İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) Mütercim Tercümanlık Bölümü’nde yapılan, “Çeviri Çalışmalarına EkoeleÅŸtirel Bakış” baÅŸlıklı bir TÜBİTAK projesinin ilk aÅŸaması tamamlandı. Çocuk edebiyatı çevirilerini çevre bilinci açısından ele alan projede, İEÜ Mütercim Tercümanlık Bölümü ÖÄŸretim Üyesi ve Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Neslihan Kansu ve Ankara Üniversitesi Bioistatistik Bölümü’nden Prof. Dr. Yasemin Yavuz, İEÜ Mütercim Tercümanlık Bölümü’nden Yrd. Doç. Dr. Derya Duman’ın dışında, AraÅŸ. Gör. Merve AvÅŸaroÄŸlu ile öÄŸrenciler Elifnur Uysal ve Osman Tufan da bursiyer olarak görev alıyor. Çalışmada 10 çocuk edebiyatı klasiÄŸinin 94 yeniden çevirisi inceleniyor.

Proje Hürriyet gazetesinde ÅŸöyle tanıtıldı:

“İngilizceden Türkçeye çevrilen çocuk edebiyatı kitaplarını inceleyen uzmanlar, çevre, bitki, doÄŸayla ilgili sözcüklerin azaltıldığını, çocuk okurların baÅŸka kültürlerle tanışmasının önüne geçildiÄŸini belirtiyor. İEÜ Mütercim Tercümanlık Bölümü ÖÄŸretim Üyesi ve Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Neslihan Kansu Yetkiner, çevirinin kültürler arası etkileÅŸimde önemli bir araç olduÄŸunu belirterek, ‘Çocuk kitaplarındaki çevre okuryazarlığının çeviri kitapları yoluyla kültürlerarası aktarımını incelemek istedik. Projede, İngilizceden Türkçeye çevrilen doÄŸada serüven, hayvan/doÄŸa sevgisi, doÄŸanın keÅŸfi gibi temalara sahip 10 çocuk edebiyatı klasiÄŸinin 94 yeniden çevirisini inceliyoruz. Çevirilerin, çevre okuryazarlığı, çevre bilgisi ve çevreye yönelik tutum aktarımlarını araÅŸtırıyoruz. Çalışmalarımızda, çeviri eserlerde çevreye iliÅŸkin sözcük çeÅŸitliliÄŸinin özgün eserlere göre daha az olduÄŸu görüyoruz. Özgün eserlerdeki sözcük çeÅŸitliliÄŸi çeviri eserlerde daha az görülüyor. Özgün eserlerde verilen çevre odaklı bilgi azaltılarak Türkçeye aktarılıyor” dedi.”

… “VahÅŸetin ÇaÄŸrısı”, “Mercan Adası”, “Define Adası”, “Siyah İnci”, “Al Midilli”, “Orman ÇocuÄŸu”, “Korkusuz Kaptanlar”, “Gizli Bahçe”, “Sineklerin Tanrısı” ve “SöÄŸütlükte Rüzgâr” kitaplarını incelediklerini ifade eden Doç. Dr. Yetkiner, çalışmanın hem eÄŸitsel hem de yazınsal açıdan çocuk edebiyatında bir boÅŸluÄŸu dolduracağına dikkat çekti. Doç. Dr. Yetkiner, ÅŸunları söyledi:

“Bu kitapların 1928 harf devriminden 2010 yılına kadarki döneme yayılan yeniden çevirilerine ulaÅŸtık. Bitki ve hayvan örtüsü, yeryüzü ÅŸekilleri, coÄŸrafi ÅŸekiller, doÄŸal afetler, hava koÅŸullarının özgün metinden Türkçeye nasıl aktarıldığını inceliyoruz. Bazı çevirilerde tek tek hayvan veya bitki adları yerine kapsayıcı terimlerin kullanıldığını gördük. ÖrneÄŸin Korkusuz Kaptanlar kitabında bahsedilen ringa balığı, morina balığı gibi belirli türdeki balık adları yerine ‘balık’ sözcüÄŸü kullanılıyor. Benzer ÅŸekilde farklı aÄŸaç türleri için aÄŸaç denilip geçiliyor. Bu tür tercihler çocuk okurun baÅŸka kültürlerle tanışmasını engelliyor ve metnin egzotikliÄŸini yitirmesine yol açıyor.”

ceviri-cevre-izmir

 

Projenin TÜBİTAK bilgisi ÅŸu ÅŸekilde verilmektedir:

PROJE BAÅžLIÄžI: Çeviri Çalışmalarına EkoeleÅŸtirel Bakış: (Yeniden) Çeviri Yoluyla Çeviri Çocuk Edebiyatında Çevre Okuryazarlığına Artsüremli Betimleyici Bir Yaklaşım

DÖNEM/PROJE TİPİ: (2015-2017) TÜBİTAK-1001 Projesi

PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: DOÇ. DR. NESLİHAN KANSU-YETKİNER-İZMİR EKONOMİ ÜNİV.
PROJE ÇALIÅžANLARI:

PROF. DR. YASEMİN YAVUZ-ANKARA ÜNİVERSİTESİ-BİOİSTATİSTİK BÖL.

YRD. DOÇ. DR. DERYA DUMAN-İZMİR EKONOMİ ÜNİV.-MÜTERCİM TERCÜMANLIK BÖL.

PROJE BURSİYERLERİ:

MERVE AVÅžAROÄžLU-İZMİR EKONOMİ ÜNİV. MÜTERCİM TERCÜMANLIK BÖLÜMÜ ARAÅžTIRMA GÖR.

OSMAN TUFAN- MÜTERCİM TERCÜMANLIK BÖLÜMÜ- SON SINIF ÖÄžRENCİSİ

ELİFNUR UYSAL- MÜTERCİM TERCÜMANLIK BÖLÜMÜ- SON SINIF ÖÄžRENCİSİ

ALTERNATİF BAŞLIKLAR:

ÇEVİRİ ÇOCUK EDEBİYATINDA “ ÇEVRE” KONULU TÜBİTAK PROJESİ

ÇEVRECİ ÇOCUK EDEBİYATI TÜBİTAK PROJESİYLE İNCELENİYOR

ÇOCUK EDEBİYATINDA ÇEVRE VE EKOLOJİ: BİR TÜBİTAK PROJESİ

Bir aktarım aracı olarak çeviri, farklı kültürlere özgü kavramları ve anlayışları öÄŸrenmede, bir baÅŸka deyiÅŸle, kültürler arası etkileÅŸimde bir önemli araçtır. Günümüzde artan çevre bilinci, sürdürülebilir çevreye yönelik devlet ve eÄŸitim politikaları sayesinde kültürün alt alanlarından biri sayılan çevre ve ekoloji ve bunlarla ilgili kültürel anlayış ve kavramların kültürlerarası aktarımı giderek önem kazanmaya baÅŸlamıştır. Bu geliÅŸen bilinçle ortaya çıkan “çevre okuryazarlığı” bireylerin çevreye iliÅŸkin bilgi ve tutumuna dair deÄŸerlendirmeler yapan bir kavramdır.

Bu baÄŸlamda, çocuk kitaplarındaki çevre okuryazarlığının çeviri kitapları yoluyla kültürlerarası aktarımını inceleyen iki yıllık bir Tübitak projesi İzmir Ekonomi Üniversitesi, Mütercim Tercümanlık Bölümünde yürütülmektedir. İngilizceden Türkçeye çevrilen doÄŸada serüven, hayvan/doÄŸa sevgisi, doÄŸanın keÅŸfi gibi temalara sahip 10 çocuk edebiyatı klasiÄŸinin 94 yeniden çevirisi incelenerek çevre okuryazarlığı çevre bilgisi ve çevreye yönelik tutum aktarımı açısından irdelenmektedir. Ele alınan 10 eser (VahÅŸetin ÇaÄŸrısı, Mercan Adası, Define Adası, Siyah İnci, Al Midilli, Orman ÇocuÄŸu, Korkusuz Kaptanlar, Gizli Bahçe, Sineklerin Tanrısı ve SöÄŸütlükte Rüzgar) ve bu kitapların 1928 harf devriminden 2010 yılına kadarki döneme yayılan yeniden çevirileri çevre-odaklı sözcüklerin (bitki ve hayvan örtüsü, yeryüzü ÅŸekilleri, coÄŸrafi ÅŸekiller, doÄŸal afetler, hava koÅŸulları) ve metinlerde iÅŸlenen çevreye yönelik tutumların aktarımını özgün metin ve çeviri metinlerin karşılaÅŸtırılması temelinde incelemektedir.

YürütücülüÄŸünü İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümünden Doç.Dr. Neslihan Kansu-Yetkiner’in yaptığı projenin araÅŸtırma ekibinde Ankara Üniversitesi Bioistatistik Bölümünden Prof. Dr. Yasemin Yavuz, İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümünden Derya Duman yer almaktadır. Projenin bursiyerleri İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık Bölümünden AraÅŸ. Gör. Merve AvÅŸaroÄŸlu ile aynı bölümden4. Sınıf öÄŸrencileri, Elifnur Uysal ve Osman Tufan’dır.

Projeye yürütücüsü Doç. Dr. Neslihan Kansu-Yetkiner, projenin ilk aÅŸamasında önemli bulgulara ulaÅŸtıklarını belirterek kültürlerarası çevre-odaklı sözcük aktarımında toplam sözcük sayılarında özgün metin ve çeviri metinler arasında bir fark görülmediÄŸini, ancak çevreye iliÅŸkin olarak aktarılan farklı sözcük sayılarında çeviri eserlerde azalma olduÄŸunu saptadıklarını belirtmektedir. Bir baÅŸka deyiÅŸle, çeviri eserlerde çevreye iliÅŸkin sözcük çeÅŸitliliÄŸinin özgün eserlere göre daha az olduÄŸu görülmektedir. Bu durumda özgün eserlerdeki sözcük çeÅŸitliliÄŸi çeviri eserlerde azaltılmakta böylece özgün eserlerde verilen çevre-odaklı bilgi azaltılarak aktarılmaktadır.

Proje yürütücüsü Yetkiner, proje sonuçlarını Güney Kore’de düzenlenen “Çevre ve Edebiyat” konulu bir sempozyumda paylaÅŸtıklarını belirterek çocuk okurlar arasında çevre okuryazarlığının aktarılmasında (yeniden) çevirilerin rolünü ve bu aktarımdaki çeviri stratejilerini tarihsel bir bakış açısıyla inceleyen bu çalışmanın hem eÄŸitsel hem de yazınsal açıdan çocuk edebiyatında bir boÅŸluÄŸu dolduracağını, Çeviri Çalışmalarında ise bir “ilk çalışma” olması bakımından alana yenilikler sunacağı düÅŸündüklerini belirtmektedir.