı yere basarsak, iÅŸin bizim açımızdan çarpıcı yanı ÅŸu. 2006’dan bugüne bu tip görüÅŸleri tartışma konusu yapmak daha da – tam anlamıyla – tehlikeli hale geldi. Zaten tehlikeliydi. Din konusundaki tutuculuk artıyor, çünkü din siyasetin merkezine yerleÅŸtirildi. Bunun önüne geçecek tek makam Diyanet İşleri olsa gerek. 2006’da Taha Akyol, bugün BaÅŸkan olan eski Diyanet İşleri BaÅŸkan Vekili’nden ÅŸu görüÅŸü alabiliyordu:

“Diyanet İşleri BaÅŸkan Vekili Prof. Mehmet Görmez’i aradım. Kendisi son derece kaliteli, saygın bir hadis profesörüdür. En azından benim kadar üzgündü. Åžunları söyledi:

– AraÅŸtırma yaptırdık. Türk halkının yüzde 78’i kurban kesmeyi zorunlu görüyor. Halbuki kurban kesmek dinen farz deÄŸildir, İslamın beÅŸ ÅŸartından biri deÄŸildir. Bu bizde böyle anlaşılıyor. Arap ülkelerinden mesela yakından tanıdığım Ürdün ve Mısır’da bu kadar yaygın kurban kesilmez.”

Fakat 2009 yılından beri Diyanet İşleri sitesinde, Mehmet Görmez’in tersine bunun bir farz olduÄŸunu savunan ÅŸu açıklamalar yer alıyor:

“Kurban ne demektir, hükmü nedir?

Sözlükte yaklaÅŸmak, Allah’a yakınlaÅŸmaya vesile olan ÅŸey anlamlarına gelen kurban, dinî bir terim olarak, ibâdet maksadıyla, belirli ÅŸartları taşıyan hayvanı, kurban bayramı günlerinde usulüne uygun olarak kesmeyi ve bu amaçla kesilen hayvanı ifade eder.
Akıllı, hür, mukim ve dini ölçülere göre zengin sayılan mümin, ilâhî rızayı kazanmak gayesiyle kurbanını keser. Böylece hem  maddi durumu yetersiz olup kurban kesemeyenlere bir ÅŸekilde yardımda bulunmuÅŸ, hem de  Cenab-ı Hakk’a, yaklaÅŸmış olur.
Kurban ibadeti, İslam toplumlarının ÅŸiarı sayılan ibadetlerden biri olarak asırlardan beri devam ede gelmektedir. Ayrıca kurban, bir Müslüman’ın gerektiÄŸinde bütün varlığını Allah yolunda feda etmeye hazır olduÄŸunun da bir niÅŸanesidir.
Kurban Hanefi mezhebine göre vacip, diÄŸer mezheplere göre ise, sünnet-i müekkededir. Dini kaynaklarda Peygamber Efendimizin kurbanını daima kestiÄŸi ifade edilmektedir.

Kimler kurban kesmelidir?

Kurban kesmek, âkıl-baliÄŸ (akıllı-ergen), dinen zengin sayılacak kadar mal varlığına sahip ve mukim olan bir Müslüman’ın yerine getirmesi gereken  mali bir ibadettir. Temel ihtiyaçlarından ve borcundan baÅŸka 80.18 gr. altın veya bunun deÄŸerinde para veya eÅŸyaya sahip olan kiÅŸi dinen zengindir. Dolayısıyla, Allah’ın kendisine bahÅŸetmiÅŸ olduÄŸu nimetlere ÅŸükran ifadesi ve Allah yolunda fedakarlığın niÅŸanesi olmak üzere  kurban kesmelidir.

Taksitle kurban alınabilir mi ?

Kişi, ister peşin ister taksitle olsun satın aldığı hayvanı kurban olarak kesebilir

Satın alınan kurbana, daha sonra başkaları ortak edilebilir mi ?

KiÅŸi, mülkiyetinde olan veya kurban etmek amacıyla satın aldığı büyükbaÅŸ hayvana yedi kiÅŸiyi geçmemek ÅŸartıyla baÅŸkalarını da ortak edebilir.

Kurban yerine sadaka vermekle bu ibadet yerine getirilmiÅŸ olur mu?

Fıkhi hükmü ister vacip, ister sünnet olsun; kurban ibadeti belirli ÅŸartları taşıyan hayvanın usulüne uygun olarak kesilmesiyle yerine getirilir. Kurban bedelini yoksullara ya da yardım kuruluÅŸlarına vermek suretiyle, kurban ibadeti ifa edilmiÅŸ olmaz. Åžüphesiz Allâh Teâlâ’nın rızasını kazanmak niyetiyle, fakir ve muhtaçlara yardım etmek, iyilik ve ihsanda bulunmak da Müslüman’ın önemli vazifelerinden biridir. Ancak, bu iki ibadetten birinin diÄŸerinin alternatifi olarak sunulması dini açıdan doÄŸru deÄŸildir.
Nitekim Peygamber (a.s.) Efendimiz de, kurban meÅŸru kılındıktan sonra her yıl kurban kesmiÅŸtir. (Buhârî, Hac 117, 119; Müslim, Edâhî 17).
Ayrıca hadisi ÅŸeriflerde kurban bayramında, Allah katında en sevimli ibadetin kurban kesmek olduÄŸu, kurbanın kesilir kesilmez Allah katında makbul olacağı ve kurban edilen hayvanın her unsurunun kiÅŸinin hayır hanesine yazılacağı ifade edilmiÅŸtir. (Tirmizî, Edâhî 1; İbnu Mâce, Edâhî 3).”

İşte böyle. Ama bu kararı kim veriyor?

Taksitle, kredi kartıyla Hacca gitmek, taksitle kurban kesmek.. Akıldışı değil de ne? Taksit hesabı, kredi hesabı faiz hesabı değil mi, faiz haram değil mi?

Bizim çağımızda, kültürümüzde öÄŸrendiÄŸimiz ÅŸey, insanın serveti belli durumdaysa, borcu yoksa, geride bıraktıklarına, ailesine uzun süre geçimlik bıraktıysa Hacca gidip kurban kesebileceÄŸiydi. Taksitle kesilen kurban ya taksit taksit geçirirse Sırat Köprüsü’nden?

Sonuçta, bu toplumun temel eksiklerinden biri Kuran çevirisinde, Kuran’ı çevirisinden, anlayarak, çevirileri karşılaÅŸtırarak oku-ya-mamakta yatıyor. Fakat öyle görünüyor ki bu eksikliÄŸin giderilmesi bir yandan, tıpkı Eugene Nida gibi örneklerde olduÄŸu gibi, yeterince aktarılmamış İncil çeviribiliminden, İncil çevirisi araÅŸtırmalarından destek alırken; diÄŸer yandan yerli sosyal çeliÅŸkilere verilen doÄŸal yanıtlardan beslenecek. Said-i Nursi’nin bu tür bir yanıt olduÄŸunu, İhsan Eliaçık’ın bu tür yanıtlardan biri olduÄŸunu söylemek mümkün. Fakat yanıt sayısı dışarıdan birinin içinden çıkamayacağı kadar fazla sayılabilir (bkz. Newsweek, Kuran Mealleri tablosu). EÄŸer kurban kesimi bir çeviri-yorum ya da aynı ÅŸekilde çevirmeme-yorumu gevÅŸek tutma ürünüyse, ve toplum bir iÅŸlev gereÄŸi bunu sürdürüyorsa, çeviri-yorumu düzeltirken iÅŸlev için yeni bir toplumsal mekanizma da bulmak gerekiyor. Bu da toplumun yeni bir yapılanmasıyla sözkonusu olabilir ancak.

Fakat bu arada, ya sinemada seyrettiÄŸimiz, korku filmlerindeki öleceÄŸi besbelli kahramanlar ya da bizim katharsis yaÅŸamamız için birtakım olayları yaÅŸayan karakterler? Acaba onlar da birer kurban deÄŸil mi? Yoksa kurban bizim ölümü denetime alamamış toplumumuz için bir katharsis mi? Sonuçta bu yorum da var.

İyi bayramlar.