Uluslar arası kültür endüstrisinin yerel pazarlarla kurduÄŸu iliÅŸkinin ilginç boyutlarını sergileyen bir olay yaÅŸanmış 17-20 Haziran tarihleri arasında. 17 Haziran’da Sabah gazetesinde TRT’de çizgi filmlere sansür yapıldığına dair bir haber yayınlanmış:

 

TRT, içinde “domuz” karakterleri bulunan çizgi filmlere yasak getirdi. Kurum, çocukların severek izlediÄŸi dünyaca ünlü “Winnie the Pooh” adlı çizgi filmi, içindeki “Piglet” karakterinin domuz olması nedeniyle yayınlamaktan vazgeçti.

***

TRT’nin makası Piglet’i doÄŸradı

TRT’den çizgi filmlerdeki “domuz” karakterlerine sansür… Çocukların çok sevdiÄŸi dünyaca ünlü “Winnie the Pooh” adlı çizgi film TRT’den “içinde domuz karakteri var” diye onay alamadı. Ünlü çizgi film ÅŸirketi Walt Disney’in yayına hazırladığı “Winnie the Pooh” çizgi filminde yer alan ‘Piglet’ karakterinin “domuz” olması yapımın TRT’den onay alamamasına neden oldu. Walt Disney Production tarafından TRT’ye gönderilen seyir kasetlerinin arasındaki “Winnie the Pooh” ve içinde domuz karakterleri olan diÄŸer çizgi filmlerin deÄŸerlendirme aÅŸamasında elendiÄŸi belirtildi. ‘Piglet’ karakterinin montajlanmaya çalışıldığı, ancak bu karakter ana kahramanlardan biri olduÄŸu için filmin yapısının bozulacağı gerekçesiyle yayınlanmaktan tamamen vazgeçildiÄŸi iddia edildi.

Psikologlar tavsiye ediyor

“Winnie the Pooh” adlı çizgi film serisinin baÅŸta Amerika ve İngiltere olmak üzere gösterildiÄŸi ülkelerdeki psikologlar tarafından çocuklu ailelere tavsiye edildiÄŸi öÄŸrenildi. TRT, bundan önce de Walt Disney Company’den onbinlerce dolar vererek Muppet Show, Cesur Piliç ve Oyuncak Hikayesi adlı çizgi filmleri almış ancak, içlerindeki domuz karakterleri yüzünden filmleri rafa kaldırmıştı.

 

Aynı gün Takvim gazetesinde eski TRT yönetiminden Yücel Yener’in açıklamaları yer almış:

 

Yener, “TRT’nin bu yaptığı, en hafif tanımla hayvan düÅŸmanlığı. Çizgi film karakterleri arasından domuzun yasaklanmasını anlamak mümkün deÄŸil. Duyumlarıma göre, TRT Televizyon Dairesi BaÅŸkanlığı, aldığı bir kararla, Walt Disney Production’dan satın aldığı çizgi filmlerde, “domuz karakterinin” olmaması ÅŸartını koÅŸmuÅŸ. Ancak, daha önceden satın alınan ve içinde domuz karakterinin bulunduÄŸu bir çizgi film serisini ise montajla domuz görüntülerinden kurtarmaya çalışmış” dedi. Walt Disney Production, TRT’nin isteÄŸine uygun, kahramanları arasında “domuz” bulunmayan yapımları tarayıp Türkiye’ye göndermeye baÅŸladı. Fakat bir sorun vardı. Dünya’da ve Türkiye’de çocukların çılgınca sevdiÄŸi “Winnie the Pooh” adlı çizgi film serisi “domuz yasağından” önce satın alınmıştı.

SERİYİ GERİ GÖNDERDİ

Televizyon Dairesi, montaj bölümüne, “Winnie the Pooh çizgi filminin tüm bölümlerinde görünen, ‘Piglet’ yani Sevimli Domuzcuk görüntülerini montajla temizleyin” talimatını gönderdi. TRT Montaj Dairesi, yüzlerce serilik çizgi filmi tek tek montajlayarak, Piglet’leri temizledi. Fakat bu sefer de, çizgi filmin konusu anlaşılamaz durumuna geldi. TRT de, skandallarına bir yenisini ekledi ve satın aldığı Winnie the Pooh çizgi film serisini ABD ÅŸirketi Walt Disney Production’a geri gönderdi.

 

Bu haber aynı gün Cumhuriyet gazetesinde de yer almış ve hızla dünya ajanslarına geçmiÅŸ. Reuters’de ÅŸu ÅŸekilde yer almış:

 

Piglet keeps Pooh off air

TURKEY’S public television TRT, controlled by the Islamist-rooted government, has barred the popular Walt Disney cartoon Winnie the Pooh from air because it has a piglet as one of its main heroes, the Turkish press reported today.

Several other cartoons featuring pigs also failed to win the green light from TRT management, according to the left-wing Cumhuriyet daily.

The station initially considered scissoring the scenes showing Piglet, but abandoned the idea because the small pink-skinned character, one of Winnie the Pooh’s closest friends, appeared too often, Cumhuriyet and the mass-circulation Sabah newspaper said.

TRT officials were not immediately available for comment.

Pigs are regarded as unclean by Muslims and Islam prohibits the consumption of pork.

Winnie the Pooh has been aired on other television channels in Turkey and its videos are easily available at the stores.

Employees have recently complained of increasing government intervention in TRT’s broadcasting policy, including also the appointment of ruling party cronies to key posts at the institution, which runs several television and radio channels.

Prime Minister Recep Tayyip Erdogan’s Justice and Development Party, the offshoot of a now-banned Islamist movement, is under fire for seeking to raise the profile of Islam in mainly Muslim but strictly secular Turkey.

Yurtdışından getirilen filmlerin aracı ÅŸirketlerinden biri ÅŸöyle bir açıklama yapmış:

 

Umut Sanat Filimcilik, Sinemacılık Sanayi ve Ticaret Limited Åžirketi Genel Müdür Yardımcısı Billur Rumeli, kurumdaki geliÅŸmeleri deÄŸerlendirirken, ”TRT’nin yaklaşımlarının eski yapılanmaya göre büyük farklılıklar gösterdiÄŸini belirterek, yayın anlayışı ve program seçme kriterleri uç noktalarda dolaşıyor” dedi.

Rumeli ÅŸöyle konuÅŸtu: ”Yapılan uygulama, birtakım kavramları birbirine karıştırmaktan ibarettir. Bu iÅŸlem ancak inançları kötüye kullanan, çarpık zihinlerin yapacağı bir iÅŸ olarak deÄŸerlendirilebilir. Tüm bu olanlar çalışılan yurtdışı firmalarıyla olan iliÅŸkileri tehlikeye sokar. DeÄŸerlendirmeleri bir düÅŸünsenize, bugün yapılan uygulama çizgi film olarak ele alınsa da bunun içine belgeselleri ve filmleri de rahatça koyabiliriz. Çocuktan domuzu sakınan, yarın bir gün kim bilir neleri ne diye sakıncalı bulacak. Bunun hiçbir mantığı yok. Sektörel açısından bu koÅŸullar göz önünde tutularak alım yapıldığında Türkiye’nin yurtdışındaki imajı tamamen yerle bir olacak. Biz de TRT’nin bünyesindeki program içeriklerini ÅŸaÅŸkınlıkla izliyoruz. Sırf bu anlayış yüzünden de TRT ile artık çalışmıyoruz. Biliyoruz ki TRT’nin yeni yapısı ve anlayışından dolayı pek çok firma da onlarla iÅŸbirliÄŸi içinde deÄŸil.”

 

TRT 18 Haziran’da bir açıklama yayınlamış:

 

TRT Genel MüdürlüÄŸü, çizgi filmlerle ilgili olarak basında yer alan bazı iddialarla kurumun yıpratılmak istendiÄŸini, Walt Disney’den henüz bir malzeme alımı olmadığını, malzeme teslimi ve yayınların temmuz ayından itibaren baÅŸlayacağını bildirdi.

TRT Genel MüdürlüÄŸünden yapılan açıklamada, “son günlerde yazılı ve görsel basında aslı olmayan, karalamaya yönelik gerçek dışı haberlerle kurumun yıpratılmaya çalışıldığı” belirtildi.

TRT’nin tarihinde ilk defa uluslararası bir kuruluÅŸla “Kurumsal İşbirliÄŸi” ve doÄŸrudan yapımcı firma ile anlaÅŸma yaptığına dikkat çekilen açıklamada, bunun aynı zamanda Walt Disney Grubu tarafından Türkiye’de yapılan en kapsamlı anlaÅŸma olduÄŸu ifade edildi.

Açıklamada, bu anlaÅŸma ile TRT’nin Walt Disney’e ait çizgi film, çizgi sinema ve sinema filmlerini Türkiye’de yayımlama hakkına sahip tek yayıncı kuruluÅŸ olacağı vurgulanarak, ÅŸöyle denildi:

“TRT, Walt Disney’le yapacağı iÅŸbirliÄŸi sonucunda; yaklaşık 4 yıl boyunca ekranlarından Walt Disney’e ait 914 bölüm 21 baÅŸlıkta çizgi film ve 88 adet sinema filmini izleyicisiyle buluÅŸturacaktır.

Bu çerçevede Walt Disney’den henüz alınan bir malzeme söz konusu deÄŸildir.”

TRT kayıtlarında ve arÅŸivinde “Cesur Civciv” çizgi filminin de bulunmadığı belirtilerek, “Oyuncak Hikayesi” adıyla söz edilen “Toy Story” filminin Walt Disney’le yapılan anlaÅŸma gereÄŸince TRT’de yayımlanacağı, bu çizgi sinemanın “montajlandığına” iliÅŸkin haberin de asılsız olduÄŸu kaydedildi.

Açıklamada, “Muppet Show” adlı kukla gösterisinin 1990 yılında TRT’de yayımlandığı ve herhangi bir “sansüre” uÄŸramadığı ifade edildi.

Açıklamada, Walt Disney’le yapılacak anlaÅŸma ile TRT’nin yaklaşık 4 yıllık çizgi film ihtiyacına karşılık toplam 879 bin 500 dolar ödeyeceÄŸi bildirildi.

 

20 Haziran’da Hürriyet gazetesinde son geliÅŸmelerle birlikte dünya basınındaki yankılara yer verilmiÅŸ:

 

TRT ile ilgili Devlet Bakanı BeÅŸir Atalay da TRT’nin asılsız haberlerle ilgili inceleme baÅŸlattığını söyledi.

..

TRT’nin “Winnie the Pooh” adlı çizgi filme domuz karakteri nedeniyle sansür uyguladığı haberi batı basınında da yankı buldu. AFP ajansı, bu geliÅŸmeyi haberleÅŸtirdi. Ardından ABD’nin önde gelen gazetelerinden New York Times, AFP’nin haberine dayanarak, “Piglet’in Winnie the Pooh çizgi filminde dostu olabilir, ancak Türk devlet televizyonu TRT’de hiç dostu yok” yorumunu yaptı. Gazete, TRT’nin “Piglet domuz olduÄŸu için çizgi filmi yayından kaldırdığını” belirtti.

 

Sonuçta, Türkiye yaklaşık 4 yıllık çizgi film ihtiyacını, 1 milyon dolara yakın bir bedele bu kez aracıları devreden çıkartıp doÄŸrudan karşılamış bulunuyor. Türkiye’de çizgi film sektörünün geliÅŸmesi mi, boÅŸverin, bu tür konuların, uluslar arası haber niteliÄŸi yok.

 

İlgili Okuma: 

TRT’nin geçmiÅŸ dönemlerdeki film alımlarıyla ilgili ilginç bir yazı için bkz: “Rantın Birinci Kanalı,” 27 06 2005, Aksiyon.