Bu baÅŸlık altında, Radikal gazetesinin konuyla ilgili yayına baÅŸlamasından sonra basında çıkan köÅŸe yazılarından alıntılar derleyeceÄŸiz. Yeni yazılarla karşılaÅŸtıkça buraya ekleyeceÄŸiz. Vurgular burada eklenmiÅŸtir.

“Her olumlu çaba sonuç verse keÅŸke”, İsmet Berkan (24 AÄŸustos 2006, Radikal)

Radikal’in baÅŸlattığı 100 Temel Eser eleÅŸtirileri çerçevesinde, gazete yönetmeni Berkan’ın ikinci köÅŸe yazısı bu. Türkiye bütçesinden aldığı payla hizmet veren, geniÅŸ bir danışman ve kültür insanı kadrosuna sahip M.E.B.’nın başındaki bir bakanla, bir holdinge baÄŸlı basın kuruluÅŸunun yayın yönetmeni arasında geçen bir konuÅŸmayı aktaran bu yazı, hayret verici bir durumu ortaya koyuyor. Yazının konuÅŸmayı içeren kısmını, konuÅŸmayı rahatça sergileyebilmesi için diyalog biçiminde aktarıyoruz.

Sabah Milli EÄŸitim Bakanı Hüseyin Çelik aradı. Radikal’in günlerdir manÅŸetlerinden sergilediÄŸi Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın açıkladığı ‘100 Temel Eser’in çeÅŸitli yayınevlerinden çıkmış versiyonlarıyla ilgili yayınlarımızı konuÅŸtuk.

– Bakan Çelik haklı olarak kitapların ‘devlet destekli’ veya ‘Bakanlık destekli’ olarak görülmesinden rahatsız.

– “Evet ama” dedim, “Maalesef kitap kapaklarında ‘MEB Tavsiyeli’ diye yazıyor.”

– Bakan Çelik, piyasadaki kitapları denetleme imkânları olmadığını söylüyor,

– ben de ona hak verdim.

– “Aslında basın olarak siz halk adına denetleme yapıyorsunuz” dedi.

– Evet, aslında yaptığımız bu. Velileri uyarıyoruz kalitesiz ve ideolojik çeviriler konusunda.

Bakanla kitaplarda sık sık geçen ‘Allah’ sıfatı konusunu da konuÅŸtuk.

– ‘Allah aÅŸkına’, ‘Allaha ısmarladık’, ‘Allah rahatlık versin’ gibi deyimlere-çevirilere bir itirazım olmadığını ona da söyledim, benim itirazım Hıristiyan karakterlerin birer inançlı Müslüman gibi konuÅŸmasına, konuÅŸturulmasına.
Deyimler ve bilmeceler sözlükleri gibi son birkaç gündür üstünde durduÄŸumuz argoyu da aÅŸan küfür içerikli sözlükler konusunda da Bakan Çelik son derece net.

– “Bakın” diyor Çelik, “Ben size küfürlü olmayan örnekler de vereyim. Mesela, ‘DoÄŸru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.’ Bu deyimin de [aslında bu bir atasözüdür -Ç] ben ilköÄŸretim okullarında tavsiye edilen sözlüklere girmesine izin veremem, çocuklara doÄŸruyu söylememenin bir meziyet veya sizi dertten kurtaracak bir ÅŸey olduÄŸunu öÄŸretemem. [atasözü yanlış yorumlanmaktadır -Ç]”

– Evet, Türkçede, bizim kültürümüzde böyle deyimler var. Negatif deyimler diyelim. Bunlar aynı anda hem bizim kültürel zenginliÄŸimiz hem de maalesef kötü alışkanlıkları öven ÅŸeyler olabiliyor.
Veya ırkçı ayrımcı deyimlerimiz, söyleyiÅŸlerimiz var. En basiti, ‘Kürt çalar çingene oynar’ sözü.
Bu çeÅŸit deyimlerin sözlüklerde durmaya devam etmesinin kime ne faydası var.

Åžimdi bu noktada hayret verici birkaç ÅŸeyin altını çizelim. Bakan “sabahleyin arıyor,” kitapları denetleme imkanlarının olmadığını söylüyor, Berkan ona hak veriyor. Bakan, basının denetleme yaptığını söylüyor, Berkan da kalitesiz ve ideolojik çeviriler konusunda uyardıklarını söylüyor. Yani haberci genel olarak eleÅŸtirmenlik, çeviri eleÅŸtirmenliÄŸi rolünü üstleniyor. “Allah sıfatı konusunu” konuÅŸuyorlar, oysa “Allah” bir sıfat deÄŸil. Berkan çeviri normu tercihlerini belirtiyor. Ardından Bakan bir atasözünün deyim olduÄŸunu öne sürerek, bu atasözünü yanlış yorumlayarak, okullara sokulmaması gerektiÄŸini söylüyor. Berkan, buna katılıyor ve “kültürümüzün negatif deyimlere sahip olduÄŸunu” söylüyor. Sözlük ve kitaplardan bunların çıkarılması gerektiÄŸinde uzlaşıyorlar.
Tekrar tartalım: bakan gazeteciyi arıyor, gazeteciyle dil varlığının arındırılması ve çevirinin nasıl yapılması gerektiÄŸini konuÅŸuyorlar.
KonuÅŸma burada sona eriyor, ardından Berkan’ın yorum ve önerileri geliyor:

Ben bu ‘100 Temel Eser’ listesi ilk açıklandığından beri aynı ÅŸeyi düÅŸünüyorum. Yapılmak istenen ÅŸey çok olumlu, en azından hiç yoktan iyi.
Ancak, bakanlık eserlerin sadece isimlerini açıkladığında bile ortaya çıkan ticari sömürü kaygılarını görüyorsunuz. Eserler kısaltılıyor, tuhaf biçimlerde Türkçeye çevriliyor veya uyarlanıyor.
Bakanlığın ister istemez bir kazanç alanı yarattığı ortada. Kaldı ki bundan kaçış da yok, ne yapsanız birileri para kazanacak.
Bakanlık, yaÅŸayan yazarların ve çevirmenlerin kitaplarının tavsiye edilmesini zamanında uygun bulmamış. Buradaki gerekçe ne olursa olsun bence bu karar yerinde olmamış.
Onun yerine, uzman bir komisyonun kimsenin itiraz edemeyeceÄŸi yazar ve isim, hatta yayınevi listesi hazırlaması saÄŸlanabilir, böylece öÄŸrencilere okutulacak eserlerin kalitesi korunmaya çalışılabilinirdi.
ÖÄŸrencilerin yerli ve yabancı klasikleri kaliteli çeviri ve kaliteli günümüz Türkçesine uyarlama örneklerini okuması, bu arada yaÅŸayan edebiyatımızla ve çocuk edebiyatımızla tanışması da saÄŸlanabilirdi.
Bakanlığın olumlu bir çaba içinde olduÄŸuna dair benim hiç kuÅŸkum yok ama maalesef baÅŸlatılan uygulama karşımıza eser kalitesi sorununu çıkarıyor. Bu kaliteyi saÄŸlamak da artık Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın görevi.
Umarım bakanlık bu sorunu da bir an önce çözüm yoluna sokar.

Åžimdi, Berkan 100 Temel Eser listesini olumlu buluyor. Fakat “ticari sömürüye” yol açtığını düÅŸünüyor. Çözüm olarak, “kimsenin itiraz edemeyeceÄŸi yazar ve isim, hatta yayınevi listesi hazırlanmasını” öneriyor. Yani, devlet onaylı yazar, çevirmen ve yayınevi listesi hazırlanmasını öneriyor. MEB hazırladığı listeyi denetleyemediÄŸini açıklıyor, Berkan basının bu inceleme iÅŸini yerine getirdiklerini kabul ettikten sonra, bir “yazar, çevirmen ve yayınevi listesi” öneriyor.
ÖrneÄŸin ÅŸunu önermiyor, “MEB’nın yayınevi var, burada 100 Temel Eser’i nitelikli çeviriler ve uyarlamalarla yayınlayın, okullara bu tavsiye edilsin.” Onun yerine devletin bazı yayınevlerini, yazar ve çevirmenleri ayrıcalıklı kılacak bir liste hazırlamasını öneriyor. Berkan, daha sonraki yazılarında bunun haksız rekabete yol açabileceÄŸini de belirtecek. (Bu arada iki temel hataya dikkat: “Allah”ın bir “sıfat” olarak anılması ve halkın söz varlığında “ırkçı ayrımcı deyimlerin” bulunduÄŸunun belirtilmesi. Irkçılığın çaÄŸdaÅŸ bir olgu olması nedeniyle, ırkçı atasözü ya da deyimin var olduÄŸunun öne sürülmesi yanlış olmalıdır.)

“ÖÄŸretmenim, kral hâlâ çıplak,” Mustafa Ruhi Åžirin (24 AÄŸustos 2006, Radikal). Åžirin, “en iyi çevirilerin” kurul tarafından saptandığını, fakat yayınlanan listede bu çevirilerin ya da çevirmen adlarının belirtilmediÄŸini öne sürüyor.

Bilinen bir kuraldır; amaç yöntemi belirler. Yönteminiz yoksa yaptığınız iÅŸ iÄŸneyle kuyu kazmaya benzer. Oysa, suya ulaÅŸmanız, gerekli bilgi ve aletlere baÄŸlıdır. Amacınıza uygun yöntemi belirlemeden iÅŸe baÅŸlarsanız elde ettiÄŸiniz sonuçla ortak iyiye ulaÅŸacağınız yerde çözümsüzlük üretmiÅŸ olursunuz. Ortak iyiye ulaÅŸmaya ise yalnızca tanımı yapılmış amaç ve yol haritası da yetmez; zekice bir buluÅŸ da gereklidir size. Bu da yetmez, birlikte iÅŸ yapma kültürüne de hazır olmalısınız. Aksi halde alanınız ne olursa olsun toplum mühendisliÄŸine soyunmuÅŸ olursunuz ve öngördüÄŸünüz amaç size bile yabancılaşır. Hele çocuÄŸun geliÅŸme hakkıyla ilgili bir amacı toplumun önüne çıkarmaya yönelecekseniz, iÅŸin esasını iyi çalışmanız gerekir. Yola çıkmadan önce iyi düÅŸünülmüÅŸ amaç, doÄŸru yöntem, doÄŸru bilgi ve doÄŸru ana sorularınızın cevabını bulmuÅŸ olmak da yetmez. Sonuç ortaya çıktığında, ‘Kral çıplak! diye bağıran çocuÄŸun, sizi gerçekle yüzleÅŸmeye çağıran sesini dinleme olgunluÄŸu da göstermelisiniz.
Türkiye’de çocuklara ve gençlere temel eserlerin-klasiklerin okutulması çok sık gündeme gelmiÅŸ konulardan biridir. 2004 yılında, önce ortaöÄŸretim, ardından da ilköÄŸretim öÄŸrencilerine önerilecek kitaplar konusu gündeme getirilmiÅŸti. Milli EÄŸitim Bakanlığı, amacı, ‘öÄŸrencilere ve topluma okuma alışkanlığı ve zevki’ kazandırmak, kendi diline, edebiyatına, kültürüne, birikimine ve kimliÄŸine yönelmek olan bu giriÅŸimi baÅŸlatmış oldu. Konu, daha çok, kitap listeleri üzerinden tartışıldı ve eleÅŸtirildi ise de bakanlık, ortaöÄŸretim için amacını ve yöntemini belirlemeden ‘100 Temel Eser’ listesini açıkladı.
35 kiÅŸiden oluÅŸan komisyonun ilk ve tek toplantısına da çoÄŸunluk saÄŸlanamadığı ve müzakere sonunda ikinci toplantıya karar verildiÄŸi halde, toplantı yapılmadan, birkaç öneri taslağı dikkate alınarak Bakanlık yetkilileri listeyi oluÅŸturmuÅŸ oldu. Özellikle yerli eserlerin tercihinde, eser deÄŸil yazar merkezli deÄŸerlendirme yapılarak ‘dengeci tutum’ benimsendiÄŸi için ‘temel eser’ niteliÄŸi taşımayan dönem yazarlarının eserleri de listeye dahil edildi. Dünya edebiyatından seçilen kitaplarda ise en iyi çeviri ve çevirmen adına yer verilmediÄŸi için, bu kitaplar da ticari enstrümana dönüÅŸmekte gecikmedi. Komisyonun ilk ve tek toplantısında, Selim İleri’nin ‘YaÅŸayan yazarların eserleri listeye alınmasın’ önerisi Bakanlık yetkililerin can simidi oldu ve benimsendi. BilindiÄŸi gibi Ekim 2004’te, okuma programı olmadan ve kitaplar uygulama programıyla iliÅŸkilendirilmeden ortaöÄŸretim listesi açıklanınca, tartışmaların ve eleÅŸtirilerin ardı arkası kesilmedi. Yukarıda sözünü ettiÄŸim toplantıda, ilköÄŸretim öÄŸrencilerinin bu listenin dışında tutulması önerim kabul görmüÅŸtü. Bunun üzerine bakanlık, yeni bir çalışma baÅŸlatılması kararı aldı ve baÅŸkanı olduÄŸum MEB Çocuk Yayınları Danışma ve Yayın Kurulu’na verdi. İlgili ihtisas kurulu, üç aÅŸamalı çalışma sonunda öneri listesini hazırladı:

130 mektup gönderildi
1- Çocuk ve gençlik kitabı yazarı, eleÅŸtirmen, editör, yayıncı, akademisyen, kütüphaneci, okul aile birlikleri, öÄŸretmen, pedagog, çocuk geliÅŸimcisi ve uzman sivil toplum kuruluÅŸlarının görüÅŸ ve önerilerini almak üzere Milli EÄŸitim Bakanı Doç. Dr. Hüseyin Çelik’in imzasıyla 130 mektup gönderildi. Kurulumuzun önerisi doÄŸrultusunda hazırlanan bu mektupta, hazırlanması öngörülen ‘Çocuk Edebiyatı Öneri Listesi’nin amacı ÅŸöyle yer aldı: ‘Seçilecek kitaplar ‘okuma programı’ uygulamasına temel teÅŸkil edeceÄŸi gibi, Türkçe ders kitaplarına alınacak metinler için de kaynaklık yapacaktır. Aynı zamanda, içinde kaynak okuma kitaplarının da bulunacağı seçkin eserlerden oluÅŸan bir ‘Çocuk Edebiyatı Kütüphanesi’nin kuruluÅŸunu da saÄŸlayacaktır. ‘(8 Nisan 2004).
2- Bakanlık MüsteÅŸarı Prof. Dr. Necat Birinci’nin imzasıyla gönderilen mektupla (Haziran 2004) ilköÄŸretim öÄŸrencilerinin okuduÄŸu kitapların hangi tür kitaplar olduÄŸunun belirlenmesi istendi. Türkçe zümre baÅŸkanlarından alınan görüÅŸ ve öneriler doÄŸrultusunda Bakanlıkça hazırlanan ‘Esere Göre Öneri Listesi’ ve ‘Yazara Göre Öneri Listesi’ Ekim 2004’te Kurulumuzun incelemesine sunuldu.
3- Çocuk Yayınları Danışma ve Yayın Kurulu, 21 Mayıs 2004 tarihinde kabul ettiÄŸi ‘Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Yayın Programı’ amaçları çerçevesinde görüÅŸ ve önerileri deÄŸerlendirerek, okuma programına alınacak kitapları dil, içerik, edebiyat, sanat ve estetik deÄŸer temel ölçütüne ve ‘çocuÄŸa göre’lik ilkesine göre belirlemeye karar verdi. Mayıs 2004’ten 28 Aralık 2004 tarihleri arasında sürdürülen yoÄŸun çalışmalar sonunda, 4 bin 700 yerli eser arasından 58’i yaÅŸayan yazarlara ait 94’ü yerli, dünya edebiyatından ise en iyi çeviriyi seçmeye özen göstermek ve çevirmen adlarını belirterek 29 çocuk klasiÄŸi olmak üzere 123 kitap belirlendi. Okulöncesi ile ilköÄŸretimin birinci ve ikinci sınıfları dışındaki kitapların yaÅŸ gruplarının belirlenmesi çocuk geliÅŸimcileri ve okuma programını hazırlayacak uzmanlarla birlikte yapılması ise kurulun ortak kararı olmuÅŸtur. Bu çalışmaların sonunda düzenlenen tutanakta ÅŸu görüÅŸe yer verilmiÅŸtir: ‘ÖÄŸrencinin anlama ve anlatım becerilerini geliÅŸtirmek, okuma sevgisi ve alışkanlığını kazandırmak amacıyla Türk ve dünya edebiyatının dil, içerik, edebiyat, sanat ve estetik deÄŸeri yüksek seçkin örnekleri arasından yedi ana baÅŸlık altında (ilk kitaplar, masal, ÅŸiir, hikâye, roman, diÄŸer edebi türler ve dünya edebiyatı) İlköÄŸretime Yönelik Okuma Programı İçin Kitap Öneri Listesi hazırlanarak, oy çokluÄŸu ile 28.12.2004 tarihinde kabul edilmiÅŸti.’

Yazar merkezli yaklaşım yanlış
KuÅŸkusuz bu öneri listesi de ‘en iyi’ kitaplardan oluÅŸtuÄŸu iddiasında deÄŸildir. Elbette herkesin listesi farklı olduÄŸu gibi kurulların listeleri de belirledikleri amaç ve temel ölçütle sınırlı olarak deÄŸerlendirilirler. Yazar deÄŸil eser merkezli yaklaşıma özen gösterilmesine raÄŸmen, kurulumuzun listesinde yaÅŸayan yazarlara yer verilmesi nedeniyle ortaya çıkan görüÅŸ ayrılığı giderilememiÅŸtir. Bunun üzerine, bakanlık müsteÅŸarının baÅŸkanlığında kurulan yeni bir komisyonun düzenlediÄŸi ‘İlköÄŸretim ÖÄŸrencileri İçin 100 Temel Eser’ listesi 15 Temmuz 2005’te Bakan tarafından açıklandı. Bu listede kurulumuzun listesinden 18 vefat etmiÅŸ yazarın isminin ve 22 çocuk klasiÄŸinin yer almasına raÄŸmen her iki liste amaç, yöntem ve içerik bakımından mahiyet farkı olan listelerdir. Sınırlı amacı ‘okuma alışkanlığı’ ve ‘çocuklarımızın anadillerini zenginleÅŸtirmelerine katkı saÄŸlanması’ olan bu listenin hazırlanmasında temel ölçüt olmadığı gibi, listenin hangi yaÅŸ grubu çocuklar için olduÄŸu ve kitapların hangi temel kültürü kazandıracağını düzenleyen okuma programı hazırlanmamıştır.
Bakanlığın tutumunu ve listenin çeliÅŸki sarmallarını özetle ÅŸöyle sıralayabiliriz:
1- ‘İlköÄŸretim ÖÄŸrencileri İçin 100 Temel Eser’in ilk 63’ü, -aralarında çocuk özne için yazılmış birkaç seçkin çocuk kitabı olmasına raÄŸmen- çocuk ve gençlik edebiyatı öneri listesi deÄŸil, ‘OrtaöÄŸretim ÖÄŸrencileri İçin 100 Temel Eser’i belirleme anlayışına uygun, ancak, çoÄŸunluÄŸu ‘temel eser’/klasik özelliÄŸi taşımayan kitaplardır.
2- Türkçe öÄŸretimi ve okuma programı iliÅŸkisini ortaya koyan uygulama programı olmadan kitap listesi açıklanması, eÄŸitimin pedagojik yaklaşım ilkesiyle çeliÅŸmektedir.
3- Kitapların niçin, hangi amaç doÄŸrultusunda ve hangi temel ölçüte göre seçildiÄŸi ve nasıl okunacağını belirleyen bir yöntem yoktur.
4- Açıklanan yerli çocuk kitaplarının büyük çoÄŸunluÄŸu konu, içerik ve anlatım olarak yetiÅŸkin bakışına göre yazılmış kitaplardır (Ömer’in ÇocukluÄŸu, Vatan Yahut Silistre, Gulyabani, Altın Işık, Yalnız Efe, Hep O Åžarkı, Peri Kızı ile Çobanın Hikâyesi, Uluç Reis, Damla Damla, BaÄŸrıyanık Ömer, Domaniç DaÄŸlarının Yolcusu, Akın, Bitmeyen Gece, Barbaros Hayrettin Geliyor, EÅŸref Saati, Tiryaki Sözler, Falaka, Osmancık, Bir Gemi Yelken Açtı, Ülkemin Efsaneleri, Miskinler Tekkesi, Tanrı Misafiri, Yankılı Kayalar)…
5- Liste, ilköÄŸretime yönelik olmasına raÄŸmen, 4., 5., 6., 7. ve 8. sınıflarla sınırlı tutulmuÅŸ, ilköÄŸretimin ilk üç sınıfının niçin liste dışı tutulduÄŸu açıklanmamıştır.
6- Yerli kitaplar arasında, dili ve içeriÄŸi nedeniyle çocukların duygu ve düÅŸünce saÄŸlığını bozacağından endiÅŸe duyulacak kitaplar yer almaktadır (Gulyabani, Tiryaki Sözler, Falaka, Miskinler Tekkesi, Tanrı Misafiri)…
7- Önerilen liste, öÄŸrenci, öÄŸretmen ve anne-baba seçimine imkân vermediÄŸi gibi, kitap okuma çeÅŸidini ve özgürlüÄŸünü kısıtlayıcı ve zorunlu okuma listesi olarak algılanmaya açık bir listedir.
8- Çocukları, çoÄŸunluÄŸu edebiyat deÄŸeri zayıf ve yetiÅŸkin dil dizgesine göre yazılmış geçmiÅŸ dönemin yetiÅŸkin edebiyatına mahkûm eden, yaÅŸadığı çağın edebiyatıyla arasına kalın duvarlar ören ve mahrum bırakan, arada çocuk bakışına uygun birkaç örnek olsa da okunacak kitap türlerini daraltan bu liste, çocukların okuma, yazarların çocuklarla buluÅŸma özgürlüÄŸünü sınırlandırmaktadır.
9- İlköÄŸretimde okutulan Türkçe ders kitaplarında, vefat etmiÅŸ-yaÅŸayan yazar ayrımı yapılmadan, yazarların edebiyat türlerindeki örneklerine yer verildiÄŸi halde, yaÅŸayan yazarların liste dışı tutulması ayrımcılığa dayalı yasakçı tutumun ilginç örneklerinden biridir.
10- Talim ve Terbiye Kurulu’nun kitap tavsiye uygulaması 2003’ten bu yana kaldırıldığı halde, bakanlığın yalnızca vefat etmiÅŸ yazarların kitaplarına yer vermesi liste mantığının tutarsızlığıdır.
11- Yayımlanmamış, ancak tema baÅŸlıkları belirtilen kitapların önerilmiÅŸ olması bu çalışmanın niteliÄŸi dışladığının göstergesidir. ‘Hazırlatılacak eserler’ olarak ÅŸu kitaplar listede yer almıştır: Karagöz ile Hacivat, Mevlâna’nın ‘Mesnevi’sinden Seçme Hikâyeler, Tekerlemeler, Türkçede Deyimler, Türk Atasözlerinden Seçmeler, Türk Bilmecelerinden Seçmeler, Türk Ninnilerinden Seçmeler, Türkülerden Seçmeler, Türk Manilerinden Seçmeler.
12- Dünya edebiyatından seçilen ve çocuk klasiÄŸi olan 30 kitabın çevirmen adları verilmeden açıklanmış olması, tahrif edilmiÅŸ, edebiyat ve Türkçe deÄŸeri olmayan ucuz kitapların yaygınlaÅŸmasına neden olmuÅŸtur.
13- Bu liste, iptal edilinceye kadar ‘polemik’ konusu olmaktan kurtulamayacaktır.
Kralın çıplak olduÄŸunu göremeyenlere gelince: Ne diyelim, onlar deve kuÅŸlarına benzemekten hoÅŸlanırlar.

Mustafa Ruhi Åžirin: Åžair, çocuk edebiyatı uzmanı, Çocuk Vakfı BaÅŸkanı

“Psikolojik harekâtın dik âlâsı”, İsmet Berkan (25 Ağustos 2006, Radikal)

İsmet Berkan, bu kez konuyu ele alırken, SoÄŸuk SavaÅŸ sırasında Hindistan’da yaÅŸanan gizli kültür savaşını örnek vererek aynı dönemde Türkiye’de benzer bir savaşın yürütülmüÅŸ olabileceÄŸini (oldukça haklı ve yerinde olarak) öne sürüyor ve günümüzde yaÅŸanan durumu “psikolojik savaş” çerçevesinde ele alıyor. Bu konuda sivil topluma görev düÅŸtüÄŸünü belirtiyor.

SoÄŸuk Savaşı sadece nükleer yarış ve iki tarafın gizli servisleri arasında zaman zaman romantik filmlere de konu olan perde arkası bir mücadele sananlar yanılıyor. SoÄŸuk SavaÅŸ, aynı zamanda iki tarafın çeÅŸitli mücadele alanlarında birbirlerine yönelik ciddi bir psikolojik harekâtına da konu oldu.
Psikolojik harekâtın bir kolu da, o ülke çocuklarının kültürel yapısının oluÅŸturulması için yapıldı. Sonradan ortaya çıktı, CIA’in maaÅŸ verdiÄŸi, romanlar yazdırdığı nice saygın yazarın adı öÄŸrenildi. Ama hiçbir zaman KGB’nin bu çeÅŸit operasyonlarında hangi ülkelerde kimleri kullandığı tam olarak bilinemedi.
Hiç kuÅŸku yok Türkiye’de de SoÄŸuk SavaÅŸ sırasında böyle bir mücadele yaÅŸandı. Rus edebiyatının, özellikle devrim sonrası Rus yazınının Türkiye’de bu denli iyi bilinmesi tesadüf deÄŸil. Aynı ÅŸekilde, kovboy filmlerinden Amerikan tarzı aÅŸk romanlarına kadar bu kadar çok kitabın Türkçede olması da ÅŸaşırtıcı deÄŸil.
***
SoÄŸuk savaÅŸ o anlamda bitti belki ama nesillerin kültürünü, dolayısıyla düÅŸünce altyapısını deÄŸiÅŸtirmeye çalışan psikolojik savaÅŸ yöntemleri bitmedi, bütün hızıyla devam ediyor.
Bakın günlerdir Radikal’in manÅŸetlerinden yayımlıyoruz, çocuklara yönelik kitapların İslamlaÅŸtırılmasını, çevirilerin tahrif edilip Hıristiyan karakterlerin inançlı birer Müslüman’a dönüÅŸtürülmesini örnekleriyle sergiliyoruz. Bugünkü manÅŸet haberimiz, konunun çocuk edebiyatından çıkıp Batı klasiklerine kadar uzandığını gösteriyor.
Bir siyasi görüÅŸe sahip insanların kendi popüler eserlerini ortaya çıkarıp bunlarla serbest rekabet ortamına girmesi bir ÅŸey, o görüÅŸe sahip insanların yazılı eserleri tahrif ederek o eserleri kendilerine mal etmeye çalışması baÅŸka bir ÅŸey.
Geçen gün Hürriyet’te DoÄŸan Hızlan yazdı, İslamcı bir TV kanalı zamanında hepimizin bildiÄŸi ‘Åžirinler’ çizgi filmini bile İslamlaÅŸtırmış, onlara ‘Niyetliyim’ gibi sözler söyletmiÅŸ. Bu, fütursuzluÄŸun ulaÅŸtığı boyutları gösteriyor.
Bu çeÅŸit tahrifleri ve Batı klasiklerinin dine alet edilmesini sergileme görevini biz yerine getiriyoruz, getirmeye de devam edeceÄŸiz.
Ancak herhalde bu konuda sivil topluma da düÅŸen bazı görevler var.


26 AÄŸustos 2006, “Haydi okurlar tüketici mahkemesine”:

Bu yazıda durumu tüketici hakları açısından ele alarak, okurların kusurlu mal almaktan doÄŸan haklarını tüketici mahkemelerinde arayabileceÄŸini öne sürdü. Yazıda belirsiz bir ifade yer alıyor: “Bugün yaÅŸadıklarımız, eski ve zamanında çok ÅŸikâyetçi olunan düzenden yeni düzene geçiÅŸte yaÅŸanan başıbozukluÄŸun sonuçları.” Yazıda bu “eski düzen” çok net bir ÅŸekilde tanımlanmıyor, fakat yazının sonuna bakarak bir yorum yapılabilir: “Serbest piyasa, tüketicinin krallığı demekse, yaÅŸadığımız çaÄŸ tüketicinin çağıysa bunu yapmamız gerek, baÅŸka yolu yok!”

Bir yayınevi, bastığı kitapların kapağına ‘Milli EÄŸitim Bakanlığı tavsiyeli’ diye yazıyorsa ama gerçekte böyle resmi ve o yayınevine yönelik özel bir tavsiye yoksa, tüketiciler yanıltılmış olmaz mı? Bal gibi de olur.
Bu noktada Milli EÄŸitim Bakanlığı’na düÅŸen, bu ibareyi izinsiz kullanan yayınevlerine karşı dava açmak, onlardan hem söz konusu yalan ibarenin kapaklardan kaldırılmasını istemek hem de bakanlığın adını haksız yere kullandıkları için yayınevlerinden tazminat istemektir.
Hiç kimse, izinsiz ve rastgele olarak, kitabı sattıracağı veya kitaba daha bir güvenilirlik saÄŸlayacağı düÅŸünülen kurumların ve kiÅŸilerin isimlerini kapaklarında kullanmamalı, kullanamamalıdır.
Seçimlik kitaplar konusunda yeniden düzenleyici otorite olmasında sayısız sakıncalar bulunan Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın öÄŸrencilerin eline geçecek kitaplar konusunda yapabileceÄŸi tek ÅŸey budur.
Bugün yaÅŸadıklarımız, eski ve zamanında çok ÅŸikâyetçi olunan düzenden yeni düzene geçiÅŸte yaÅŸanan başıbozukluÄŸun sonuçları.
Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın hangi yayınevinin veya evlerinin kitaplarının düzgün olduÄŸunu açıklaması, böyle listeler oluÅŸturması eski düzene dönüÅŸ anlamına gelir ve bence önerilmemelidir.
Ama öte yandan, dün de söz etmeye çalıştım, bu konuda sivil toplum örgütlerine düÅŸen önemli görevler var.
EÄŸitim sorunlarıyla, eÄŸitim politikalarıyla, eÄŸitimin kalitesiyle uÄŸraÅŸan onlarca iddialı sivil toplum örgütü var. Ancak, okullara tavsiye edilen 100 Temel Eser’le ilgili tartışmayı ve bu eserlerdeki sakıncaları o örgütlerin hiçbiri ortaya çıkarmadı. Bu gerçeÄŸi ortaya çıkaran adım, bana telefon eden bir arkadaşımın anlattıklarıyla [bu arkadaşın kim olduÄŸu önemli midir?] atıldı, Radikal’den Umay AktaÅŸ’ın titiz araÅŸtırmasıyla da skandal patlak verdi.
Ve itiraf ediyorum, biz Radikal’de 100 Temel Eser’i basan bütün yayınevlerinin bütün kitaplarını da kontrol etmedik, etmek bizim gücümüzü de aÅŸar zaten. DiÄŸer yayınevlerinin baskılarında kim bilir ne sakıncalar var, bunu bilmiyoruz. Bu arada iÅŸini titizlikle yapan, gerçekten iyi eserler ortaya koyan yayınevlerini de bilmiyoruz.
KeÅŸke kitaplardaki bu rezaleti bir sivil toplum örgütü çok daha kapsamlı bir araÅŸtırmayla ortaya koysaydı. KeÅŸke, bir tüketici örgütü bu iÅŸi sahiplenip kaliteli kitap kalitesiz kitap listeleri hazırlayıp ilan etseydi.
Åžimdi bence bu kitapları öÄŸretmen zoruyla ya da baÅŸka biçimde satın almış olanlara da tüketici mahkemelerine giderek hak arama yolu gözüktü.
Kalitesiz iÅŸ yapan, eserleri tahrif eden, kapağına yalan yazılar yazarak tüketiciyi yanıltan yayınevleriyle mücadelenin en iyi yolu onlara bu yaptıklarının cezasız kalmayacağını göstermek.
Serbest piyasa, tüketicinin krallığı demekse, yaÅŸadığımız çaÄŸ tüketicinin çağıysa bunu yapmamız gerek, baÅŸka yolu yok!

Dikkat edilirse, İsmet Berkan’ın konuyla ilgili yazılarının hiçbirinde geçmiÅŸte M.E.B.’na ait bir yayınevi olduÄŸu ve bu yayınevinden klasik eserlerin yayımlanmış olduÄŸu anılmıyor. 100 Temel Eser listesi olumsuzlanmıyor, bu listenin uygulamasının düzenlenmesi gerektiÄŸi üzerinde duruluyor. Kesin bir çözüm önerisi yok, uygulamanın olumsuz sonuçları olarak, sadece ideolojik tahrifat üzerinde duruluyor.

“Tek sahtekarlık çeviri deÄŸil”, DoÄŸan Hızlan (22 AÄŸustos 2006, Hürriyet)

DoÄŸan Hızlan, konuyla ilgili ilk yazısında 100 Temel Eser listesini hazırlayan kurulun çalışma süreci ve listenin hazırlanması sırasında kuruldan ayrılmalar üzerinde durdu:

“100 Temel Esere İslami Makyaj” (Hürriyet, 20 AÄŸustos 2006) haberini okuyunca, bu seçimin evveliyatını hatırlatmayı gerekli gördüm.
Milli EÄŸitim Bakanlığı, ilköÄŸretimdekilere okutulması mecburi 100 Temel Eser’in seçimi için bir kurul oluÅŸturdu.
Kurul, çocuk edebiyatı yazarı Mustafa Ruhi Åžirin’in baÅŸkanlığında altı ay çalıştı.
Kitaplar saptandıktan sonra, Milli EÄŸitim Bakanlığı bu kitapları uygun görmedi. Üyelerin verdiÄŸi bilgiye göre, bakanlık kendi seçtikleri kitapların kabulü için seçiciler kuruluna baskı yaptı.
Kurul üyeleri de bu baskıcı anlayışa karşı durarak ve gayet haklı olarak kendi seçtiklerinin okutulmasını istediklerinden hepsi istifa etti.
Mustafa Ruhi Åžirin’den baÅŸka kurul üyelerinin adları ÅŸöyleydi:
Gülten DayıoÄŸlu, Fatih ErdoÄŸan, Mevláná İdris Zengin, Prof. Dr. Nilüfer Tuncer, Prof. Dr. Mübeccel Gönen, Hasan Güleryüz.
Mustafa Ruhi Åžirin, seçilen kitaplar için en iyi olanı tavsiye ettiklerini, 60 deÄŸiÅŸik baskısı olan Pinokyo’nun bu konuda bir örnek olduÄŸunu söyledi.
Bu durumda, seçilen kitapların niteliÄŸi ÅŸaibelidir. Kurul istifa ettiÄŸine göre bu kitapları kim seçmiÅŸtir? Onun için bu kitaplara seçim açısından itibar etmemelidir.

(MEB MüsteÅŸarı Prof. Dr. Necat Birinci, 25 AÄŸustos 2006’da DoÄŸan Hızlan’a bir açıklama göndererek, kurulun oluÅŸumuna iliÅŸkin bu söylenenlere itiraz etti.)

“Orijinal metni deÄŸiÅŸtirmede veya çıkarmada sabıkalıyız”, DoÄŸan Hızlan (23 AÄŸustos 2006, Hürriyet)

DoÄŸan Hızlan, daha önce Çeviribilim’de ele aldığımız bir örnekle birlikte televizyon (TRT? Kanal adı belirtilmedi) çevirilerinde de tahrifat yapılması ve ünlü Küçük Prens örneklerini bir arada ele alarak, olguyu genelleÅŸtirdi.

Bir kitabın bazı bölümlerini, anlayışımız, dünya görüÅŸümüz, benimsediÄŸimiz ideoloji doÄŸrultusunda, üzerinde tahrifat yapma, o sayfaları çıkarıp atma konusunda, Türk yayıncılığında kötü bir alışkanlık vardır.
Sabıka kaydımız epeyce kabarık desem yanlış olmaz.
Yıllar önce tanınmış bir edebiyat öÄŸretmeni, Dostoyevski’nin Suç ve Cezası’nı Fransızca’dan dilimize çevirip yayınlandığında, bazı bölümleri neden dilimize çevirmediÄŸi sorulunca ÅŸu cevabı vermiÅŸ: “Ben, kendi kalemimle kendi milletime hakaret ettiremem.”
O zaman bu eserin çevirisi önerildiÄŸinde, ‘Hayır, ben bu kitabı bu gerekçeyle çeviremem,’ demeliydi. Yazarın metninden bir bölümü çıkarma hakkı kimseye verilmemiÅŸtir, yazarından baÅŸka.
Bir zamanlar da bir Türk televizyonunda yayınlanan Åžirinler çizgi dizisi de, o kanalın anlayışı içinde, dini temalarla doldurulmuÅŸ. Bir arkadaşımın bana naklettiÄŸi bilgiler beni ÅŸaşırttı.
Obur Åžirin, diÄŸer Åžirin’e pasta ikram ettiÄŸinde, diÄŸer Åžirin ikramı ÅŸu gerekçeyle reddediyormuÅŸ;
“Niyetliyim.”
Bir Åžirin baÅŸka bir Åžirin’e Åžirinbaba’nın nereye gittiÄŸini sorduÄŸunda, “Cuma’ya” karşılığını alıyormuÅŸ.
Amerikan dizisindeki bu diyaloglar çarpıtma deÄŸil de nedir?
Gerçi sonradan Amerika’da da, dizi komün yaÅŸamına özendirdiÄŸinden yayından kaldırılmış. Bu da bir tür yasaklama.

KÜÇÜK PRENS DE SANSÜRE UÄžRAMIÅžTI
Antoine de Saint-Exupery’nin çok sevdiÄŸim Küçük Prens kitabının da içinde Atatürk’le ilgili bir bölüm, sakıncalı görüldüÄŸünden, bazı çevirilere alınmamış, bazılarında da deÄŸiÅŸtirilerek dilimize çevrilmiÅŸ. Özgün metindeki ifade, bazen öncü lider, bazen önder kelimesiyle karşılanmış. 1995’te Nehir Yayınları arasında çıkan bir kitapta, Atatürk’ten bir Türk diktatörü diye söz edilmiÅŸ, sonradan durum anlaşılıp yayınevi uyarılınca, o sayfa koparılıp yeniden yapıştırılmış.
Kitabın yayın hakkı 1988 yılından beri Mavi Bulut Yayınları’nda.
Fransızca aslında, “Bir Türk diktatörü” sözü geçiyor, ancak Avrupalılar gibi giyinme zorunluluÄŸu sözünden ve kitapta geçen tarihten Atatürk’e gidiliyor.
YaÅŸar Avunç’un çevirisinde önce ‘Türk diktatörü’ diye yayınlandı, sonradan ‘Türk lideri’ olarak deÄŸiÅŸtirildi.
DoÄŸrusu ben metinlerle oynanmasına karşıyım. Dünyada en çok okunan bu kitabın aslındaki sözü çıkarmakla kendimizi aldatıyoruz, nitekim Almanca çevirisinde de (Grete ve Josef Leitgeb çevirisi) ‘Bir Türk diktatörü’ (ein Türkischer Diktator) deniliyor.
* * *
ÖZGÜN metinleri deÄŸiÅŸtirerek, çarpıtarak hiçbir ÅŸeyi halledemeyiz, olsa olsa ancak kendimizi aldatırız.

DoÄŸan Hızlan’ın adını anmadığı ünlü edebiyat öÄŸretmeni Hakkı Süha Gezgin. Belirtilen örneÄŸi ele alan bir yazı, “SoÄŸuk Savaş” adıyla 31 Aralık 2005 tarihinde Bianet’te yayınlandı. Yazı ayrıca, “Çevirmen Otomat Mıdır?” baÅŸlığıyla, Çeviribilim’de de yer alıyor. DoÄŸan Hızlan’ın aktarımında temel bir hata var. Gezgin, kendisine soru yöneltildiÄŸi zaman bir açıklamaya yapmıyor, Hızlan’ın andığı ifade Gezgin’in Suç ve Ceza çevirisinin içinde, “Lüzumlu Bir İzah” adıyla yazılmış bir metinde yer alıyor. Gezgin, bu açıklamada, dönemin Fransızca Suç ve Ceza’larını incelediÄŸini ve bunlarda farklılıklar ve eksiltmeler olduÄŸunu gördüÄŸünü belirtiyor. Ayrıca, ırkçılığın Avrupa’ya hakim olduÄŸu bir dönemde, 1940 yılında yaptığı bu çeviride, bazı yerleri bilerek atladığını belirtiyor (bu atlamalar metin içinde dipnotlarla da ayrıca belirtilmiÅŸtir): “Birkaç sahifeyi de bilerek ve istiyerek atladım. Kendi kalemimle milletime sövdürmek elimden gelmezdi.” Hızlan’ın rivayet olarak aktardığı ifadeyle, Gezgin’in ifadesi farklı. Ayrıca, Gezgin metinde herhangi bir ideolojik tahrifat yapmıyor. Bu örnek, diÄŸer örneklerle uyuÅŸmuyor.

“Çeviri ve İslamcı hokkabazlığı”, Özdemir İnce (27 AÄŸustos 2006, Hürriyet)

Özdemir İnce, televizyon çevirileri ve ÅŸiir çevirilerindeki tahrifatı ele aldı. Ayrıca dil içi çevirilerdeki olası tahrifara dikkat çekti.

“100 Temel Eser” yaÄŸmasında oynanan İslamcı çeviri oyunlarına hiç ÅŸaşırmadım.
Bu fırsattan yararlanarak İslamcı televizyonların çeviri anlayışlarına deÄŸineceÄŸim. Bunlardan birinde bir belgesel izlemenizi isterim, ama televizyonun karşısına abdestsiz oturmamanızı özellikle salık vereceÄŸim.
Çünkü elin Darwinci káfirlerinin yaptığı doÄŸa belgeselleri ilmihal diliyle çevriliyor. Bütün doÄŸa sözcükleri Allah’ın sıfatlarıyla karşılanıyor, evrim ve benzeri káfir sözcükler “Allah’ın hikmeti” olarak çevriliyor.
Televizyonculuk mesleÄŸine yabancı olmadığım için filmleri izlerken kıs kıs gülüyorum ve hacı leylekler gibi aslanların da Müslüman ilan edilmesini bekliyorum.
* * *
Söylemesi ayıp, yurtiçinde ve dışında Arthur Rimbaud uzmanı sayılırım. Özel bir Rimbaud kitaplığım bile vardır. 1998 yılında, bizim İslamcıların giriÅŸimiyle Arthur Rimbaud’nun MüslümanlaÅŸtırıldığını duymuÅŸtum. MeÄŸer Rimbaud ölmeden az önce Müslüman olmuÅŸmuÅŸ.
Rimbaud’yu Müslüman yapıp sünnet eden Sünnetçi-Mütercim Mahmut Kanık’ın “terceme”sini bulup dikkatle okudum.
Rimbaud, kız kardeÅŸine gönderdiÄŸi 6 Mayıs 1883 tarihli mektubunda ÅŸöyle yazıyor:

“Comme les musulmans, je sais que ce qui arrive arrive, et c’est tout.”

Bu cümleyi Mahmut Kanık ÅŸöyle çevirmiÅŸ:

“Tıpkı Müslümanlar gibi inanıyorum, olacak olan olacaktır.”

Mahmut Kanık “Bilmek” anlamına gelen “Savoir” fiilini “İnanıyorum” diye çevirmiÅŸ. “İnanmak” fiilinin Fransızcası “Croire” olduÄŸuna göre, Mahmut Kanık’ın yaptığı sahtecilikten baÅŸka bir ÅŸey deÄŸil.
“La sagesse batarde du Coran” ÅŸiir cümlesini “Kur’an’ın karmaşık bilgeliÄŸi” diye çevirmiÅŸ. “Batard(e)” sıfatının ne anlama geldiÄŸini ben yazmayacağım, siz sözlüÄŸe bakın.
Sünnetçi-Mütercim Mahmut Kanık’ın çevirisiyle ilgili eleÅŸtirilerimi Adam Sanat Dergisi’nin Mayıs 1999 sayısında yayınlamıştım. Söz konusu yazı Adam Yayıncılık tarafından yayınlanan “Åžiirde Devrim” adlı kitabımda (S.66-73) yer alıyor. Bilginize sunulur!
* * *
Emanete ihanet etmeyi ilke edinmiÅŸ namusu mücessem köktendinci tayfasıyla etik ve estetik düzlemde mücadele etmek çok zor.
Yapılacak ilk iÅŸ, tecavüz ettikleri kitapların yazarları ölmüÅŸ ise ölüm tarihlerini öÄŸrenmek; çünkü bir edebiyat yapıtı yazarının ölümünden itibaren 70 yıl koruma altındadır. Yayın hakları kamusal alana geçmediÄŸi için yazarın mirasçılarının yazılı izni gerekir.
ÖrneÄŸin “Küçük Prens”in yazarı Antoine de Saint-Exupery 1944’te öldüÄŸü için kitap 2014 yılına kadar koruma altındadır. Bu nedenle kitabı sözleÅŸmesiz yayınlamak mümkün olmadığı gibi üzerinde oynamak da mümkün deÄŸildir. Tam anlamıyla mahkemelik bir durum. Fransız Sefareti’ne, Copyright ajanslarına ve savcılığa ihbar etmek gerekir.
* * *
Yazarın ölüm tarihinin üzerinden 70 yıl geçtiÄŸi için kitapların yayın hakları kamusal alana geçmiÅŸ bile olsa, İslamcı yayıncıların tecavüzlerini dava konusu yapmanın mümkün olacağını düÅŸünüyorum. Yayıncılar BirliÄŸi Genel Sekreteri Metin Celal kardeÅŸime tavsiye ederim, yazar örgütleriyle bir görüÅŸsün ve müdahale olanaklarını araÅŸtırsınlar. Çünkü sadece yabancı yazarlara deÄŸil Türk dilinin temel klasiklerine de tecavüz edilmekte.

“Sevgi dolu küçük bir kızdı, böyle kavga istemez” (28 AÄŸustos 2006, Vatan‘dan)
HaÅŸmet BabaoÄŸlu, Heidi’nin Protestan “dua ve direnç” temasına dikkat çekti.

Nihayet, Milli EÄŸitim Bakanı beklenen doÄŸru lafı söyledi.
Bakan Çelik yabancı klasiklerin kahramanlarını kendi kafalarına göre çevirip Müslümanlar gibi konuÅŸturan çocuk kitabı yayıncılarına “eÄŸer Heidi’yi sevdiysen, onu MüslümanlaÅŸtırmaktan vazgeç, otur kendi Heidi’ni yaz, çizgi filmini yap” dedi.
Ama sorun bu kadar mıydı?
Bu kitaplar üzerine “bizim” medyada kopan patırtının tek nedeni klasiklerin özgün hallerine duyduÄŸumuz saygı ve çocuklarımızı yalan yanlış iÅŸlerden uzak tutma özeni miydi?
Hayır.
Åžimdi Bakan Çelik’in bu açıklamasında yer alan “otur kendi Heidi’ni yaz, çizgi filmini yap” sözlerinden bir kesim açık açık olmasa da huzursuzluk duymayacak ve içlerinden “yapmasınlar kardeÅŸim” diye geçirmeyecek mi?
Evet.
Öyleyse birbirimizi kandırmayalım.
Ortada bir hassasiyet var ama samimiyeti kuÅŸkulu.
Seküler toplum yanlıları ve İslami hassasiyetleri önde tutanlar arasındaki “imaj kapışması” öyle bir toz duman kaldırıyor ki, o arada kitapları ve çocukları gerçekten düÅŸünen var mı, emin deÄŸilim.
***
Bir de bu kitaplarda sık sık Allah kelimesinin geçmesi ve bu kelimenin Tanrı yerine kullanılması nedeniyle tartışma ve itirazlar var.
Radikal’in Genel Yayın Yönetmeni İsmet Berkan, Hıristiyan dünyaya ait metinleri çevirirken “Tanrı” denmesinin doÄŸru olacağını, çünkü Allah’ın “özel bir ad” olarak tümüyle Müslümanların Tanrısı’nı temsil ettiÄŸini yazdı. (Radikal, 22/08/06)
Bu anlamda İsmet’in hassasiyeti doÄŸru zemine dayanıyor.
Ama söz konusu çocuk kitaplarında sık sık Allah kelimesinin yer almasına yaptığı itiraza gelince…
Orada biraz duralım.
İsmet sürekli bu sembolleri kullanarak “inanca vurguyu artırmanın bu ülkede masumane olmayan anlamları var” diyor. O yüzden de çocukları bu anlam ve sembollerin baskısından uzak tutmamız gerektiÄŸini belirtiyor, ardından ÅŸunu ekliyor: Bilimle doldurmamız gereken kafaları daha minicikken siyasi-dini kavram ve sembollerle doldurup kendimizden yana çekmek istiyoruz.
***
DoÄŸrusu, dini hikâyeleri ve kavramları “siyasi-dini semboller” sınıflandırmasının içine koymakta ve İsmet Berkan’ı anlamakta zorlanıyorum.
Bence asıl bu tavır en koyu sekülerler (dindışı hayat yanlıları) için bile çok abartılı ve fazla siyasallaÅŸmış bir tavır.
Üstelik bu tavır bizi gündelik hayatın ferahlıklarından da kopartıyor ve yazık oluyor.
Buyrun, hangi sosyal katmandan olursa olsun, bizim toplumumuzda çocukların büyükanneleriyle, büyükbabalarıyla iliÅŸkilerine ve konuÅŸmalarına bakın!
Sürekli “Allah”tan söz edilir. Öyle deÄŸil mi?
Ve çocuklar dedelerinden, ninelerinden dini hikâyeler dinleyerek büyür.
Biz de öyle büyüdük.
En çok o hikâyeleri sevdik, en çok ve tekrar tekrar o hikâyeleri dinlemek istedik.
Ben ve benim gibilere bakıyorum da…
Sonuçta ne oldu?
Böyle geçen çocukluÄŸumuz bilimle ilgilenmemizi engelledi mi?
Hayır.
Sonuna kadar özgürlükçü ve demokrat olmamızı engelledi mi?
Hayır. Asla.
***
Tartışmanın bir baÅŸka can alıcı noktası da ÅŸu…
Heidi MüslümanlaÅŸmasın isteniyor. Tamam, MüslümanlaÅŸmasın.
Ama Heidi’yi ve benzerlerini okumak çocukları bir dini inanca yönlendirici nitelikte olmasın isteniyorsa, o zaman iÅŸ matrak bir boyuta varıyor.
Neden mi?
Çünkü Heidi, dini bütün bir İsviçreli kadın yazar (Johanna Spyri) tarafından Almanca yazılmış ve ilk kez 1881’de basılmış bir çocuk hikâyesidir.
Bugün birçok Batı üniversitesinde öksüz ve dedesinden uzaklaÅŸmak zorunda kalmış Heidi’nin “çektiÄŸi çile karşısında sabır, metanet ve sevgisini yitirmeyiÅŸinin Protestan kökleri” konusunda tezler yazılıyor.
Batı dünyası Heidi’yi dua ve direnç arasındaki güçlü bağı en güzel anlatan hikâye olarak deÄŸerlendiriyor.
Bunu ne yapacaksınız peki?

“Proje iyi niyetliydi ama…,” DoÄŸan Hızlan (30 AÄŸustos 2006, Hürriyet)

Gerek ortaöÄŸretim, gerek ilköÄŸretim için tasarlanan “100 Temel Eser” projesi, öÄŸrencilerin Türkçe’yi öÄŸrenmesi, Türk dilini ustaca kullanan yazarları tanıması, dünya edebiyatının seçkin yazarlarının tanınmış eserlerini okuması açısından iyi niyetli bir giriÅŸimdi.
Ancak bu tür konularda ilkeleri baÅŸtan saptamadığınızda, iyi niyetli bir giriÅŸimin ticari çıkarlara alet edilmesini önleyemezsiniz. Arzulanan sonuç gerçekleÅŸmez, aksine, ideolojik, saplantılı bir kuÅŸağın ortaya çıkmasında bilerek ya da bilmeyerek aracı olursunuz.
Tarafların soruna deÄŸiÅŸik açılardan bakması, gerçeÄŸi ortaya koymaktan çok kendilerini savunması biçiminde tecelli ettiÄŸinden zihin bulanıklığına neden oluyor.
Sorunu madde başlıkları altında tartışmak, sağlıklı bir sonuca varabilmenin ilk koşuludur.
Tespit edilen eserler isabetli midir?
Yaşayan yazarların alınmaması doğru mudur?
Sadece kitap adına karar verilince iş biter mi?
Çevirisi iyi midir, deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ midir?
Denetlenmesi gerekmez mi?

Son günlerdeki tartışmalar, asıl içeriÄŸin deÄŸiÅŸtirilmesinden, kitapların bazı düÅŸüncelerin aşılanması için kullanılmasından, olur olmaz basımların piyasaya sürülmesinden kaynaklanıyor.
Belki onaylı baskılara müsaade eden bir denetleme komisyonu kurulsaydı, öÄŸrenciler, veliler bu kadar ÅŸaÅŸkına dönmezlerdi.
* * *
MEB MüsteÅŸarı Prof. Dr. Necat Birinci’nin açıklamasını köÅŸemde okudunuz. Birinci, istifalar ve ilkeler üzerine düÅŸündüklerini iletti ama kitapların deÄŸiÅŸtirilmesi, bunların önlenmesi konusunda bir bilgi vermedi.
Seçici Kurul’un istifa eden üyeleri Gülten DayıoÄŸlu, Mustafa Ruhi Åžirin, Mehmet Kılınç, Fatih ErdoÄŸan, Mevláná İdris Zengin düÅŸündüklerini bana ulaÅŸtırdılar. Bu adlar dışında, Çetin Öner, Nurettin Gemici de görüÅŸlerini ilettiler.
Ben yukarıdaki adların gönderdikleri yazıları tam metin halinde blognot’umda yayımlıyorum.
EÄŸer bunlara köÅŸemde yer vermeye kalksaydım en az 10 gün bu yazıları yayımlamam gerekirdi.
Åžimdi taraf olan olmayan herkes blognot’a düÅŸüncelerini yazıp gönderebilir, aralarında tartışabilirler.
* * *
Benim dileÄŸim, çocuklara iyi, doÄŸru kitaplar okutma iÅŸinin bir sonuca baÄŸlanması.

(DoÄŸan Hızlan’ın yazısında anılan blognot‘ta açıklamalar biraz karışık bir ÅŸekilde yayınlanıyor.)

“100 Temel Eser,” Melih Aşık (30 AÄŸustos 2006, Milliyet)

Milli EÄŸitim Bakanlığı’nın okullara tavsiye ettiÄŸi 100 Temel Eser’den bazılarındaki müstehcen bilmece ve bulmacaları gazeteler günlerce yazdı. Milli EÄŸitim Bakanı Hüseyin Çelik de sıkışınca lütfen eleÅŸtirilere katılmak zorunda kaldı. Peki, nasıl oluyor da bu kitaplar gözden kaçabildi? CHP Milletvekili Mustafa Gazalcı’nın yanıtı;

“Eskiden yardımcı ders kitapları Talim Terbiye Kurulu tarafından tek tek ve titizlikle incelenir, uygun görülmesi halinde okullara tavsiye edilirdi. Dolayısıyla bugünkü gibi kitapların okullara girmesi söz konusu olmazdı. Ancak malum, Bakan Hüseyin Çelik’in ilk iÅŸlerinden biri Talim Terbiye’nin bu denetimini kaldırmak olmuÅŸtu. Amaç da okullara kendi kafa yapılarına uygun her türlü kitabı sokmak, böylece çocukların beyinlerini yıkamak idi. Bugün ortaya sadece müstehcen kitaplar saçıldı. Bu furyada okul kütüphanelerinin hangi çaÄŸdışı kitaplarla doldurulduÄŸunu ise kimse bilmiyor. Bu konuda bilinçli bir kampanya yürütüldü…”

Bu iktidarın hiç baÅŸarılı icraatı yok mu? Elbet var! Kendi kafalarında bir nesil yetiÅŸtirmek yolunda hayli baÅŸarılı adımlar atıyorlar. Onların bu baÅŸarısı Türkiye’nin yarınları için en büyük tehlikeyi oluÅŸturuyor.

“100 Temel Eser tartışması,” Sabahat Emir (5 Eylül 2006, Türkiye)

Milli EÄŸitim Bakanlığının, öÄŸencilerin okuma merakı ve kültürünün geliÅŸmesi için seçtiÄŸi 100 Temel Eser üzerine tartışmalar gittikçe alevlenerek sürüp gidiyor. Bendeniz bu projeye başından beri karşıydım. Hatta bununla ilgili bir eleÅŸtiri yazısı da yazmıştım. Ne diyordum yazımda, hatırlatayım:
“ÖÄŸrenciye ÅŸunu veya bunu okuyacaksın diye eser dayatmaktansa, onda merak ve ilgi uyandırarak; daha net bir ifadeyle düÅŸünme zevki aşılayıp okuma arzusunu ateÅŸleyerek tercihi ona bırakmak daha doÄŸru olur diye düÅŸünüyorum. Dayatmayla onların okuma isteklerini büsbütün köreltme tehlikesi bile söz konusu olabilir.
Mademki fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür nesiller yetiÅŸtirmeyi hedefliyoruz; o zaman bunun gerçekleÅŸmesi için çocuÄŸun her türlü seçimde hür iradesini kullanabileceÄŸi hürriyet alanlarını oluÅŸturmak, kültürel birikimlerini arttırmak zorundayız. Sizin (ÅŸüphesiz iyi niyetle) yaptığınız okunacak kitap seçimleri ister istemez bir sınırlama etkisi oluÅŸturur. Oysa, insan, sınırsız bir varlıktır. Bu sınırsızlığın keÅŸfi, esasen bugün en fazla %10’unun kullanıldığı beyinlerin açılımı için okumak ve düÅŸünme kapasitesini geliÅŸtirmek ÅŸart. Milli EÄŸitim Bakanlığına düÅŸen esas görev; bunun önemini ve gerekliliÄŸini gençlere iyi anlatacak; onların yolunu aydınlatacak; öÄŸenme, bilme, anlama meraklarını geliÅŸtirecek kaliteli öÄŸretmen yetiÅŸtirmektir.”
Tabii biz söyledik, biz dinledik yine. Eserler (sonradan basından öÄŸrendiÄŸimize göre seçici kurulda da birtakım anlaÅŸmazlıklar ve deÄŸiÅŸimler olmuÅŸ) ilan edildi, basıldı. Yine basından öÄŸrendiÄŸimize göre bazı kitaplarda içerik deÄŸiÅŸikleri yapılmış(!), basımlar özensiz, çeviriler kalitesiz olmuÅŸ. Tartışmalar da bunlardan kaynaklanıyor. DoÄŸan Hızlan, Hürriyet’ teki köÅŸesinde bu tartışmaların saÄŸlıklı yapılabilmesi için sorunların madde baÅŸlıkları altında toplanmasını teklif ediyor ve bu madde baÅŸlıklarını ÅŸöyle sıralıyor:
* Tespit edilen eserler isabetli midir?
* Yaşayan yazarların alınmaması doğru mudur?
* Sadece kitap adına karar verilince iş biter mi?
* Çevirisi iyi midir, deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ midir?
* Denetlenmesi gerekmez mi?
Bütün bu maddelerin tartışılması daha önceden yapılamaz mıydı? Koskoca Milli EÄŸitim Bakanlığı sonradan alacağı tenkitleri hesaba katıp daha tedbirli davranamaz mıydı? Atı alan Üsküdar’ı geçtikten sonra koparılan bu kızılca kıyametin bir faydası olacak mı? Yanlış hesap BaÄŸdat’tan dönecek mi? Yoksa, ortalık yatıştıktan sonra her ÅŸey unutulup gidecek mi? Bunca külfete, mesaiye, masrafa yazık deÄŸil mi?
Ayrıca popülizmin edebiyata sindiÄŸi, bazı yazarların çevre ve reklam desteÄŸiyle öne çıkarıldığı saÄŸlıksız ve adaletsiz bir edebiyat ortamında hangi yaÅŸayan yazardan örnek alacaksınız?… Kime göre yaÅŸayan yazar?
Hızlan’ın yazısında dediÄŸi gibi 100 Temel Eser projesi iyi niyetli bir projeydi ama ben, temeldeki itirazlarımı aynen vurguluyorum. Ne kadar iyi niyetli olursanız olun, ebeveynlerin okumadığı, okuma kültürünün yerleÅŸmediÄŸi bir ortamda, düÅŸünme mekanizmasını çalıştırmaya yönelik olmayan bir eÄŸitim sisteminde öÄŸrencilere devlet zoruyla kitap okutmanız zor, çok zor…