Çeviribilim kitaplarına bir yenisi eklendi: BaÅŸak Ergil‘in Nâzım Hikmet üzerine yaptığı tez çalışması kitaplaÅŸtırıldı. “İngiliz-Amerikan Yayın Dünyasında Nâzım Hikmet İmajı” adını taşıyan çalışma, Nâzım Hikmet ÅŸiirlerinin 1932’den günümüze İngilizceye yapılan çevirilerini ayrıntılı bir ÅŸekilde ele alıyor. Çeviri kitapların özgün kapaklarının renkli resimlerini ve çeÅŸitli kitaplarda yer alan yazıların çevirilerini de içeren bu çalışma, bu alanda yapılmış ilk çalışma olma özelliÄŸini de taşıyor. AÅŸağıda BaÅŸak Ergil’in çalışmasına yazdığı GiriÅŸ yazısından yazarın izniyle yer verdiÄŸimiz bir alıntı yer alıyor:
GİRİŞ
Nâzım Hikmet, İngilizce’ye en çok ÅŸiiri çevrilen ÅŸair olÂması bakımından Türk yazınında ayrı bir yer tutar. Ayrıca, saÄŸlığında ve ölümünden sonra yapıtları elliden fazla dile çevrilmiÅŸtir. İşte bu çeviriler aracılığıyla, Nâzım Hikmet’in ÅŸiiri dünya tarihinin farklı noktalarında, farklı yazın dizÂgelerine tekrar tekrar girmiÅŸ, tanıtılmıştır. Hikmet’in ÅŸiirÂlerinin İngilizce’ye çevrilmesi, belli baÅŸlı üç sebepten dolaÂyı çeviribilim alanı açısından önem taşır:
a. Nâzım Hikmet, ÅŸiirleri İngilizce’ye en çok çevrilen Türk ÅŸairidir,
b. Hikmet, ÅŸiirleri elliden fazla dile çevrilen tek Türk ÅŸaÂiridir,
c. UNESCO’nun 2002 yılının “Kültürel Miras Yılı†olduÄŸunu duyurması ve Hikmet’in doÄŸumunun yüÂzüncü yılının da bu kapsamda kutlanmasıyla birlikte, yapıtlarının çevrilmesi süreci doruÄŸa ulaÅŸmış ve yine aynı yıl Nâzım Hikmet’in dört adet ÅŸiir kitabı İngilizce olarak yayımlanmıştır.
…
Bu çalışma, Hikmet’in ÅŸiirlerinin İngilizce’ye çevirilerinden oluÅŸan dört ana erek metnin metin-ötesi unsurları (metin-çevresi ve metin-sonrası unsurları) aracılığıyla 2002 yılında oluÅŸÂturulan, Hikmet ve ÅŸiirine dair imajı irdelemeyi hedefleyen, eklektik bir yöntemsel çatıyı benimsemiÅŸtir. Çalışma, Tejaswini Niranjana’dan “tarihsellikâ€, Andre Lefevere’den ve Lawrence Venuti’den “yeniden yazmaâ€, yine Venuti’den “kültürel kimliklerin oluÅŸturulmasıâ€, Gerard Genette’den “metin-ötesi unsurlarâ€, “metin-çevresi unsurlar†ve “metin-sonrası unsurlarâ€, Urpo Kovala’dan “ideolojik kapanımın bir aracı olarak metin-ötesi unsurÂlar†ve Deborah Schiffrin’den “söylem kuramı†anlayışları baÅŸta olmak üzere farklı kavramlara yer verir.
Tezin ana bütüncesini Hikmet’in ÅŸiirlerinin İngilizce çevirisinden oluÅŸan ve 2002 yılında yayımlanmış olan dört farklı kitap oluÅŸturmaktadır.
– Beyond the Walls: Selected Poems. Seçme Åžiirler. Çevirenler: Ruth Christie, Richard McKane ve Talât Sait Halman. Yayımlayan: Anvil Press (Londra) ve YKY ortak yayını. (2002)
– Poems of Nazim Hikmet. Seçme Åžiirler. Çevirenler: Randy Blasing ve Mutlu Konuk.
Yayımlayan: Persea Books, New York. (2002)
– Human Landscapes from My Country. Memleketimden İnsan Manzaralarının çeÂvirisi. Çevirenler: Randy Blasing ve Mutlu Konuk. Yayımlayan: Persea Books, NY. (2002)
– Nâzım Hikmet, To Live, Single and Free like a Tree / But in Brotherhood like a Forest. Yayımcı: Erhan Turgut. Çok sayıda çevirmenin çeviriÂlerine yer verilmiÅŸtir. Yayımlayan Turquoise. (2002)
Öte yandan, bu dört erek metnin metin-ötesi unsurÂlarının betimleyici bir çözümlemesine giriÅŸmeden önce, Nâzım Hikmet’in daha önceki İngilizce çevirilerine bakÂmak üzere tarihsel bir yaklaşım sergilemek gerekir. Bu amaçla, “1932-2002. İngilizce Çevirilerin Metin-ötesi Unsurlarının Çözümlenmesi Aracılığıyla Hikmet’e ve Åžiirine İliÅŸkin İmajın İncelenmesi†baÅŸlıklı birinci bölüm 1932-2002 yıllan arasında yayımlanan erek metinlerin metin-çevresi unsurlarının betimleyici bir çözümleme ![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
sinin yapılmasına ayrılmıştır. Bu çözümleme, Deborah Schiffrin’in “söylem kuramıâ€na yaklaşımını zemin alan bir söylem kuramı tartışmasına yer verilerek baÅŸlayacak; kitap kapakları, kapak yazıları, resimler ve desenler, önsözler, giriÅŸ bölümleri, içindekiler sayfaları ve notlardan oluÅŸan metin-çevresi unsurların betimlenmesiyle devam edecekÂtir. Bu bölümde metin-çevresi unsurları mercek altına alıÂnacak olan erek metinler 1932 yılında The Bookman baÅŸÂlıklı dergide Hikmet’in ÅŸiirine iliÅŸkin bilgi içeren ve onu yazınsal bir kiÅŸilik olarak ortaya koyan ilk metnin yayımÂlanmasından 2002 yılına dek yayımlanan İngilizce çeviÂrilerdir. Bu bölümde ele alınan bütünce, Hindistan, ABD ve İngiltere’de yayımlanmış olan kitap ve dergileri inceler. Metin-sonrası unsurların incelenmemesinin sebebi ise, bu türden çok az sayıda malzemeye (bu erek metinlere iliÅŸkin tanıtım ve eleÅŸtiri yazısına) ulaşılabilmiÅŸ olması ve her bir erek metne iliÅŸkin eriÅŸilebilen metin-sonrası unsurun sayıÂsı arasında dengesizlik olmasından dolayı, bu türden bir çözümleme çalışmasına giriÅŸmenin nesnellik taşımadığı düÅŸüncesidir.
İkinci bölümde, asıl bütünceyi oluÅŸturan dört ana erek metin –ilk bölümdekine oranla daha ayrıntılı olarak– inÂcelenecektir. Bu bölümde çözümlenecek olan metin-çevresi unsurlar da, kitap kapaklan, önsözler, desen ve resimler, ek bölümleri, broÅŸürler, kapak yazıları ve içindekiler sayfalaÂrıdır.
Son olarak, üçüncü bölüm, 2002 yılında yayımlanan dört erek metnin metin-sonrası unsurlarını inceleyecektir. Bu unsurlar farklı kaynaklardan, dergilerden ve gazetelerÂden derlenmiÅŸtir.
Her üç bölümün de geliÅŸme kısımlarının olabildiÄŸince betimleyici olmasına dikkat edilmiÅŸtir. Her bölümün sonuç kısmı ise, betimleyici çözümlemelerin bulgularının deÄŸerlendirilerek bu bulguların ortaya koyduÄŸu kültürel, ideolojik ve tarihsel noktaların sorgulanmasına ayrılmıştır. Bu aÅŸamada, bazı sorular yanıtsız kalsa da, bazı sorulaÂra tartışmaya açık yanıtlar bulunabilmiÅŸtir. KuÅŸkusuz, bu araÅŸtırmanın temelini oluÅŸturan asıl amaç ve dürtü, tarÂtışmaya kapalı ve deÄŸiÅŸmez yanıtlar sunmak deÄŸil, bir dizi soruyla ortaya çıkarak saÄŸlam temeller üzerine oturtulmuÅŸ tartışmaları tetiklemek ve araÅŸtırmaların sonucunda net olarak ortaya çıkan birtakım bulgulara kucak açmaktır.
