Hep Beraber
(FotoÄŸraf: Reuters/Ahmet Ada)

OlaÄŸanüstü bir gündü: bir daha böyle bir olaÄŸanüstü buluÅŸmayı bir ölümün ardından yaÅŸamamak üzere onbinlerce insanın anlaÅŸtığı, yürüdüÄŸü bir gün. Kameralar merceÄŸin gördüÄŸü kadarını alır, gözle görünen ÅŸey de coÅŸku vericiydi, ama o sırada Türkiye’de sadece İstanbul’da deÄŸil, her yerde, sadece ÅžiÅŸli’den Yenikapı’ya deÄŸil, ülkenin bir ucundan diÄŸer ucuna herkes Hrant Dink’i uÄŸurluyordu. Sadece bir ÅŸeyler söylediÄŸi, düÅŸündüÄŸü için öldürülen bir insanı, Ermeni olan bizlerden birini.

BoÅŸ tartışmaların vakti geçti, “ama”lar bitti: tereddüt etmeden bir ÅŸeyler yapmak, akla, mantığa, terbiyeye akıl, mantık ve terbiye sahip olmayanlar adına hakim olmak lazım. Benim ilk önerim, Ermenice atölyelerinin kurulması. Her yerde, tıpkı eski yazı atölyelerinin kurulması gibi, Ermenice dil ve edebiyat atölyelerinin, Ermeni sanat ve tarihi atölyelerinin kurulması. Sadece Osmanlı cami ve mezar taÅŸlarındaki deÄŸil, Ermeni kilise ve yazıtlarındaki yazıları da okuyabilmek için; sokaklarda ya da internette karşımıza çıkan kardeÅŸ yazıyı görünce tanıyabilmek için. “Egemenlik altında huzurla yaÅŸamış Ermeniler” gibi tuhaf bir ifadeyi geride bırakıp “birbirinin dilini, yazısını, kendisini seven insanlar” olarak sevinç duyabilmek için; birbirinin tarihini, bugününü, derdini, sevincini baÅŸka, ikinci dillerden öÄŸrenmemek için bunu yapmak zorunlu. Bunun için kaybedecek, bir gün gelip de müfredata sokulmasını bekleyecek vakit yok artık.

Yüzbinlerce insan yürüdük ve Ermeniyiz, kardeÅŸçe tedirginiz. YürüyüÅŸte binlerce insan uzun zamandır ilk kez birbirine kimsin, necisin, kökenin nedir demeden, “akıllı ol!” demeden, sadece haksızlığa, yeryüzü kuruldu kurulalı bitmeyen o eziyete bir kez daha insanca karşı çıkmaya cüret etti. İşlerinden çıkıp gelemeyenler pencerelerden, balkonlardan çiçekler attı; nineler gülerek el salladı; gençler yakalarına alıp Hrant Dink resimleri taktı. Herkesi birleÅŸtiren aynı ÅŸeydi, hepimiz Ermeniyiz.

Bazıları bunu yanlış anlamış, yanlış çeviriyor kanımca: zaten Türkçe olan “Hepimiz Ermeniyiz”in Türkçesi “Hepimiz Türküz” deÄŸil. Daha doÄŸru bir çeviri “hepimiz tedirginiz, hepimiz güvercin gibi ürkeÄŸiz, hepimiz bıktık bu eziyetli haksızlıklardan, hepimiz özgürce konuÅŸabilmek istiyoruz” gibi bir ÅŸey. Bilmiyorum, bu nasıl anlatılır, yanlış çeviri yaptıkları nasıl gösterilir. Çünkü bir yanlışı söylediÄŸinde artık “akıllı ol!” diye bağırıyorlar; dolmuÅŸlarda, otobüslerde, sokakta, kurumlarda, ÅŸirketlerde hep aynı ÅŸey – “böyle hızlı kullanma arabayı” diyorsun, “akıllı ol” diyorlar; “kaldırıma bu konmaz” diyorsun, “akıllı ol” diyorlar; “müziÄŸi bu kadar açmayın, rahatsız oluyorum” diyorsun, “akıllı ol” diyorlar, “sigortamı yapmayacak mısınız” diyorsun, “akıllı ol” diyorlar, “bu yaÅŸta çocuk çalıştırılır mı bu iÅŸte” diyorsun, “akıllı ol” diyorlar.. Naif ifadeler belki bunlar, ama sıradan faÅŸizm iÅŸte böyle bir ÅŸey; yoksullukla, insanın hayatta denetimi kaybetmesi, herkesin birbirini ezmesiyle besleniyor ve kolayca bir “yabancı” bir “öteki” yaratarak öfkeyi boÅŸaltmaya yöneliyor – maçlarda, sokaklarda, iliÅŸkilerde – günlük hayatta. 301’in sayısız türevi var bu hayatta. Sorun “TürklüÄŸe hakaret” deÄŸil, insanca yaÅŸayamayanların ellerinde kalan son deÄŸerlere, ÅŸirketlerin ve kurumların ellerinden alamayacağına inandıkları son varoluÅŸ haline tutunmaya çabalaması. Bugün milliyetçilik denen ÅŸeyin kaynağı bu, geleceksiz bırakılmış, siyasi ve ticari ÅŸirketlerin eline düÅŸmüÅŸ bir kalabalık olarak bizim umutsuzluÄŸumuzun bir ifadesi. Bu kalabalıkta hepimiz Ermeniyiz, tedirginiz, güvercin gibi bakınıyoruz etrafımıza.

Artık bir insan dönemiyor evine, ya da bir insan daha dönemiyor evine. BaÅŸka bir ÅŸey deÄŸil, bütün soru bu: daha kaç insan dönemeyecek evine? Daha kaç kere güvercin gibi çıkacağız sokaÄŸa ve arkamızdan sevdiklerimiz ağıt yakacak? Bunun yanıtını verebilmek için, sokağı ve hayatı güvenli, insanca kılacak bir ÅŸeyler yapmak hepimizin elinde. Ermenice atölyeleriyle iÅŸe baÅŸlamak bir öneri: mümkün olan her yerde, bu iÅŸi özel ve resmi kurum ve ÅŸirketlerin keyfiyetine bırakmadan, birbirini anlamak için adım atmak.

Ek Okumalar:
Sevgiliye Mektup, Rakel Dink.
Ermenice Atölyeleri, Sabri Gürses, bianet, 23.01.2007.
Zanlının ve azmettiricinin günlük hayatıyla ilgili İsmail Saymaz’a ait iki haber yazısı: “Arkadaşı anlattı” ve “İki milliyetçinin hali“.
“24 Kasım’dan beri, bir Osmanlı Ermenisi’nin yazdığı, bir Ermeni’nin Türkçeye çevirdiÄŸi ve bir diÄŸerinin de yönettiÄŸi, ‘BaÄŸdasar KardeÅŸ’ adlı oyun kentte oynuyor.”