Kuponlar

BeÅŸinci Ulusal Yayın Kongresi’nin sonuç bildirisinde, Çeviri Politikaları komisyonunun önerdiÄŸi (aslında uzun zamandır gündemde olan) İntihal İnceleme Kurulu için çalışmaların baÅŸlatılması yolunda karar alındı (“Yayın piyasasında günümüzde çok yaygın olarak iÅŸlenen intihal suçuna karşı acil önlem alınması için meslek birlikleri teknik-bilim kurulu üyeleri, Milli EÄŸitim Bakanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri ve üniversitelerin çeviri bölümü öÄŸretim elemanlarından oluÅŸacak sürekli bir “intihal inceleme kurulu” oluÅŸturulmalı ve kurulun çalışma giderleri fikri hakların güçlendirilmesine iliÅŸkin kaynaklardan karşılanmalıdır.”). Ben bu komisyonun hazırlık tartışmaları sırasında, bu kurulun kurulmasına karşı çıktım. Kongreden böyle bir karar çıkmasına sevinmedim, ama üzülmedim de (gidebilseydim olumsuz oy kullanacaktım, ama herhalde sonuç deÄŸiÅŸmeyecekti),  sonuçta korkunç bir soykırım halini alan çeviri intihalinin önlenmesi için her çaba sonuna kadar deÄŸerlendirilmeli; bir ulusal yayın kongresinde böyle bir kurula ihtiyaç olduÄŸunun kabul edilmesi bile, baÅŸlı başına bir çeviri kıyımı ya da soykırımı olduÄŸunun kabulü anlamına gelmektedir, ki bu da iyidir. Fakat…

Kongrenin sonuç bildirisinin Kültür ve Turizm Bakanı ErtuÄŸrul Günay tarafından basına açıklandığı gün, Sabah gazetesinin İlköÄŸretim ve Liselere yönelik 100 Temel Eser kitapları kampanyasının, kupon karşılığında verilen kitapları okurlara dağıtılıyordu. Bu ironik tesadüf bile, bir kurulun neden iÅŸe yaramayacağının, tersine, daha büyük sorunlara, sorunların ortadan kaybolmasına, görünmez olmasına yol açacağının açık bir kanıtıdır. Çünkü eÄŸer bir resmi kurulun, bütün resmiyeti ve bürokratik yavaÅŸlığıyla, çeviri intihaline vaktinde ve gereÄŸince müdahale edeceÄŸi varsayılabiliyorsa, ülkemiz sınırları içinde bu kurulda yer alabilecek nitelikteki kiÅŸilerin, Sabah gazetesinin kampanya için kupon dağıttığı 40 küsur gün boyunca nerede olduÄŸu sorulabilir? 40 gün boyunca dev reklamlarla, coÅŸkulu manÅŸetlerle kitap dağıttığını duyuran bir gazeteye, Yayıncılar BirliÄŸi hangi yayınevlerinin hangi kitaplarını dağıttığını, kitap künyelerinde hangi isimlerin yer aldığını neden sormamıştır; Kitap Çevirmenleri BirliÄŸi gazeteye kimin çevirilerini dağıttıklarını sormuÅŸ mudur (baÅŸka kampanyalarda bu yapıldı); üniversitelerin ilgili bölümleri, dil uzmanları, hatta dil bölümlerinin öÄŸrencileri gazeteye telefon ederek, 39×50 kuruÅŸ, yani 20 TL’ye verilen 60 kitabın maliyetinin nasıl karşılandığını, hazırlananların bölüm kütüphanelerine koyabilecekleri gibi nitelikli eserler olup olmadığını sormuÅŸ mudur? Sanmıyorum, en azından ben bunların hiçbirini duymadım.

Peki, öyleyse, bir buçuk ay boyunca ulusal bir gazete kampanyasını görmeyen, ona müdahale etmeyen uzmanların, ulusal bir kurul oluÅŸturulduÄŸu, bu kurula fon ayrıldığı zaman birdenbire bunu görerek müdahale edeceklerine mi inanıyoruz? Nasıl olacak bu? Sözgelimi 39 gün boyunca (benim yaptığım gibi) kupon mu toplayacak kurul üyeleri, yoksa kurul birini mi görevlendirecek kupon toplamak için? Ya da daha en baÅŸtan, kampanya yapacak bir gazete projesini kurula teslim mi edecek, onay alarak mı yayın yapacak? Yoksa kurul her çeviri soykırımından sonra zararın boyutlarını mı rapor olarak açıklayacak? Åžu kadar kiÅŸi kupon toplamış, ÅŸu kadar eve ÅŸu kadar kitap girmiÅŸ, ÅŸu kadar çevirmenin iÅŸi çalınmış, ÅŸu kadar çevirmene parası ödenmemiÅŸ, ÅŸu kadar genç, yaÅŸlı, insan kültürel travma yaÅŸamış (sözgelimi Dostoyevski’yi hamhumÅŸaralop bir metinden okuyarak)?

Bunların olmayacağını biliyoruz. Fakat kurul bizde muteber bir ÅŸeydir, ne zaman bir iÅŸ yapmaya kalksak bir kurul toplanmasını öneririz, genellikle iÅŸleri bireylerin yapamayacağına, üç beÅŸ kiÅŸinin bir araya gelirse daha üstün olacağına inanırız. Oysa kurullar iÅŸlemez, ödül kurullarında bile ödül verilecek kiÅŸiler son gün belirlenir, üniversitelerin tez kurullarında bile sorgulanacak tezi okumadan gelen kurul üyeleri olur. Meslek birliklerinin kendi bünyeleri içinde zaten kurullar vardır, fakat o kurullar ya yetkilerini yetersiz bulmakta, ya da iç çalışma kurallarını düzene sokamamaktadır. Buna karşılık, bireyler var gücüyle çabalar, bir ilkeyi, sözgelimi dürüstlüÄŸü, iÅŸte titizliÄŸi, çeviride doÄŸruluÄŸu varlık ilkesi belirlemiÅŸtir, yanlış gördüÄŸü ÅŸeyi ona paye verildiÄŸi için deÄŸil, baÅŸka türlü var olamadığı için düzeltmeye çabalar, onunla uÄŸraşır, karşı çıkar. Biz o bireylerin çabalarını lamba çevresindeki pervaneyi seyreder gibi bir hoÅŸnutlukla seyreder, onların çabalarının meyvelerinden yararlanır, sonra o iÅŸ için bir kurul kurmanın, üç beÅŸ kiÅŸiyi bir unvan altında bir araya getirmenin daha iyi sonuç vereceÄŸine inanırız. Getirmez: Ama biz, her alanda bireyleÅŸmeyi bir moda gibi savunsak da, asıl iÅŸ yapma alanında bireyleÅŸmenin önemli olduÄŸunu kabul etmeyiz.

sabah-setiKurullar, belli bir sorun çevresinde, kısa süreli kurulmadıklarından, sözgelimi bir mahkemede geçici bilirkiÅŸilik gibi olmadığından hantaldırlar; kısa sürede rutinin ağırlığına yenilirler. Kapısında koruma olan binalar gibi haÅŸmetli olurlar, dışarıdan bireylerin, kamunun denetiminden ve gözetiminden uzak kalırlar, ÅŸeffaflıkları, esneklikleri yoktur, sıradan bireye soÄŸuk dururlar. Kısa sürede kendi özel iç iliÅŸkilerini geliÅŸtirirler, bunları takip etmek güçleÅŸir. O zaman onları deÄŸerlendirmek için ayrı kurullar önerilmeye baÅŸlar.

Kısacası, çeviri intihali ya da çeviri soykırımı, madem ki bir kurul gerektirecek düzeyde temel ve acil ulusal bir sorun olarak belirlendi, öyleyse bir kurulla çözüme kavuÅŸturulamaz demektir. Bugün Türkiye’deki çeviri soykırımı, Kültür Bakanlığı’nın basının karşısına çıkıp Türkiye yurttaÅŸlarını, kamusal ve özel kütüphaneleri, marketleri ellerindeki kitapları incelemeye davet etmesini gerektirecek düzeye gelmiÅŸ durumdadır. (Korsan ürünlerle mücadelenin vardığı nokta bu açıdan örnek sayılabilir.) İnsanlar, ucuz peynir tüketirken olduÄŸu gibi, ucuz kitap alırken de bir kusurunun olabileceÄŸini bilerek alıyorlar; bunu onların yerine düÅŸünecek bir kurula ihtiyaç yok, mevcut kurumların sorumlu ve basit kararlar alıp uygulamasına ihtiyaç var. Marketler, kitapçılar, sahaflar sahte olduÄŸu besbelli olan kitapları – 2-3 liralık kitapların niteliÄŸi belli deÄŸil mi?- satışa sunmayı sona erdirmeli; kitap dağıtıcıları bu kitapları piyasaya dağıtmamalı; yayıncıların, çevirmenlerin, yazarların birlikleri bu iÅŸleri yapanları bünyelerinden atmalı, saptadıkları her örneÄŸi kamuya açık seçik duyurmalıdır. Bu soykırım bir kurulun sessiz çalışmalarıyla sona erdirilemez, bütün bir toplum bir nükleer çökelti yemiÅŸ gibi zarar görmüÅŸken, sorumlular açık seçik isimleriyle gösterilmeli, kamuoyu yapılan iÅŸte neyin yanlış olduÄŸu ve nasıl cezalandırıldığı konusunda bilgilendirilmelidir. EÄŸer devlet ülkenin eÄŸitim müfredatında klasik eserlerin okutulmasını önemsiyorsa, bunların toplumun bilinçlendirilmesinde önemli olduÄŸuna inanıyorsa yapacağı ÅŸey basittir: ilk Türk NeÅŸriyat Kongresi’nin kararıyla çevrilen ve yayınlanan eserleri tekrar yayınlamalı, ücretsiz ya da düÅŸük ücretli olarak öÄŸrencilere dağıtmalıdır. Devlet eÄŸer istiyorsa bunu yaptıktan sonra yayıncılıktan çekilebilir, bu kitapları yayınlayarak ulusal yayıncılığa zararı deÄŸil  yararı olur ve böyle bir soykırım sonrası ulusal tedavi devlet tarafından yapılacak en “prestijli yayıncılık” olacaktır.

sabah-seti-3Ben bu son kampanyanın da, yani Sabah  kampanyasının da kuponlarını biriktirdim, Yayın Kongresi kararları açıklanırken gidip gazete bayisinden kitap paketini aldım. Kitaplar yanyana dizildiÄŸinde, sırtlarında bir Atatürk resmi oluÅŸuyor. Üç yayınevinin kitapları dağınık olarak kullanılmış kampanyada: Morpa Yayınları, Serhat Yayınları ve Akvaryum Yayınları. Akvaryum Yayınları’nın kitaplarının üstünde çevirmen ismi yok. Kitaplar özensiz, kötü basılmış, paketleri kolayca parçalanıyor (resimdeki gibi yerlere saçılıyor); ilk öÄŸretim ve lise kitapları arasında bir denge yok, bazı ilköÄŸretim kitapları lise kitaplarından kalın ve ciddi, bazı lise kitapları ilköÄŸretim düzeyinde, kısaltılmış ve basit. Bir kültür kampanyası ya da yayıncılığı deÄŸil, bir çeviri tehciri ya da soykırımı hissi yayılıyor kitaplardan: “Biz buraya baÅŸka kitaplardan getirildik, aslında biz ÅŸu ÅŸu çevirmenin ÅŸu ÅŸu çevirisinde oturuyorduk, yerimiz yurdumuz iyiydi, sürdüler bizi oralardan buralara, kütüphanenizde çok yaÅŸamayız biz” diye bağırıyorlar.

Ulusal İntihal İnceleme Kurulu kurulduÄŸu zaman, bu kampanya setini kurula teslim edebilirim; ama bende tek bir kopya var, bütün üyelere dağıtabilmek için gazeteden bir kampanya daha yapmasını rica etmek gerekebilir. Ama kimbilir, belki tam da Ulusal Yayın Kongresi sırasında, 40 gün 40 gece tanıtımlarla yurda dağıtılan bu kampanya kitaplarını maddi ve manevi bedelini ödeyerek evlerden toplamak, Ulusal İntihal İnceleme Depoları’nda saklamak mümkün olabilir.