Ortaköy, Mart 2007

Dün bahar karşılandı, bayram yapıldı. İstanbul’un birçok semtinde de aÄŸaçlar yukarıdaki gibi hazırlanmıştı bahara: elektrikli testerelerle rastgele budanmış, kuÅŸ yuvaları güneÅŸe, rüzgara teslim edilmiÅŸ olarak. Yukarıdaki resim Ortaköy’den, gerçek bir BoÄŸaz Köprüsü manzarası, ama ÅŸehrin her yerinde aynı görüntü var: budamacılar çok merhametliydiler, kuÅŸ yuvalarını bozmayıp dalların, yaprakların arasından güneÅŸin, yaÄŸmurun altına çıkardılar. Yakında yaz gelecek, insanlar aÄŸaçların dibine park ettikleri arabalara neden güneÅŸ vurduÄŸunu merak edip yukarılara bakacaklar: ve aÄŸaçların dalsız kaldığını görecekler.
Uzun zamandır böyle, aÄŸaçları devirip ahÅŸap evleri yakıp arabalara yer açıyor, ek kat çıkıyorlar. İki ay önce, arka pencereden avlusunu seyrettiÄŸim Ermeni ilkokulunun bahçesindeki iki dev aÄŸacı kepçeyle devirdiler, kırdılar; avluya asfalt döküp gece otopark gündüz basketbol sahası olan bir yer yaptılar; hemen yanındaki bina, inÅŸaatı fırsat bilip o yöne bakan bütün balkonlarını betonla ördürdü, balkonlar evin fazla eÅŸyalarını koymak için odaya dönüÅŸtü; bu arada, bu binanın yanında duran, apartmanda yaÅŸayanların en son Kurban Bayramı’nda kurban kesmek için çıktıkları bahçedeki aÄŸaçlar budandı, çok önceleri çocukların oynadığı bahçe yanyana beÅŸ arabanın dizildiÄŸi bir mekan haline getirildi. Herkes harıl harıl bahara hazırlandı, geliÅŸini kutladı böylece.
Gün boyu ekranlardan bayram heyecanını aktardı herkes birbirine, herkes çok heyecanlıydı: iktidar partisi üyeleri, muhalefet partisi üyeleri, azınlık partisi üyeleri, türlü dünya görüÅŸünden insanlar ateÅŸlerin üzerinden atladı, demir dövdü, bayrak salladı – takım elbiselerinin tozlanmasına, terlenmesine aldırmadan coÅŸku saçtılar. İmza dilekçeleri dolaÅŸtırıldı, taÅŸlar savruldu, halk dansı canlandırmaları yapıldı, demirler özenle dövüldü. TavÅŸan, kırlangıç, ÅŸebnem, sümbül, ıtır, sarmaşık, yunus, fil, deniz, buluttan yoksun, insansı bir bahar selamlandı: tören alanına giden arabalar, tören alanından çıkan arabalarla.
Bütün bunlar bana, Mihail Bahtin’den çevirdiÄŸim, François Rabelais’nin Yapıtı ve OrtaçaÄŸ ve Rönesans Halk Kültürü adlı kitaptan bir bölümü hatırlattı:

“Ortaçağın –hem kilisenin hem de feodal devletin– resmi bayramları hiçbir ÅŸekilde varolan dünya düzeninin dışına çıkmadı ve herhangi bir ikinci yaÅŸam yaratmadı. Tersine varolan düzeni kutsadılar, övdüler ve onu güçlendirdiler. Zamanla iliÅŸki biçimselleÅŸti, deÄŸiÅŸim ve kriz geçmiÅŸten koparıldı. Resmi bayram, özünde, yalnız geriye, geçmiÅŸe bakıyordu ve bu geçmiÅŸle o günkü düzende varolanı kutsuyordu. Resmi bayram, genellikle kendi fikrine bile karşıt olarak, varolan tüm dünya düzeninin duraÄŸanlığını, deÄŸiÅŸmezliÄŸini ve sonsuzluÄŸunu onaylıyordu: varolan hiyerarÅŸiyi, varolan dinsel, politik ve ahlaki deÄŸerleri, normları, yasakları. Bayram sonsuz, deÄŸiÅŸmez ve tartışılmaz hukuk olarak gösterilen hazır, galip, egemen hukuÄŸun kutlamasıydı. Bu yüzden resmi bayramın tonu da ancak tekdüze biçimde ciddiydi, gülmece ilkesi onun doÄŸasına yabancıydı. Tam da bu yüzden resmi bayram insanlığın bayramlılığının gerçek doÄŸasını deÄŸiÅŸtirdi, onu çarpıttı. Fakat bu gerçek bayramlılık yok edilemezdi, ve bu yüzden de ona sabretmeye ve hatta kısmen onu bayramın resmi yönü dışında yasallaÅŸtırmaya, onu halk sokağına itmeye yöneldi.
Resmi bayrama karşıt olarak karnaval bir tür egemen hukuktan ve varolan düzenden anlık kurtuluÅŸ, tüm hiyerarÅŸik iliÅŸkilerin, ayrıcalıkların, norm ve yasakların anlık kaldırılışı gibi kutlanıyordu. Bu zamanın gerçek bayramı, oluÅŸun, deÄŸiÅŸim ve yenilenmenin bayramıydı. Her tür sonsuzlaÅŸtırmaya, tamamlanma ve sona düÅŸmandı. Tamamlanmamış geleceÄŸe bakıyordu.
Karnaval zamanında tüm hiyerarÅŸik iliÅŸkilerin kaldırılmasının özel bir önemi vardı. Resmi bayramlarda hiyerarÅŸik ayrımlar vurgulanarak sergilenirdi: onda herkesin kendi sanının, rütbesinin, görevinin tüm alametleriyle [regalia] görünmesi ve kendi konumuna uygun olarak yer alması beklenirdi. Bayram eÅŸitsizliÄŸi kutsardı. Buna karşıt olarak karnavalda herkes eÅŸit sayılırdı. Burada –yani karnaval sokağında–, alışılmış, yani karnavaldışı yaÅŸamda kasta, mülkiyete, hizmete, aileye ve yetiÅŸme durumuna göre birbirinden ayrılmış insanlar arasında özgür ve yakın iliÅŸkinin kendine özgü biçimi hakim olurdu. Feodal-ortaçaÄŸ düzeninin sıradışı hiyerarÅŸisi ve insanların alışılmış yaÅŸam koÅŸullarında korporatif dağınıklığı karşısında, tüm insanlar arasındaki bu özgür iliÅŸki çok keskin biçimde duyuluyordu ve ortak karnaval dünya duyumunun önemli bir bölümünü oluÅŸturuyordu. İnsan sanki yeni, saf insani iliÅŸkiler için yeniden doÄŸuyordu. Yabancılık geçici olarak siliniyordu. İnsan kendine dönüyor ve kendini insanlar arasında bir insan olarak duyuyordu. Ve iliÅŸkilerin bu gerçek insaniliÄŸi yalnız imgelem ya da soyut düÅŸüncenin iÅŸi deÄŸildi, gerçekten canlı maddi-duygusal iliÅŸkide gerçekleÅŸiyor ve yaÅŸanıyordu. İdeal-ütopik olanla gerçek olan, bu biricik, kendine özgü karnaval dünya duyumunda geçici bir kaynaÅŸma yaşıyordu.”

Fakat yeni ortaçaÄŸda sokak bile halkın sokağı deÄŸil, resmi bir sokak – bu resmi sokak televizyonlara sergilenmeye, cep kameralarıyla belgeleÅŸmeye düÅŸkün, karnaval televizyona hapsedilmiÅŸ, bahar yok, sadece uzak bir hatıra. Artık hangi etniÄŸe ait olduÄŸu tartışılan, adı v mi yoksa w mi diye tartışılan bu bahar da, bayram da ÅŸehirlerde, icatları arasında boÄŸulan, telefonkolik, yapayalnız insanların ÅŸehrin son doÄŸal maddesini, yani insan bedenini alanlarda yanyana yığıp kayıp doÄŸallığa ağıt yakmalarından ibaret: bu yüzden takım elbiselilerin gelecek vaatlerini dinliyoruz, “budanmış bir aÄŸaç gibi tek ve hür, budanmış orman gibi kardeÅŸçesine..”

Ve tam da baharın resmi bayramlarla karşılandığı gün, İstanbul’da 46 bin metrekarelik bir arazi, bir Dubai ÅŸirketine satıldı. Åžirket burada 3 emsal üzerinden yaklaşık 150 bin metre karelik bir arazi oluÅŸturacak ve bu araziyi ÅŸu ÅŸekilde düzenleyecek:

“50 bin metrekaresi ofis alanı, 17 bin metrekaresi alışveriÅŸ merkezi olarak planlanan Dubai Towers’ta, 192 odalı beÅŸ yıldızlı butik otel, 117 rezidans daire ve 350 adet de normal daire yer alacak”.

AteÅŸler üzerinden atlanır, demirler dövülür, taÅŸlar savrulurken İstanbul’a halka açık bir orman, bir kültür merkezi, doÄŸal dokusu olan herhangi bir ÅŸey deÄŸil, bir eÅŸya deposu, uluslararası yolculara konaklama mekanı, lüks barınaklar ve yarı lüks barınaklar yapılma kararı alındı. İstanbul’un zengin ve mutlu, doÄŸayla barışık halkının ihtiyaç duyduÄŸu her ÅŸey!

“İstanbul BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanı Kadir TopbaÅŸ, İETT garajından elde edilen parayı peÅŸin tahsil edeceklerini ve ulaşım yatırımlarında kullanacaklarını söyledi. .. yerin altına istenildiÄŸi kadar inilebileceÄŸini ancak yer altında kalan üç katın ticari alan olarak kullanılabileceÄŸini söyledi. TopbaÅŸ zemin üstünde ise üç emsal olduÄŸunu, inÅŸaat alanına göre katların artabileceÄŸini kaydetti.”

Araba parkını satarak elde edilen gelir baÅŸka arabalar için kullanılacak ve arazinin yeni sahibi yeri istediÄŸi kadar kazabilecek, istediÄŸi kadar göÄŸe çıkabilecek: yeri ve göÄŸü fethedecek.

“Yapacağımız binalar son derece çekici olan İstanbul siluetini en güzel ÅŸekilde tamamlayacak.”

İstanbul, artık bir siluet, yuvarlanan bir siluet:

“Sama Dubai yetkilileri, 977 milyon YTL’lik fiyatın, BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanı TopbaÅŸ tarafından 980 milyon YTL’ye yuvarlanması talebini geri çevirmedi.”

Bugün yaÄŸmur yağıyor. İstanbul’un asfaltının, beton evlerinin, otopark ve reklam levhalarının üzerine yaÄŸmur yağıyor; kesilmiÅŸ aÄŸaçların üzerine, çıplak kalan kuÅŸ yuvalarının üzerine, belediyenin Belgrad Ormanları’na bile yerleÅŸtirdiÄŸi dev plastik lalelerin üzerine yaÄŸmur yağıyor. Ben de oturmuÅŸ çeviri yapıyor, aÄŸaçken asfalta, otoparka dönüÅŸmüÅŸ mekana bakıyorum camdan. Bir gün Dubai Towers’ın bir katında oturup, ÅŸimdi gördüÄŸüm beton yığınından uzaklara, ufka, İstanbul siluetine bakmayı hayal ederek çeviri yapıyorum. Bu yaÄŸmur, doÄŸal yaÄŸmur mu acaba? Bir gün, yaÄŸan yaÄŸmuru ÅŸehre düÅŸmeden havada toplayıp satmanın bir yolunu da bulurlar mı acaba?