Esra Özkaya SaltoÄŸlu, Hüseyin YurtdaÅŸ, Yasemin Özden Kanca

(İstanbul Üniversitesi, Çeviribilim Bölümü doktora öÄŸrencileri)

5 Mart 2010 tarihinde Doç. Dr. Sâkine Eruz’un katkısıyla İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Çeviribilim Bölümü, Almanca Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı’nın düzenlediÄŸi etkinlikte Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Tefsir Anabilim Dalı BaÅŸkanı Prof. Dr. Salih Akdemir  “Türkiye’de Yayınlanmış Kur’an-ı Kerim Çevirilerinin Çeviribilim Açısından DeÄŸerlendirilmesi” konulu bir seminer gerçekleÅŸtirdi.

Kur’an-ı Kerim ve öteki kutsal kitaplarda en önemli unsurun, içeriÄŸin doÄŸru aktarılması ve okur tarafından anlaşılması olduÄŸuna dikkat çeken Akdemir, sunumunda Türkiye’deki ve dünyadaki Kur’an-ı Kerim çevirilerindeki yöntem sorununu anlattı. Dünyada öteki dillere yapılan Kur’an-ı Kerim çevirilerinde genellikle kaynak dile sadık bir yöntem izlendiÄŸini, bunun da okura Kur’an-ı Kerim’in mesajını doÄŸru verememe gibi bir tehlikesinin olduÄŸunu ifade eden Prof Dr. Salih Akdemir kendi çevirisinde “erek dile yönelik, iÅŸlevselci, “yorumbilgisi (hermeneutik)” yaklaşımını esas aldığını”  belirtti.

Yaptığı Kur’an-ı Kerim çevirisinde özellikle çeviribilim kuramlarından destek alan Akdemir, sunumunda Alman çeviribilimci Hans Hönig’in iÅŸlevselci ve iÅŸlevselci olmayan çeviri yaklaşımları arasındaki farkları ortaya koyduÄŸu araÅŸtırmasından[1] da yola çıkarak iÅŸlevselci yaklaşımın, yaygın kanının tersine, yanlış ya da gerekçelendirilmemiÅŸ çeviriyi kesinlikle onaylamadığını, “doÄŸru çeviriyi bulabilmesi için çevirmene ağır sorumluluklar yüklediÄŸini” ifade etti. Hans Hönig’in dışında Hans Vermeer ve Sâkine Eruz gibi çeviribilimcilerden de alıntılar yapan Prof. Dr. Salih Akdemir kendi çevirisinin de bütün çeviriler gibi, bir yorum olduÄŸunun altını çizdi. “EÅŸdeÄŸerlik” kavramının çevirinin özüne uymadığını belirten Akdemir, bu kavramın özellikle de Kur’an-ı Kerim gibi 14 asrı aÅŸan bir kutsal metinde uygulamaya giremeyeceÄŸini belirtti.

Akdemir’e göre Mısırlı ünlü tefsir bilgini Emin el-Hûli’nin kimi yaklaşımları Kur’an-ı Kerim çevirilerinde yol gösterici niteliktedir. El Hûli’nin edebi tefsir yönteminde, sözcüklerin anlamlarının belirlenmesi yaklaşımına verdiÄŸi önemin altını çizen Akdemir, Kur’an-ı Kerim çevirilerinde, sözcüklerin 14 yüzyıl önceki anlamlarının ortaya konmasının aktarım ve alımlama açısından önemini vurguladı. Bu noktada çevirmenin, sözcük anlamlarının zaman içinde geçirdiÄŸi deÄŸiÅŸimleri incelemesinin zorunlu olduÄŸunu, çünkü amacın Kur’an’ı, 14 yüzyıl önce olduÄŸu gibi alımlamak ve sözcüklerin anlam içeriklerini yitirmeden okura aktarılması olduÄŸunu belirtti.

Salih Akdemir’e göre, Kur’an-ı Kerim çevirilerinde yaÅŸanan en önemli güçlüklerden biri, Kur’an’ın indiÄŸi dönem Arapçasını olduÄŸu biçimiyle yansıtan güvenilir bir Arapça sözlüÄŸün ya da baÅŸvuru kaynağının bulunmaması nedeniyle kavramların kök anlamının iÅŸlevsel içeriÄŸinin tam yansıtılamaması. Akdemir bu nedenle, karşılaÅŸtırmalı Sami dillerinin araÅŸtırılmasının, o dönemdeki Arapçanın günümüze gelinceye dek köklerinde yaÅŸanan deÄŸiÅŸimleri anlamak açısından katkıda bulunabileceÄŸini ifade etti.  Arap dilinde yazılı kaynak olarak birkaç kitabe ile Kur’an-ı Kerim mevcut iken, Akadca belgelerin M.Ö. 2600 yıllarına deÄŸin uzandığı görülmektedir. Dolayısıyla bu diller arasında yapılacak karşılaÅŸtırmalı çalışmaların Arapçanın kök deÄŸiÅŸimlerini daha da iyi açıklayabileceÄŸini ve Kur’an-ı Kerim çevirilerinde de yardımcı olacağını belirten Salih Akdemir,  bu konuyla ilgili olarak lisansüstü öÄŸrencilerinden oluÅŸan ekibi ile birlikte bir dizi Arapça kök ve sözcükler üzerinde artsüremli semantik çalışmalarını sürdürdüÄŸünün altını çizdi. Kuran-ı Kerim çevirmenlerinin, Arapçanın zaman içinde deÄŸiÅŸimlerden geçtiÄŸini göz önünde bulundurmalarının önemini ortaya koyan çalışmalar yürütüldüÄŸünü belirtti. Bu anlayıştan hareketle Akdemir, söz konusu coÄŸrafyada konuÅŸulan dillerin bilinmesinin Arapça bir metin olan Kuran-ı Kerim’in anlaşılmasına katkı saÄŸlayacağına ve tefsir üzerine çalışan araÅŸtırmacıların bu dilleri öÄŸrenmesinin teÅŸvik edilmesi gerektiÄŸine iÅŸaret etti.

Kutsal kitapların kılavuz olma özelliÄŸini vurgulayan Akdemir, birtakım ifadelerin yanlış yorumlanmasının sadece okuyucunun metni yanlış anlamasına neden olması dışında, bu ifadelerden yola çıkan okuru yanlış davranışlara da sürükleyebileceÄŸinin altını çizdi. Bu baÄŸlamda kaynak metinde sanılanın tersine, emretmek anlamını taşımadığını savunduÄŸu “EMR” kökünü ele aldı: Kur’an’da “iyilik söylemek” olarak geçen kavramların “iyilik emretmek” olarak çevrildiÄŸinde yanlış yorumlardan ötürü toplumların davranışında oluÅŸabilecek sorunlara dikkat çekti. “EMR”, “KRE”, “ÅžHD”, “ABD”, “VSY”, “BRK”, “SBH”, “KDS” köklerinin sanılan anlamları ile, çalışma bulgularınca bulunan anlamları arasındaki farkları açıklayarak ortaya koyan Salih Akdemir, eleÅŸtirel-felsefi yorumbilgisine dayanan iÅŸlevselci çeviribilim kuramının uzun zamandan beri beklenilen Kur’an-ı Kerim çevirisini sunma anlamında en güvenilir yol olduÄŸunu belirterek sunumuna son verdi.

Soru-cevap oturumunda çalışmalarının içeriÄŸine ve Kur’an- Kerim çevirilerine yönelik ayrıntılı soruları yanıtlayan Prof. Dr. Salih Akdemir, seminer sonrası da katılımcılarla sohbete devam etti. Çeviribilim, İlahiyat, Latin Dili, Eski Yunan Dili, Fars Dili ve Türk Dili, Dilbilim gibi pek çok farklı alandan öÄŸrenci, akademisyen ve araÅŸtırmacının dinleyici olarak katıldığı seminerde çeviribilimin kuÅŸatıcı ve disiplinlerarası özelliÄŸi Kur’an çevirileri üzerinden dile getirildi.


[1] Hans Hönig: “Positions, Power and Practice: Functionalist Approaches and Translation Quality Assessment”.