Gezi Parkı olayları sırasında çeÅŸitli sahte ya da temsili resimler dolaşıma girdi. Resmi ÅŸiddetin akıl almaz çirkinlikteki büyüklüÄŸü bunların çirkinliÄŸini gölgede bırakmış olması, bunların neden nasıl ortaya çıktığını sorgulamayı ihmal ettirmemeli.

Sahte ya da yanıltıcı mesajlar da dolaşıma girdi kuÅŸkusuz; baÅŸka dildeki mesajların çeviri ve uyarlamaları da sıkça görüldü. Bunlar da ilerde inceleme konusu olacaktır.

Fakat büyük olasılıkla ilk kez, fazlasıyla gerçekçi görünen bir çeviri alıntısı ortaya çıkmış bulunuyor. Taksim semtindeki esnafla protestocular arasında yaÅŸatılan gerilimi açıklamak üzere Marx’tan bir alıntı dolaşıma girdi.

Yaygın hali ÅŸöyle:

“tarih hiçbir zaman bu kadar lümpen bir ahmaklar grubuna toplu olarak ÅŸahit olmamıştır. parisli esnaf, komünü savunmak için caddelerinde barikat kuran komünistlere saldırmış, caddenin yeniden normalleÅŸmesine, barikatın açılmasına, komünün yıkılmasına yardımcı olmuÅŸlardır. bunu günlük karları için yapmışlardır. ancak unuttukları bir ÅŸey vardı ki barikat yıkılınca caddeye girenler onun müÅŸterileri deÄŸil alacaklılarıydı ve burjuvalar çoÄŸunu ağır senetlere zorladılar, bir kısmının da kapısına mühür vurdular. küçük burjuvazinin müÅŸterisi bizzat o barikatı kuranlardı. bunu acı bir deneyimle öÄŸrendiler.”

Bu metin, Marx’ın üslubunu tanıyanlar için de, dildeki özensizliÄŸin farkına varanlar için de kuÅŸku uyandırıcı. Nesnel bir analiz yapmak üzere yola çıkan biri “lümpen ahmaklar” diye girmez söze. DiÄŸer yandan, kaynağın verilmemesi ve çevirmen isminin belirtilmemesi önemli bir sorun. [pullquote]Bu alıntıyı, büyük olasılıkla ilk kez bir İtüsözlük yazarı, 2010 yılında, bir resim galerisine yapılan Tophane  saldırıları sırasında kullanmış; saldırganları açıklayan bir alıntı olarak düÅŸünmüÅŸ.[/pullquote]

Kısa süre sonra bu metnin ÅŸöyle bir metinden uyarlanmış olduÄŸu anlaşıldı:

“… Haziran günlerinde, hiç kimse, mülkiyeti kurtarma uÄŸruna ve krediyi yeniden tesis etme uÄŸruna, Paris küçük-burjuvaları, kahveciler, lokantacılar, marchands de vin, küçük tacirler, dükkancılar, zanaatçılar vb. kadar baÄŸnazca savaÅŸmamıştı. Dükkan, bütün kuvvetini toplayarak sokaktan dükkana yeniden geçiÅŸi saÄŸlamak için barikata karşı yürümüÅŸtü. Ama barikatın ardında dükkanın müÅŸterileri ve borçluları, önünde ise alacaklıları vardı. Ve barikat devrilip iÅŸçiler ezildiÄŸinde, ve maÄŸazaların bekçileri zafer sarhoÅŸluÄŸu içinde yeniden dükkanlarına koÅŸuÅŸtukları zaman, dükkan kapısının, mülkiyetin bir bekçisi tarafından, kendilerine birtakım göz korkutucu kağıtları uzatan resmi bir kredi memuru tarafından kesilmiÅŸ olduÄŸunu gördüler: vadesi geçmiÅŸ poliçe, vadesi dolmuÅŸ senet, vadesi gelmiÅŸ bono, batmış dükkan ve batmış dükkancı buldular…”

Bu metin Marx’ın Türkçeye ilk kez Fransa’da Sınıf Mücadeleleri 1848-1850 adıyla çevrilen kitabının içinde, 2. Bölüm’de yer alıyor. Fakat biri metni almış, baÅŸka bir duruma uyarlamış: ya iki ayrı metni bir araya getirmiÅŸ, ya da yanlış bir çalakalem çeviri yapmış. Daha da önemlisi, (bunu Seval Esaslı saptadı) Marx, 1848’de yaÅŸananlardan bahsederken metni uyarlayan kiÅŸi metnin baÄŸlamını alıp Paris Komünü’ne, 1871’e taşımış.

“Lümpen” metni ÅŸu anda internette çok deÄŸiÅŸik biçimlerde, metin olarak, resimleÅŸtirilmiÅŸ olarak vb. paylaşılmış durumda. Palalı Adam tipine karşı duyulan tiksinti duygusunun bir ifadesi olarak yayılıyor. İki metin arasındaki tarih ve baÄŸlam farkı, önemsizleÅŸmiÅŸ durumda. Her örneÄŸi yakalayıp düzeltmeye çalışmak beyhude.

Fakat metnin üretilmesine ya da ortaya çıkmasına yol açan en eski baÄŸlam ilginç. Bu alıntıyı, büyük olasılıkla ilk kez bir İtüsözlük yazarı, 2010 yılında, bir resim galerisine yapılan Tophane  saldırıları sırasında kullanmış; saldırganları açıklayan bir alıntı olarak düÅŸünmüÅŸ. Bu ÅŸaşırtıcı, çünkü Tophane saldırıları sırasında bir komünü düÅŸündürecek herhangi bir ÅŸey yok ortada. O dönem için abartılı bir kıyaslama olmuÅŸ.

(Kuşkusuz burada metnin şu ana kadar saptanamamış bir kaynaktan alınmış olmalı olasılığını da bir yana yazmak gerekli; ama aşırı benzerlik bu olasılığı zayıflatıyor.)

Fakat bugün bu alıntının gerçek bir metinden mi alındığı, yoksa tümüyle uydurma mı olduÄŸu sorusu önümüzdeki günlere kalıyor. Ama önemli bir baÄŸlantı bu: Gezi Parkı avm’sinin, Taksim’in soylulaÅŸtırma süreci içinde bir yerde yer aldığını hatırlatıyor. Åžu an için önemli olan bir çeviri metnin güncel duruma uygun ÅŸekilde dönüÅŸtürülerek anonim bir ÅŸekilde kullanılmasının mümkün olduÄŸunu; gerçek ile kurgunun kolayca karıştığını bir örnekte daha görmek. Bu kez kıyaslama Gezi Parkı çevresinde yaÅŸananlar nedeniyle daha etkili bir kıyaslama haline geliyor.

***

Tuhaflık burada bitmiyor, konunun bir de intihal boyutu var: Fransa’da Sınıf Mücadeleleri 1848-1850 adlı metnin ilk baskısı Sol Yayınları’nda M.E. imzasıyla 1967 yılında yayımlandı; İngilizceden yapılan bu çeviri daha sonra Fransa’da Sınıf Savaşımları 1848-1850 olarak Sevim Belli imzasıyla yayımlandı. Kitabın ilk Almanca aslından çevirisiyse Erkin Özalp tarafından yapıldı. Bunun dışında çeÅŸitli yerlerde yayımlanmış intihal çeviri örnekleri var ve nette süreç içinde bunlar da paylaşıma girdi; yukarıda internette yayılan bir örneÄŸi kullandık. 1967 yılında M.E. imzasıyla yayımlanan metin ÅŸöyle:

“Haziran olaylarında, mülkiyetin korunması ve kredinin eski haline getirilmesi için, hiç kimse, Paris küçük burjuvazisinden; kahveciler, lokantacılar, ÅŸarap satıcıları, küçük tüccarlar, dükkâncılardan daha baÄŸnazca savaÅŸmamışlardı. Dükkâncı, bütün gücünü toplayıp, sokaktan dükkâna doÄŸru müÅŸteri akışını yeniden tesis etmek için barikata karşı yürümüÅŸtü. Ama barikatın arkasında müÅŸteriler, borçlular ve barikatın karşısında ise dükkânın alacaklıları vardı. Ve barikatlar devrilip iÅŸçiler ezilince, maÄŸaza koruyucuları zafer sarhoÅŸluÄŸu içinde dükkânlarına doÄŸru yeniden kendilerini attıkları zaman, dükkânlarının önrünün, bir mülkiyet kurtarıcısı ve göz korkutucu mektupları kendilerine uzatan bir resmi kredi memuru tarafından kesildiÄŸini gördüler: vadesi gelmiÅŸ poliçe, vadesi gelmiÅŸ borç, vadesi gelmiÅŸ bono! Ve bunların altında ezilen dükkân ve dükkâncı!”