Tek bir cümlenin iki farklı çevirisi: “Hayvan, hiçbir zaman insan kadar zalim, bu iÅŸlerde usta olamaz.” / “VahÅŸi hayvanlar hiçbir zaman insanlar kadar korkunç, neredeyse sanatsal vahÅŸilikler yapmazlar.” Hangi çeviri sansürlenmiÅŸ?
Dostoyevski’nin sansür edildiÄŸini düÅŸünenler Dostoyevski’yi gerçekten okumuÅŸ olabilir mi? Karamazov KardeÅŸler‘in dördüncü bölümünün ulusları aÅŸan ve insanın bütün doÄŸaya ve hayata karşı iÅŸlediÄŸi suçlara karşı çığlık atan içeriÄŸinin herhangi bir ulusal oynamayla çarpıtılabileceÄŸine inanıyor olabilirler mi? Rusça aslından çeviri yapan, gerçek bir Dostoyevski çevirmeninin çevirdiÄŸi eserin içeriÄŸiyle hiçbir baÄŸ kurmamış olduÄŸuna inanıyor olabilirler mi? Mesleki kimliÄŸe hakaret olması bir yana, bu insan olarak çevirmene yönelik bir hakaret sayılmaz mı?
Ya “sansür yapılmış, Dostoyevski katliamdan bahsediyor, bu çevrilmiyor” diyenler, bambaÅŸka bir sansür yapmış, baÅŸka katliamları, çevirmen katliamını sansürlemiÅŸ, hatta Dostoyevski’nin eserini televizyonun basit bir akÅŸam bültenine indirgeyerek o eseri sansürlemiÅŸ oluyorlarsa?
AÅŸağıda Karamazov KardeÅŸler‘in konu edilen dördüncü bölümünün iki çevirisi yan yana yer alıyor: Ergin Altay’ın çevirisiyle Koray Karasulu’nun çevirisi. Çeviriler arasındaki farkı yaratan ÅŸey ne tür çeviri kararlarına dayanıyor, İvan Karamazov’un belagati etnik hakaret mi içeriyor, okur kendisi karar versin. (Karasulu çevirisi kendi elektronik metninden izniyle alınmış, Altay çevirisiyse kitaptan taranmıştır, bu nedenle bazı küçük harf hataları olabilir.)
|
Çeviren: Ergin Altay, Karamazov KardeÅŸler, İletiÅŸim Yayınları BAÅž KALDIRMA – Bir itirafta bulunmalıyım sana, diye baÅŸladı İvan, kiÅŸinin yakınlaÂrını sevebilmesine hiçbir zaman akıl erdirememiÅŸimdir. Bence özelÂlikle yakınlarını sevemez kiÅŸi, onları sevemeyince yabancıları da hiç sevemez elbette. “Merhametli İohanna (bir azizdir) ilgili bir yazı okumuÅŸtum bir zamanlar. Günün birinde soÄŸuktan eli ayağı tutmaÂyan, aç bilaç, bir yolcu çalmış kapısını, ısınmak için içeri girmesine izin vermesini dilemiÅŸ. Merhametli İohan donmak üzere olan adamı götürüp kendi yatağına yatırmış, sarılmış ona, adamın korkunç bir hastalık sonucu cerahatlanmış, pis kokan aÄŸzına aÄŸzını dayamış, soÂluk vermeye baÅŸlamış. Bunu kendisi zorlayarak, görevinin sevmek olduÄŸuna inandığı için, dinsel bir ceza kabul ettiÄŸi için yaptığı kanıÂsındayım. İnsanın sevilebilmesi için yüzünü saklaması gerekir. YüzüÂnü birazcık gösterdi mi sevgi yok olur. Zosima dede de aynı ÅŸeyi birçok kez söylemiÅŸtir. İnsan yüzünün, seven tecrübesiz kimselerin çoÄŸunda sevgiyi öldürdüÄŸünü söylerdi. Ama insanlığın da çok çeÅŸitli sevgisi vardır, hem İsa’nın sevgisine benzeyen bir sevgidir bu, biliyorum bunu İvan… Ne var ki, ben bilmiyorum, anlayamıyorum da… Benim gibi milÂyonlarca insan da bilmiyor. Önemli olan ÅŸu, kiÅŸioÄŸlunun kötü özelÂliklerinden mi ileri geliyor bu, yoksa yaratılışı mı böyle. Bence – Yüzün deÄŸiÅŸti dedi, kendinde deÄŸilsin sanki. İvan Fyodoroviç, kardeÅŸinin söylediÄŸini duymamış gibi sürdürdü anlatmasını: – Sırası gelmiÅŸken söyleyeyim, Moskova’da bir Bulgar, Çerkezlerin, Bulgaristan’da Slavların baÅŸ kaldıracaklarından korktukları için bütün ülkede yaptıklarını anlatmıştı bana: Yakıyor, yıkıyorlarmış; kadınları, çocukları öldürüyorlar, suçluları kulaklarından tahta perdelere çiviliÂyor, sabaha dek orada öyle bırakıyor, sabah da asıyorlarmış, vb., vb., Niçin anlatıyorsun bütün bunları aÄŸabey? diye sordu AlyoÅŸa. Bence, ÅŸeytan diye bir ÅŸey gerçekte yoksa, kiÅŸioÄŸlu uydurımışsa onu, kendine bakarak, kendisini örnek alarak uydurmuÅŸtur. – Yani Tanrı gibi. Hamlet’e Polonius’un dediÄŸi gibi, taşı gediÄŸine yerleÅŸtirmeyi çok iyi beceriyorsun. Kendi sözümle yakaladın beni, ama olsun varsın, memnunum. KiÅŸioÄŸlu kendisini örnek alarak yaratmışsa, iyidir senin Tanrın. Bütün bunları niçin anlattığımı soruyorsun: GördüÄŸün gibi, birtakım küçük olayları biriktiriyorum. İnanır mısın, gazetelerden, Ama yalnız atlar deÄŸil, insanlar da kırbaçlanabilir. Sözgelimi, aydın, okumuÅŸ bir bey eÅŸiyle birlikte yedi yaşındaki öz kızını kırbaçlıyor. Ayrıntılarıyla yazmışımdır bunu defterime. Kırbacın kaim olmasınÂdan hoÅŸnuttur beybaba. “Daha oturaklı” olurmuÅŸ, öz çocuÄŸuna “oturtmaya” baÅŸlamış böylece. Kırbacı her indiriÅŸinde kendinden daÂha bir geçen kimseler tanırım. Bir dakika, beÅŸ dakika, on dakika kırÂbaçlar, gittikçe hızlanır, kızışırlar. Çocuk bağırır, sonunda sesi kısılır zavallının, solumaya baÅŸlar: “Baba, baba, babacığım, babacığım!” Bu anlattığım olay uÄŸursuz, çirkin bir rastlantıyla mahkemeye aksetmiÅŸ. Adam bir avukat tutmuÅŸ. Rus halkının avukatlara “ablakat-kiralık vicdan” adını takması hayli eskidir. Avukat, adamı savunmak için yırtınıyormuÅŸ. “Öylesine basit, olaÄŸan bir olay ki bu, ama ne yaparsıÂnız, günümüzün yüzkarası, mahkemeye kadar geldi, bir baba kızını dövmüÅŸ hepsi o!” Jüri yeter bulmuÅŸ bu sözleri, odalarında toplanıp, adamın suçsuz olduÄŸuna karar vermiÅŸler. Zavallı adamın kurtulmasıÂna sevinen halk sevinç çığlıkları atmış. Eh, ben yoktum orada, olsayÂdım, bu canavarın adına bir öÄŸrenci bursu konulmasını önerirdim!.. HoÅŸ tablocuklardır bunlar. Ama çocuklarla ilgili daha güzelleri de var bende AlyoÅŸa. Rus çocukları üzerine çok, pek çok olay topladım. BeÅŸ yaşında küçük bir kız çocuÄŸundan anne babası nefret ediyormuÅŸ. Hem “okumuÅŸ, saygıder, memur kiÅŸiler”miÅŸ. İnsanların çoÄŸunluÄŸuÂnun önemli bir özelliÄŸinden söz ediyorum sana: Çocuklara, yalnızca çocuklara iÅŸkence etmek tutkusudur bu. Böyleleri, her çeÅŸit insana karşı son derece uygar, insanca kibar davranırlar da, çocuklara iÅŸkenÂce etmeye bayılırlar. Hatta kendilerine bu zevki tattırdıkları için seÂverler onları… Bu canavarları çeken, çocukların kendilerini koruyaÂmamaları, melekçe saflıkları, kaçıp gidebilecek bir yerlerinin bulunÂmayışıdır. İşte bütün bunlar canavarın iÄŸrenç kanını kaynatır. Hiç kuÅŸku yok ki, her insanın içinde bir öfke canavarı, acı çeken kurbaÂnın haykırışlarından aşırı zevk duyan bir ÅŸehvet canavarı, zincirinÂden boÅŸalmış bir canavar; hastalıkların, romatizmaların, hasta böbÂreklerin v.b. verdiÄŸi acılarla beslenen bir canavar yatar. Bu okumuÅŸ, aydın ana baba daha beÅŸ yaşındaki zavallı kızlarına her çeÅŸit iÅŸkenceÂyi, acıyı tattırmışlar. Niçin olduÄŸunu kendileri de bilmeden tokatlıÂyorlar, kırbaçlıyorlar, tekmeliyorlarmış. Her yanı çürük içindeymiÅŸ zavallının. Sonunda iÅŸi en yüksek düzeye çıkarmışlar: Dondurucu soÄŸuk geceler helaya kapatıyorlarmış onu. Gece çiÅŸe kalkmak isteÂmesin diye (beÅŸ yaşındaki bir çocuk melekler gibi mışıl mışıl uyurÂken uyanıp da çiÅŸinin geldiÄŸim söyleyebilirmiÅŸ de sanki), evet sırf bunun için çocuÄŸun pisliÄŸini yüzüne sürüyorlarmış, yemeye zorlu-yorlarmış kendi pisliÄŸini. DüÅŸün, bir anne, evet bir anne öz evladına yapıyor bunu! O iÄŸrenç yere kapatılan zavallı yavrunun iniltileri iÅŸitilirken de sıcak yatağında rahat rahat uyuyabiliyormuÅŸ! Başına gelenÂleri henüz anlayamayan küçücük bir yaratığın o pis yerde, soÄŸukta, karanlıkta, sızlayan göÄŸsüne minnacık yumruÄŸuyla vurmasının, içli içli aÄŸlamasının, “Allah Baba”ya onu kurtarması için yalvarmasının ne demek olduÄŸunu biliyor musun!.. Bu korkunç, yürekler parçalaÂyıcı durumu düÅŸünebiliyor musun kardeÅŸim? Rahip adayım benim, anlayabiliyor musun? İnsanın içini sızlatan bu felaketin olması pek mi gereklidir? Bu olmasa, kiÅŸioÄŸlunun yeryüzünde yaÅŸaması da olaÂmaz diyorlar, çünkü iyiyle kötüyü öÄŸrenemezmiÅŸ. Böylesine pahalıya oturuyorsa, Allahın belası bu iyilikle kötülüÄŸü ne diye öÄŸrenmeliyiz? Küçücük bir çocuÄŸun “Allah Baba”sına yalvarırken döktüÄŸü gözyaşı dünyanın tüm bilgilerine bedeldir… Büyüklerin çektiklerinden söz etmiyorum, elmayı yediler onlar, cehennemin dibine kadar yollan var! Ne halleri varsa görsünler, ama bunlar, bunlar! Canını mı sıkıÂyorum AlyoÅŸa, iyi deÄŸilsin sanki, istemiyorsan susarım. Önemli deÄŸil, diye mırıldandı AlyoÅŸa. Ben de acı çekmek istiyorum. Bir, yalnızca bir olay daha anlatacağım sana. Pek ilginç pek deÄŸiÅŸik AlyoÅŸa bitik, acı bir gülümsemeyle aÄŸabeyine baktı, – Evet, kurÅŸuna dizmeli! diye mırıldandı. – Aferin! Sen de böyle söyledikten sonra, demek ki… Ah seni gidi keÅŸiÅŸ seni! Demek içinde bir ÅŸeytan yatıyor AlyoÅŸka Karamazov! Saçmaladım, ama… Demek bir de aması var., diye haykırdı lvan. Åžunu bilesin rahip adayı bey kardeÅŸim, dünyada saçma ÅŸeyler de pek gereklidir. Dünya saçmalıkların üzerinde duruyor, saçmalıklar olmasaydı dünyada hiç Neyi biliyorsun? lvan sayıklıyor gibi anlatıyordu: – Hiçbir ÅŸey anlamıyorum, anlamak da istemiyorum. Gerçeklerin yanında kalmalıyım ben. Anlamamaya karar vereli çok oluyor. Bir ÅŸeÂyi anlamaya kalkışırsam gerçeÄŸe ihanet etmem gerekiyor hemen, oy AlyoÅŸa içten gelen kederli bir sesle, Niçin yüklüyorsun beni? dedi. Söyleyecek misin? Elbette söyleyeceÄŸim, sözü oraya getiriyorum zaten. Benim için deÄŸerlisin sen, elimden kaçırmak istemiyorum, seni, Zosima dedene de bırakmayacağım. Bir an sustu lvan, yüzünü kederli bir anlatım kaplamıştı birden. – Beni dinle: Daha iyi anlaşılsın diye yalnız çocukları aldım ele. YerÂyüzünü kabuÄŸundan tâ merkezine varana dek ıslatan öteki gözyaÅŸlarından, kiÅŸioÄŸlunun acılarından söz etmedim. Bile bile daralttım ko AlyoÅŸa, başı önünde, durgun, Bu, Tanrıya baÅŸ kaldırmadır, diye mırıldandı. BaÅŸ kaldırma mı? Böyle bir sözcüÄŸü duymak istemezdim senden. BaÅŸ kaldırarak yaÅŸayabilir mi kiÅŸioÄŸlu? Ben istiyorum yaÅŸamayı. Açık açık söyle bana, sorumu yanıtlamaya çağırıyorum seni: Tutalım ki, sonunda insanları mutlu etmek, onlara barış, huzur vermek amacıyla kiÅŸioÄŸlunun kaderinin yapısını yükselten sensin, bunun için yalnızca bir küçük yaratığa, sözgeliÅŸi yumrukcuklanyla göÄŸsünü yumruklaÂyan çocuÄŸa acı çektirmen, onun öcü alınmamış bu gözyaÅŸları üzerine de bu yapıyı kurman gerekse, böylesine koÅŸullar altında bu yapının Hayır, diye mırıldandı AlyoÅŸa, kabul etmezdim. Peki, yapıyı kendileri için kurduÄŸun insanların, küçücük bir maÂsumun haksız yere dökülmüÅŸ kanma karşılık bu mutluluÄŸu kabul edeÂbileceklerini, sonsuz mutluluÄŸa kavuÅŸabileceklerini aklın alıyor mu? AlyoÅŸa’nın gözleri parladı birden. Hayır, almıyor. AÄŸabey demin ÅŸöyle söyledin: “Dünyada, bağışla “Tek günahsız” ile akan kanım söylemek istiyorum! Hayır unutÂmadım, tam tersine, hâlâ onu öne sürmüyorsun diye de ÅŸaşıyorum doÄŸrusu. Çünkü tartışmalarda önce ona sarılırlar sizinkiler. Bak AlyoÅŸa, ama gülmeyeceksin söyleyeceÄŸime, bir zamanlar bir ÅŸiir yazÂmıştım, bir yıl oluyor. On dakika daha ayırabilirsen bana, onu sana anlatırım, ne dersin? – Sen mi yazdın ÅŸiiri? Oh, hayır, yazmadım, iki mısra bile yazmadım ömrümde. Ama kafamda kurdum onu, unutmadım da. Heyecanla, tutkuyla kurdum. Can kulağıyla dinliyorum seni, dedi AlyoÅŸa. Åžiirimin adı “Büyük Engizisyoncu”dur, saçma bir ÅŸey ama gene de anlatmak istiyorum onu sana. |
Çeviren: Koray Karasulu, Karamazov KardeÅŸler, Alfa Yayınları IV. İSYAN İvan: – Sana bir itirafta bulunmalıyım, diye baÅŸladı. Ben yakınlarımı hiçbir zaman sevemedim. Bence yakınlar deÄŸil, yalnızca uzak olanlar sevilir zaten. “Merhametli Yohan†(Bir aziz) adında biriyle ilgili bir öykü okumuÅŸtum: günün birinde aç, soÄŸuktan donmuÅŸ dilencinin biri bu azizin kapısını çalıp, sıcak bir köÅŸe istemiÅŸ, aziz de adamı kendi yatağına yatırıp, güzelce örtmüÅŸ ve dilencinin korkunç bir hastalıktan yara olmuÅŸ aÄŸzına sıcak nefesini üflemeye baÅŸlamış. Eminim bunu kilise kanunlarının zorlamasıyla, yalandan acı çekerek yapmıştır. Bir insanı sevmek için gizli kalmak gerekir; yüzünü gösterirsen ortada sevgi falan kalmaz. AlyoÅŸa: – KeÅŸiÅŸ Zosima da bir keresinde bundan söz etmiÅŸti, dedi. O da, insan yüzünün sevgide deneyimsiz olanlara, çoÄŸu zaman engel olduÄŸunu söylemiÅŸti. Ama insanoÄŸlunun sevgisi boldur, üstelik neredeyse İsa’nın sevgisine benzer; bunu biliyorum İvan… – Eh ben henüz bilmiyorum ve anlayamıyorum da, üstelik benim gibi çok insan var. Ama bu insanların kötü özellikli olmalarından mı yoksa doÄŸalarından mı kaynaklanıyor; sorun burada iÅŸte. Bence İsa’nın insan sevgisi, dünyamız için olanaksız bir mucizedir. Elbette o bir Tanrıydı. Ama biz deÄŸiliz. Varsayalım ki banim çok derin bir acım var, hiç kimse benim ne kadar acı çektiÄŸimi anlayamaz çünkü o ben olamaz; üstelik çok az insan baÅŸkasının acını üstlenip onun için acı çeker (bu bir tür rütbe gibidir). Peki neden üstlenmez dersin? Çünkü kötü bir kokum, çirkin bir yüzüm var, çünkü zamanında onun ayağına basmışımdır. Üstelik çeÅŸit çeÅŸit acı var: örneÄŸin bana iyilik eden, aÅŸağılayıcı, beni küçük düÅŸüren acılarımı, açlığımı falan hoÅŸ görür ama, yüksek bir ideal uÄŸruna acı çekmemi kaldıramaz; çünkü yüzümü, kafasında canlandırdığı yüksek idealler uÄŸruna acı çeken insan yüzüyle baÄŸdaÅŸtıramamıştır. Bu yüzden bana yapacağı tüm iyilikleri bir anda keser, ama kötü yürekli olduÄŸundan falan deÄŸil. Dilenciler, özellikle de soylu dilenciler dışarıya hiç çıkmamalı, gazete aracılığıyla dilenmeliler. Yakınlarımızı soyut olarak, hatta bazen somut olarak da uzaktan sevebiliriz ama, yakından sevmemiz neredeyse imkansızdır. Her ÅŸey bale sahnesindeki gibi olsaydı, dilenciler ipekli paçavralarla, yırtık dantellerle zarifçe dans ederek dilenseler, hayranlıkla seyredebilirlerdi. Ama yalnızca seyredilir, sevilmezlerdi. Neyse bu kadar yeter. Sana yalnızca, benim görüÅŸümü açıklamak istedim. İnsanların çektiÄŸi acılardan genel olarak söz edecektim ama yalnızca çocukları ele almak daha iyi olacak. Gerçi bu benim argümanlarımı on kat zayıflatacak ama yine de yalnızca çocuklardan söz etmek daha iyi olacak. Elbette pek yararıma olmayacak. İlkin kirli, hatta çirkin yüzlü çocuklar bile (bence çirkin yüzlü çocuk olamaz ama) yakından sevilebilirler. İkincisi ise büyüklerden söz etmeyeceÄŸim çünkü onlar iÄŸrençtir ve cezalarını da buldular: yasak elmayı yiyip, iyiyi ve kötüyü öÄŸrendiler, “Tanrıya yaklaÅŸtılarâ€. Hala da yemeye devam ediyorlar. Çocuklar hiçbir ÅŸey yemedikleri için hala masumlar. Çocukları sever misin AlyoÅŸa? SevdiÄŸini biliyorum, neden yalnızca onlardan söz etmek istediÄŸimi de anlarsın. Yeryüzünde acı çekmeleri yalnızca babalarının suçudur ve elmayı yiyen babalarının cezasını çekiyorlar…ama bu, öteki dünyaya ait bir akıl yürütme, dolayısıyla bu dünyadaki insan yürekleri için pek anlaşılır deÄŸil. Suçsuz birine, özellikle de bu kadar masum bir varlığa baÅŸkasının günahlarının kefaretini ödetmek olanaksız bir ÅŸey! İstediÄŸin kadar ÅŸaşırabilirsin AlyoÅŸa ama, ben de çocukları çok severim. Karamazovlar türünden gaddar, tutkulu, vahÅŸi insanlar bile kimi zaman çocukları çok severler, buna dikkat et. Çocuklar küçükken, yedi yaÅŸlarına kadar, büyüklerden çok farklı yaradılışda, bambaÅŸka yaratıklar gibidirler. Hapiste olan bir katil tanıyorum: hırsızlık yapmak için girdiÄŸi evlerde bütün aileyi, arada çocukları da öldürdüÄŸü olmuÅŸ. Ama hapisteyken çocuklara bayılmaya baÅŸladı. Sürekli hücresinin penceresinden, hapishanenin avlusunda oynayan çocukları izliyordu. Hatta küçük bir oÄŸlanla sıkı dost olmuÅŸlardı, çocuk penceresinin altına kadar geliyordu… Bütün bunları sana neden anlattığımı bilmiyorsun deÄŸil mi AlyoÅŸa? Nedense başım aÄŸrıyor, sıkılıyorum. AlyoÅŸa huzursuz bir tavırla: – Çok garip görünüyorsun, dedi. Çıldırmış gibisin sanki. İvan Fyodoroviç kardeÅŸini duymamış gibi devam etti: – Yeri gelmiÅŸken, Moskova’da bir Bulgar’dan duyduklarımı da anlatayım: Türklerle, Çerkezler, Bulgaristan’da Slavların ayaklanmalarından korkup dehÅŸet saçıyor*, korkunç ÅŸeyler yapıyorlarmış; yakıyor, yıkıyor, çocuklarla kadınların ırzlarına geçiyor, tutukluları kulaklarından tahtalara çivileyip sabaha dek öylece bırakıyor sabah da asıyorlarmış vs. Kimi zaman zalim insanları “vahÅŸi hayvan†diye nitelemekle vahÅŸi hayvanlara haksızlık ediliyor: vahÅŸi hayvanlar hiçbir zaman insanlar kadar korkunç, neredeyse sanatsal vahÅŸilikler yapmazlar. Bir kaplan yalnızca ısırıp parçalamayı bilir. Elinden gelse bile, insanları kulaklarından çivilemeyi aklından geçirmez. Bu Türkler çocuklara, neredeyse ÅŸehvet duyarak iÅŸkence ediyorlarmış; daha doÄŸmamış çocukları annelerinin karnını yararak çıkartıyor, henüz meme emen çocukları, annelerinin gözü önünde süngülüyorlarmış. En çok annelerin gözü önünde öldürmeyi seviyorlarmış. Bu tablo çok ilginç doÄŸrusu. Gözünde canlandırsana: annesinin göÄŸsünde kırılgan bir bebek bedeni ve çevresini sarmış Türkler. Biraz eÄŸlenmek istiyorlar: bebeÄŸi okÅŸayıp, gıdıklıyor, güldürmeye çalışıyorlar. Tam bu sırada, içlerinden biri tabancasını çıkarıp bebeÄŸin burnuna doÄŸrultuyor. NeÅŸeyle gülücükler saçan bebek, elini uzatıp tabancanın namlusunu kavramak isterken adam birden tetiÄŸi çekip, bebeÄŸin kafasını darmadağın ediyor… Sanatkarca deÄŸil mi? Dediklerine göre Türkler ÅŸakalaÅŸmaya bayılırmış. – Bunları neden anlatıyorsun aÄŸabey? – Åžeytan yoksa, onu da insanın yarattığını düÅŸünüyorum; hem de kendini örnek alarak. – Tanrıyı yarattığı gibi yani. İvan gülerek: – Sen de Hamlet’teki Polonius gibi lafı beklenmedik ÅŸekilde çevirmeyi becerebiliyorsun, dedi. Kendi sözümle yakaladın beni; olsun, hoÅŸuma gitti. İnsanın, Tanrıyı da kendisini örnek alarak yaratması iyi bir ÅŸey. Demin, bunları neden anlattığımı sordun: kimi olayları, anekdotları, gazetelerden, dergilerden, ÅŸuradan, buradan toplayıp yazmaya meraklı olduÄŸumu biliyor musun, hem de epey zengin bir koleksiyonum var. Elbette Türkler de bu koleksiyona dahil ama onlar yabancı. Bize ait parçalar da var, hatta Türklerden bile daha iyiler. Bilirsin biz de dayak, sopa, kamçı daha çoktur; hatta ulusallaÅŸmıştırlar: ne de olsa Avrupalı olduÄŸumuzdan bizde kulak çivilemek yoktur ama, sopa, kamçı bizim malımızdır ve belki de bizden yayılmıştır. Yurtdışında artık dayak yokmuÅŸ sanırım, ahlak düzelmiÅŸ, ya da kanunlar insanların birbirlerini dövüp, kamçılamasını yasaklamışlar ama onlar da kendilerini tıpkı bizimki gibi ulusal bir ÅŸekilde ödüllendirmiÅŸler, hatta öylesine ulusal ki bizde uygulanması neredeyse olanaksız gibi; yine de son zamanlarda yüksek çevrelerde baÅŸ gösteren dini akımın etkisiyle bizde de ilgi çekebilir sanırım. Elimde çok güzel, Fransızca’dan çevrilmiÅŸ bir broÅŸür var: çok önceden deÄŸil beÅŸ yıl kadar önce, Cenevre’de, yirmi üç yaşındaki, Richard adlı bir katilin, idamından önce piÅŸman olup, Hıristiyanlığa dönüÅŸünü anlatıyor. Bu Richard gayrımeÅŸru bir çocukmuÅŸ ve daha altı yaşındayken, İsviçreli çoban bir aileye armaÄŸan edilmiÅŸ; onlar da çocuÄŸu çalıştırmak için yetiÅŸtirmiÅŸler. Richard vahÅŸi bir hayvan gibi büyümüÅŸ; çobanlar da ona hiçbir ÅŸey öÄŸretmemiÅŸler ve yedi yaşına bastığında, yaÄŸmura, soÄŸuÄŸa falan bakmaksızın, aç karnına, yarı çıplak, sürünün başına yollamaya baÅŸlamışlar. Elbette hiçbiri bu yaptıklarından dolayı piÅŸmanlık duymuyor, bunu hakları sayıyorlarmış; çünkü Richard onlara bir eÅŸya gibi armaÄŸan edilmiÅŸ, hatta bu yüzden karnını doyurmayı bile gereksiz görüyorlarmış. Richard’ın dediÄŸine göre o zamanlarda İncil’deki müsrif oÄŸul** gibiymiÅŸ: domuzları semirtmek için verilen lapayı yemeye can atıyormuÅŸ ama onu bile vermiyorlarmış, hatta domuz yemliÄŸinden çalmaya kalktığında dövüyorlarmış; bütün çocukluÄŸu, ilk gençliÄŸi ve büyüyüp çalmaya baÅŸlamasına kadar olan zamanı böyle geçmiÅŸ iÅŸte. Bu vahÅŸi adam, Cenevre’de çalışmaya baÅŸlamış; eline geçen tüm parayı içkiye yatırıyormuÅŸ ve sonunda yaÅŸlı bir adamı öldürüp, soymuÅŸ. Yakalayıp yargılamışlar ve ölüm cezasına çarptırılmış. Orada pek duygusal davranmazlar. Hapisteyken Richard’ın çevresi bir sürü rahiple, türlü türlü dini derneklerden hayırsever hanımefendilerle dolmuÅŸ. Richard’a hapishanede okuma yazma öÄŸretmiÅŸler, İncil’i anlatmışlar, vicdanını sızlatıp, dırdırlarla kafasını ÅŸiÅŸirmiÅŸler ve o da sonunda suçunu kabullenip itiraf etmiÅŸ. Richard mahkemeye, bir azılı bir canavar olduÄŸunu ama Tanrının kutsamasıyla aydınlandığını yazılı olarak bildirmiÅŸ. Bütün Cenevre, bütün o hayırsever ve dini bütün Cenevre ayaÄŸa kalkmış. Bütün saygıdeÄŸer soylu kiÅŸiler hapishaneye koÅŸmuÅŸlar; Richard’a sarılıp onu öpüyor ve “Sen, Tanrının kutsadığı kardeÅŸimizsin!†diyorlarmış. Richard da duygulanıp, “Evet kutsandım! Eskiden domuzların yemeÄŸiyle mutlu oluyordum; ÅŸimdiyse kutsandım ve Tanrı kulu olarak öleceÄŸim!†diyerek aÄŸlamaya baÅŸlıyormuÅŸ. “Evet, evet Richard, Tanrı kulu olarak öl; kan döktün ve bu yüzden Tanrı için ölmen gerekiyor. Domuzların yemeÄŸini çalarken ve bunun için dayak yerken (hiç de iyi yapmıyordun çünkü çalmak yasaktır) Tanrıyı tanımasan da, kan döktüÄŸün için ölmen gerekli.†Sonunda idam günü gelmiÅŸ. Zavallı Richard aÄŸlıyor, sürekli, “Bu yaÅŸamımın en güzel günü, Tanrıya gidiyorum!†deyip duruyormuÅŸ. Rahipler, yargıçlar ve hayırsever hanımefendiler de “Evet!†diye bağırıyorlarmış, “Bu senin en mutlu günü çünkü Tanrıya gidiyorsun!†Kimi arabayla kimisi de yayan olarak herkes, Richard’ı taşıyan hapishane arabasının ardından daraÄŸacına gitmiÅŸler. DaraÄŸacına vardıklarında Richard’a, “Öl kardeÅŸimiz!†diye bağırmışlar, “Tanrı için öl, çünkü O seni kutsadı!†Böylece Richard kardeÅŸlerinin öpücükleri, kucaklamaları arasında daraÄŸacına götürülmüÅŸ ve Tanrısına ulaÅŸması için gayet kardeÅŸçe kafası uçurulmuÅŸ. Yok bu olay çok karakteristik. BroÅŸürü, yüksek çevreden kimi Lutherciler çevirtip, Rus halkının aydınlanması için gazetelere ve diÄŸer yayın organlarına yollamışlar. Richard olayı, ulusal olduÄŸu için güzeldir. Biz, Tanrının kutsadığı bir kardeÅŸimizin kafasını uçurmayız ama yineliyorum, yine de onlardan aÅŸağı kalmayız. Bizim tarihsel, kendiliÄŸinden oluÅŸmuÅŸ iÅŸkence zevkimiz dayaktır. Nekrasov’un, bir mujiÄŸin, kırbaçla atının “uysal bakışlı gözlerine†vurduÄŸunu anlatan bir ÅŸiiri* vardır. GörülmemiÅŸ bir ÅŸey, Rusluk bu iÅŸte. Åžair zayıf, taşıyabileceÄŸinden fazla yüklenmiÅŸ, çamura saplanmış arabayı çekmeye çalışan bir at çizer. Mujik kudurmuÅŸçasına, ne yaptığını bilmeden ve sonunda attığı dayağın zevkiyle kendinden geçerek hayvanı döver, bir yandan da, “Gücün yoksa bile çek, öl ama çek!†diye bağırır. At debelenir, adam da onun savunmasız, ıslak ve “uysal gözlerine†kırbacı yapıştırır. Hayvan, kendini kaybederek ileri fırlar ve her yanı titreyip, soluÄŸu kesilerek, yan yan, doÄŸal olmayan, çirkin bir sıçrayışla yürür; elbette Nekrasov daha korkunç anlatıyor. Oysa bu yalnızca bir attır; Tanrının kamçılansın diye yarattığı bir at. Bunları Tatarlardan öÄŸrendik, anı olarak da kırbaçlarını bıraktılar. Ama insanlar da kırbaçlanır. Bak örneÄŸin, aydın, eÄŸitimli bir adamla karısı, yedi yaşındaki öz kızlarını sopayla dövüyorlarmış; hepsini ayrıntılı olarak yazdım. Sopanın dikenli olması babanın daha çok hoÅŸuna gidiyormuÅŸ, dayak “daha çok can yakıyor†diyormuÅŸ ve öz kızına “oturtmaya†baÅŸlıyormuÅŸ. Bu dayakçıların kimilerinin, her vurdukları darbede saldırganlaşıp, giderek, sözcüÄŸün tam manasıyla ÅŸehvet duyduklarını biliyorum. BeÅŸ dakika, on dakika döverler ve darbeler giderek daha acıtıcı olur. Çocuk bağırır, bağırır ve sonunda ve bağıramayacak hale gelip, soluÄŸu tıkanarak “Baba, baba, babacığım!†diye inlemeye baÅŸlar. Bu olay, hangi iblis iÅŸe karışmışsa, yargıya yansımış. Bir avukat tutulmuÅŸ. Rus halkı avukatlara uzun süredir, “avukat, kiralık vicdandır†der. Avukat, müvekkilini savunmak için bağırıp çağırmış. “Bir babanın kızını dövmesi gibi ailevi ve gayet doÄŸal bir olayın mahkeme önüne getirilmesi ayıptır!†demiÅŸ. Bu sözlere kanan jüri de beraat kararı vermiÅŸ. Seyirciler de, iÅŸkenceci kurtuldu diye sevinç çığlıkları atmaya baÅŸlamış. Ah, ah, orada olsaydım, bu iÅŸkenceci adına bir burs verilmesini önerirdim!.. Bunlar hoÅŸ tablolar. Ama çocuklar konusunda, elimde bundan daha iyileri de var; Rus çocuklarıyla ilgili çok ÅŸey topladım AlyoÅŸa. “SaygıdeÄŸer, mevkii sahibi, eÄŸitimli, aydın insanlar†olan bir aile, beÅŸ yaşında küçük kızlarından nefret ediyordu. Bak bir daha söylüyorum: çoÄŸu insanda, çocuklara ama yalnızca çocuklar iÅŸkence etmek bir zevk haline dönüÅŸmüÅŸtür. Bu iÅŸkenceciler, insan soylu olmayan yaratıklara karşı eÄŸitimli, insancıl Avrupalılar gibi son derece ÅŸefkatli, iyilik doludurlar ama çocuklara, hatta kendi çocuklarına bile acı çektirmeye bayılırlar. Savunmasız çocukların, meleksi saflığı iÅŸkenceciyi iyice kışkırtır ve damarlarındaki kötü kanın kızışmasına neden olur. Her insanda bir canavar gizlidir elbette…öfke canavarı, kurbanının attığı çığlıklardan zevk alan ÅŸehvet canavarı, zincirlerinden kurtulmuÅŸ, sefahatten kaynaklanan hastalıkların, damla, ciÄŸer vs. hastalıkların canavarı. Aydın geçinen ailesi, o beÅŸ yaşındaki kızcağıza çeÅŸit çeÅŸit iÅŸkenceler ederdi. Yumrukla, sopayla döver, tekmelerlerdi ve ne yaptıklarını bilmeden tüm bedenini çürük içinde bırakırlardı; sonunda en ince metoda ulaÅŸtılar: kızı geceleri, soÄŸukta, ayazda, sırf çiÅŸini söylemediÄŸi için (sanki beÅŸ yaşında, melek gibi derin uyuyan küçücük bir çocuk, o yaÅŸta çiÅŸini söyleyebilirmiÅŸ gibi) tuvalete kilitlemeye baÅŸlamışlar, sonra da kendi dışkısını çocuÄŸun yüzüne sürüp, yemeye zorlamışlar, üstelik bun yapan öz annesi! İşte bu anne, iÄŸrenç tuvalette kilitli kızının iniltilerini dinleyerek, gönül rahatlığıyla uyuyabiliyordu! Başına gelenleri anlayamayacak kadar küçük bir yaratığın, o iÄŸrenç, karanlık, soÄŸuk yerde minnacık elleriyle, aÄŸrıyan göÄŸsünün yumruklayıp, ılık gözyaÅŸları dökerek, kendisini koruması için “Tanrıcığına†yalvardığını düÅŸünebiliyor musun…bu saçmalığı anlayabiliyor musun dostum, kardeÅŸim, Tanrının uysal kulu, rahip adayı; bu saçmalığın ne gereÄŸi var, neden böyle bir ÅŸey yaratılmış? Bunlar olmasaydı, insanoÄŸlu yeryüzünde kötülükle iyiliÄŸi ayırt edemezdi derler. Buna mal olacaksa, lanet olası iyilikle kötülüÄŸü anlamanın ne yararı var? Bir çocukcağızın, “Tanrıcığına†döktüÄŸü gözyaÅŸları, dünyanın tüm bilgilerine bedeldir. Büyüklerin acılarından hiç söz etmiyorum; onlar elmayı yedikleri için hepsinin canı cehenneme ama, bunlar, ya bunlar! Sana iÅŸkence ediyorum AlyoÅŸka, sanki pek kendinde deÄŸil gibisin. İstersen bırakayım. AlyoÅŸa : – Önemli deÄŸil, ben de acı çekmek isterim, diye mırıldandı. – Öyleyse bir öykü daha, çok ilginç, karakteristik bir tane daha anlatayım; üstelik bunu yakınlarda, ÅŸu eski ArÅŸiv’de ya da Eski Zamanlar’da* okumuÅŸtum ama hangisinde olduÄŸunu anımsamıyorum, sonra bakmalı. Bu olay, yüzyılın başında, kölelik kanununun en karanlık dönemlerinde geçiyor; yaÅŸasın halkımızın kurtarıcısı**! İşte yüzyılın başında çok güçlü, zengin, pomeÅŸçik olan bir general varmış; bu general emekliye ayrıldıktan sonra, emri altındaki insanların yaÅŸam ve ölüm haklarını elinde tuttuÄŸuna inanmaya baÅŸlamış (sayıları çok olmasa da o zamanlar böyleleri vardı elbette). O zamanlar böyle ÅŸeyler oluyordu iÅŸte. Neyse general iki bin canlık topraklarında böbürlenerek dolaşıyor ve çevredeki daha küçük çiftlik sahiplerini, soytarı, dalkavuk olarak görüyormuÅŸ. Yüzlerce av köpeÄŸi besliyor, köpeklerin bakımıyla da üniformalı, atlı yüz kadar uÅŸak ilgileniyormuÅŸ. Bir gün, kölelerinden birinin, yedi yaşındaki oÄŸlu oynarken, generalin en sevdiÄŸi tazısının ayağını taÅŸla yaralamış. General “En sevdiÄŸim tazı neden topallıyor?†diye sorduÄŸunda da çocuÄŸun yaptığını anlatmışlar. General çocuÄŸu ÅŸöyle bir süzüp, “Demek sen yaptın, tutun ÅŸunu!†diye bağırmış. ÇocuÄŸu annesinin elinden alıp bütün gece kilit altında tutmuÅŸlar; general sabahleyin tüm alayıyla, at üstünde, çevresinde köpekleri, dalkavukları, uÅŸakları olduÄŸu halde ava çıkmış. İbret olsun diye de bütün halkı malikane avlusuna toplamışlar; en önde de suçlunun annesi varmış. Kasvetli, soÄŸuk, sisli bir sonbahar günüymüÅŸ, av için nefis bir hava. General çocuÄŸun soyulmasını emretmiÅŸ, çocuÄŸu çırılçıplak soymuÅŸlar; korkudan aklı başından gitmiÅŸ olan çocuk titriyor, gıkını bile çıkaramıyormuş… General “Kovalayın ÅŸunu!†emrini verince bütün avcılar, “KoÅŸ, koÅŸ!†diye bağırmışlar, çocuk da koÅŸmuş… General “Yakalayın!†diye bağırınca da bütün tazılar çocuÄŸun peÅŸinden atılmışlar. ÇocuÄŸu yakalayan köpekler, annesinin gözleri önünde yavrucağı paramparça etmiÅŸler!.. Sanırım generali de gözaltına almışlar. Peki…ne yapmalı ona? KurÅŸuna mı dizmeli? Vicdanımızı rahatlatmak için kurÅŸuna mı dizmeli? Söylesene AlyoÅŸka! AlyoÅŸa donuk, çarpık bir gülümsemeyle bakışlarını aÄŸabeyine dikti ve alçak sesle. – Evet, kurÅŸuna dizmeli! dedi. İvan heyecanla bağırdı: – Bravo! Böyle söylediÄŸine göre… Ah seni keÅŸiÅŸ! Demek kalbinde, böyle küçük bir ÅŸeytan yatıyor AlyoÅŸka Karamazov! – Saçmaladım tabii ama… İvan – Evet öyle, aması var! diye bağırdı. Dünyanın saçmalıklara çok ihtiyacı var rahip adayı, bunu sakın unutma. Dünya saçmalıklar üzerine kurulmuÅŸ; belki de saçmalıklar olmasa hiçbir ÅŸey olmazdı. Ben bunu bilir, bunu söylerim! – Neyi biliyorsun? İvan sayıklarcasına devam etti: – Hiçbir ÅŸey anlamıyorum ve anlamak da istemiyorum. Yalnızca olay üzerinde durmak istiyorum. Uzun süre önce anlamamaya karar verdim. Bir ÅŸeyi anlamaya kalkışırsan, olayı geride bırakman gerekir ama ben, olay üzerinde durmak istiyorum… AlyoÅŸa yürek paralayıcı, acı bir sesle: – Neden beni sınıyorsun? diye bağırdı. Söyle artık, benden ne istiyorsun? – Elbette söyleyeceÄŸim, ben de oraya geliyordum zaten. Benim için deÄŸerlisin, seni Zosima’na bırakamam. İvan bir an sustu, yüzü aniden iyice hüzünlü olmuÅŸtu. – Bak, daha açık olabilmek için yalnızca çocukları ele aldım. Dünyayı kabuÄŸundan, merkezine kadar dolduran diÄŸer insan gözyaÅŸlarından söz etmedim; konumu bilerek daralttım. Ben bir tahtakurusundan baÅŸka bir ÅŸey deÄŸilim; tüm aczimle, hiçbir ÅŸeyin nedenini anlayamadığımı itiraf ediyorum. Demek ki insanlar suçlu: onlara cennet sunulmuÅŸ ama özgürlük istemiÅŸler ve mutsuz olacaklarını bile bile gökten ateÅŸi çalmışlar, yani onlara acımamalı. Ah, benim zavallı, ölümlü, Öklidvari aklımla bildiklerim ÅŸunlardan ibaret: acılar var ama suçlular yok, her ÅŸey basitçe, büyük bir yalınlıkla, bir zincirin halkaları gibi, uyumla birbirini izliyor…bunların Öklidçe saçmalıklar olduÄŸunu biliyorum ama böyle bir düzen üzerine yaÅŸamımı kuramam! Suçlu falan olmamasından, her ÅŸeyin basitçe birbirini izlemesinden bana ne, bunları bilsem ne olacak; ben ceza istiyorum yoksa kendimi öldürmem gerek. Üstelik bu ceza, belirsiz bir zamanda, sonsuzlukta bir yerlerde deÄŸil, hemen ÅŸimdi, dünyada olmalı ve ben de gözlerimle görmeliyim. Buna inanıyorum ve görmek istiyorum; o ana kadar ölecek olursam beni diriltsinler çünkü her ÅŸey bensiz olursa çok alınırım. EttiÄŸim kötülüklerin, çektiÄŸim acıların, gelecekteki bilmem hangi uyuma gübrelik etmesini istemem, bunun için acı çekmedim ben. GeyiÄŸin, aslanla yan yana yattığını, katledilen birinin dirilip katiliyle kucaklaÅŸtığını gözlerimle görmek istiyorum. BaÅŸkaları olup bitenlerin nedenini öÄŸrenirken ben de orada bulunmak istiyorum. Dünyadaki tüm dinlerin temeli bu istektir; ben de inançlıyım iÅŸte. Ama ya çocuklar, çocukları ne yapmalı? Bu soruna çözüm bulamıyorum. Yüzüncü kezdir tekrarlıyorum : sürüyle sorun var ama ben çocukları aldım çünkü bu benim için dayanılmayacak denli açık bir sorun. Dinle: herkes sonsuz bir uyumu satın alabilmek için acı çekiyor, ama çocukların bununla ne ilgisi var, söyler misin bana? Hiç anlamıyorum, neden onların da uyuma ulaÅŸmak için acı çekmeleri gerekiyor? Neden onların da gelecekteki bilinmez bir uyum için kendilerini kurban etmeleri, gübre olmaları gerekli? İnsanların, günahla ve cezayla uyuÅŸmasını anlıyorum, ama çocukların günahla ne ilgileri var; kötü yürekli babalarının günahlarında onların da payı varsa tamam ama bu hiç de dünyevi bir ÅŸey deÄŸildir ve anlamam imkan yok. Belki soytarının teki çıkıp, çocukların da büyüyünce günah iÅŸleyeceÄŸini söyler ama iÅŸte o çocuk büyüyemeden, sekiz yaşındayken köpekler tarafından parçalandı. Oh hayır AlyoÅŸa, Tanrıya sövmüyorum! Yeryüzündeki ve gökyüzündeki tüm canlı ve cansız nesnelerin bir araya gelerek, övgü dolu bir sesle hep bir ağızdan “Haklısın ey Tanrı, yolların bize açıldı*!†diye bağırmasının evreni nasıl sarsacağını anlayabiliyorum. Bir anne, oÄŸlunu köpeklerine parçalatan caniyi bağışlarsa ve üçü, birbirlerine sarılıp gözyaÅŸlarıyla, “Haklısın ey Tanrı†derlerse, her ÅŸey aydınlanıp, açıklığa kavuÅŸur elbette. Ama ben de buraya bir virgül koyuyorum iÅŸte, çünkü bunu kabul edemiyorum. İşte AlyoÅŸa, böyle bir ÅŸey gerçekten olursa ve ben de o zamana dek saÄŸ kalır ya da o anda dirilirsem, çocuÄŸunu katleden iÅŸkenceciye sarılan anayı görünce, “Haklısın ey Tanrı!†diye bağırırım belki; ama o zaman bile bağırmak istemem. Henüz zamanım varken kendimi kurtaracak, ÅŸu müthiÅŸ uyumdan tamamen vazgeçeceÄŸim. Bu müthiÅŸ uyum, pis kokulu, iÄŸrenç bir tuvalette, “Tanrıcığına†öcü alınmamış gözyaÅŸları dökerek, göÄŸsünü yumruklayan çocukcağızın, gözyaÅŸlarının tek damlasına bile deÄŸmez! DeÄŸmez, çünkü gözyaÅŸlarının öcü alınmadan kalıyor. Öcü alınmalı yoksa, uyum falan olmaz. Ama nasıl, neyle kefareti ödenecek gözyaÅŸlarının? Bunun imkanı var mı? Yoksa öç mü almalı gerçekten? Peki öcü ne yapayım ben, iÅŸkencecinin cehenneme gitmesinden bana ne; cehennem o zavallıcığın yaÅŸamını geri getirir mi? Hem cehennem varsa bu nasıl bir uyumdur: bağışlamak istiyorum, sarılmak istiyorum, daha fazla acı çekmelerini istemiyorum. Çocukların çektiÄŸi acılar da, gerçeÄŸi satın almak için ödeyeceÄŸimiz fiyata katılacaksa, daha ÅŸimdiden gerçeÄŸin bu kadar etmeyeceÄŸini söyleyebilirim. Ayrıca bir ananın, çocuÄŸunu köpeklerine parçalatan bir caniyle kucaklaÅŸmasını da istemiyorum. Onu bağışlamaya cüret bile edemez! Çok istiyorsa bir ana olarak, kendisine çektirdiÄŸi sonsuz acıları bağışlasın; ama çocuk kendisi bağışlasa bile ananın, parçalanmış oÄŸlu adına, caniyi bağışlamaya hakkı yoktur! EÄŸer böyleyse, bağışlamaya hakları olmadığına göre uyum nerede? Dünya üzerinde bağışlama hakkına sahip, tek bir varlık var mı? Hayır, insanları sevdiÄŸim için uyum falan istemiyorum. Öcü alınmamış acılarımla kalmak daha iyi. Haksız olsam bile, yatışmamış öfkemle, kefareti kimsenin ödemediÄŸi acılarımla kalmak daha iyidir. Zaten uyuma çok yüksek fiyat biçmiÅŸler; giriÅŸ parası bizim kesemizi aÅŸar. Bu yüzden giriÅŸ biletimi derhal geri veriyorum**. Namuslu bir adamsam bir an önce geri vermem gerekir. Ben de veriyorum iÅŸte. Tanrıyı reddetmiyorum AlyoÅŸa, yalnızca saygılarımla biletimi geri veriyorum. AlyoÅŸa başını önüne eÄŸerek alçak sesle: – Bu bir isyan, dedi. – İsyan mı? Senden böyle bir söz duymak istemezdim. İsyan ederek yaÅŸamak mümkün mü hiç; bense yaÅŸamak istiyorum. Sana bir ÅŸey soracağım ama açıkça yanıt ver: diyelim ki insanları sevince boÄŸacak, nihayet huzura kavuÅŸturacak bir kader binasının yapımını üzerine aldın ama, bunun için, az önce anlattığım, minicik elleriyle göÄŸsünü yumruklayan küçüÄŸü kurban etmen, gözyaÅŸlarını yapının temeline akıtman gerekli; bu koÅŸullar altında binanın mimarlığını kabul eder miydin, doÄŸru söyle! AlyoÅŸa yavaÅŸça : – Hayır etmezdim, diye mırıldandı. – Peki insanların, sırf onların mutlululukları için inÅŸa edeceÄŸin yapının temeline zavallıcığın, günahsız kanının akıtılmasına razı olup, bu yapıda sonsuza dek mutlu yaÅŸayacaklarını düÅŸünebilir misin? – Hayır, düÅŸünemem. Aniden AlyoÅŸa’nın gözleri parladı: – AÄŸabey, az önce, dünyada bağışlama hakkına sahip bir yaratık var mı diye sormuÅŸtun deÄŸil mi? Evet böyle bir varlık var ve her ÅŸeyi, herkesi, her ÅŸey için bağışlayabilir; çünkü herkes ve her ÅŸey için, kendi günahsız kanını akıttı. Sözünü ettiÄŸin binanın da temeli O’dur; ve “ Haklısın ey Tanrı, yolların bize açıldı!†diye Ona seslenecekler. – “Tek günahsız†ve onun kanından söz ediyorsun! Hayır unutmuÅŸ falan deÄŸilim; aksine bunca zaman boyunca ondan söz etmemene ÅŸaşırdım, çünkü sizinkiler, bu tür tartışmalarda ilk kanıt olarak onu gösterirler. Bak ne diyeceÄŸim AlyoÅŸa, bir yıl kadar önce bir ÅŸiir yazdım. Bana harcayacak on dakikan daha varsa, sana okuyabilirim, ister misin? – Sen ÅŸiir mi yazdın? İvan gülümsedi. – Ah hayır, yazmadım; ömrüm boyunca iki dize bile yazmışlığım yok. Bu ÅŸiiri tasarladım ve aklımda tuttum sadece. Hem de coÅŸkuyla tasarladım. Sen ilk okuyucum, daha doÄŸrusu dinleyicim olacaksın. (Yine gülümsedi) Gerçekten de yazar neden tek dinleyicisini yitirmek istesin ki? Okuyayım mı, okumayayım mı? – Can kulağıyla dinliyorum. – Åžiirimin adı “Büyük Engizisyoncuâ€; saçma bir ÅŸey ama yine de sana okumak isterim |
* 1875-1876 yıllarındaki Bulgar ayaklanmasını kastediyor.
** Luka İncili 15. bölüm 11-32 Bap.
* Nekrasov’un “Alaca karanlığa dek†(1859) ÅŸiiri.
* “Rusya ArÅŸivi†(1863-1917) ve “Rusya’da Eski Zamanlar†(1870-1918) adlı aylık dergiler.
** 1861 yılında köleliÄŸi kaldıran II. Aleksandr’ı kastediyor.
* Mezmurlar, 118. mezmurdan
** Schiller’in bir ÅŸiirinden.
