Frankfurt Fuarı Türkiye Yürütme Komitesi ve çeÅŸitli yetkililer, Frankfurt Fuarı’na katılmayacağını belirten yazarlara yönelik çeÅŸitli açıklamalar yayınladılar. Komite, 14 Temmuz’da yayınladığı açıklamada, “siyasi otoriteden tedirgin olmak için haklı sebepler” dünyanın her yerinde olsa bile, katılımın içeriÄŸini “ülkenin kültürel birikiminin oluÅŸturduÄŸu” ve “devlet bütçelerinden bu organizasyona pay ayrılmasının, bir lütuf deÄŸil, bir sosyal hak olarak düÅŸünülmesi” gerektiÄŸi üzerinde durdu.
Komite Açıklaması
“Türkiye’de yazarların, çizerlerin, sanatçıların, aydınların siyasi otoriteden tedirgin olmak için haklı sebepleri vardır. Aslında sadece Türkiye’de deÄŸil, bütün dünyada böyledir ve her zaman böyledir; edebiyatın, özgür düÅŸüncenin doÄŸası gereÄŸi böyledir!
Öte yandan unutmamalı ki Frankfurt Kitap Fuarı, devletler ve hükümetler arası bir organizasyon deÄŸil, yayın dünyasının bir organizasyonudur. Dünya yayıncılığının bir platformudur. Dünya edebiyatlarının ve kamusal düÅŸünce üretiminin, yayıncılık deneyimleri ve piyasası aracılığıyla buluÅŸturulduÄŸu bir zemindir.
KuÅŸkusuz devletler ve hükümetler (bütçeleri ve organizasyonları ile) Frankfurt Kitap Fuarı’na katılımda etkin oluyorlar; zaten kamusal bir kaynak niteliÄŸi taşıyan devlet bütçelerinden bu organizasyona pay ayrılması, bir lütuf deÄŸil, bir sosyal hak olarak düÅŸünülmelidir. Fakat sonuç olarak katılımın içeriÄŸini oluÅŸturan, yayıncılar ve yayıncılık aracılığıyla edebiyatçılar, sanatçılar, yazarlardır, bir ülkenin kültürel birikimidir. Frankfurt Kitap Fuarı’nda bir araya gelen gazeteciler, yazarlar, eleÅŸtirmenler, okurlar, kitabı sevenler, kitaba inananlar olarak; orada karşılaÅŸtıkları takdimin resmi hüviyetinden çok, kitaplarla, yazarlarla ilgilenirler; orada bir resmiyet, bir propaganda havası sezdiklerinde zaten yüzlerini çevirirler! Her ÅŸeyden önce hesaba katılması ve güvenilmesi gereken, bu olmalıdır.
Türkiye’nin konuk ülke olduÄŸu bu yıl oluÅŸturulan ulusal komite, ağırlıkla, yayıncı kuruluÅŸlarının ve yazar örgütlerinin temsilcilerinden meydana gelmiÅŸtir. Türkiye Yayıncılar BirliÄŸi’nin çaÄŸrısı ile bir araya gelen ülkenin belli baÅŸlı yazar ve yayıncı örgütleri, fuar konsepti olarak “Bütün Renkleriyle Türkiye”yi seçmiÅŸ ve ve programa özerk olarak karar vermiÅŸlerdir. PEN Yazarlar DerneÄŸi, Yazarlar Sendikası, Edebiyatçılar DerneÄŸi, Yazarlar BirliÄŸi, BESAM, EDİSAM ve İLESAM temsilcileri Yazarlar Komitesi’ni oluÅŸturmuÅŸ, davet edilecek yazarları ortak kararla onlar saptamış, edebiyatla ilgili bütün etkinliklere bağımsız olarak onlar karar vermiÅŸ, bakanlıktan ya da diÄŸer komitelerden herhangi bir müdahale olmamıştır. Yayıncılıkla ilgili konularda Türkiye Yayıncılar BirliÄŸi, Basın Yayın BirliÄŸi, Çocuk ve İlkgençlik Kültürü ve Edebiyatı AraÅŸtırmacıları DerneÄŸi (ÇİKEDAD), Çocuk ve Gençlik Yayınları DerneÄŸi (ÇGYD) konularıyla ilgili kararları vermiÅŸtir. Bakanlıktan bir temsilcinin katılımıyla yönetiÅŸim ilkesine göre çalışan Yürütme Komitesi’nin temel hassasiyeti, Frankfurt Kitap Fuarı’nın bir yayıncılık platformu olduÄŸunu unutmamaktır. Benimsenen anlayış, Türkiye’nin konuk ülke olması fırsatını, asla bir diplomatik-turistik-folklorik tanıtım ve güzelleme vesilesi olarak görmemek; tersine, Türkiye’nin yayıncılık deneyimini, edebiyat ve düÅŸünce birikimini bütün yelpazesiyle görünür kılarak deÄŸerlendirmektir. Görünür kılınmasından ürkmeyeceÄŸimiz bu gerçeÄŸe, elbette, düÅŸünce ve ifade özgürlüÄŸünden okuma oranlarının düÅŸüklüÄŸüne varıncaya dek pek çok sorunumuz da dahildir. Bu bakımdan Frankfurt Kitap Fuarı, Türkiye yayıncılığının ve edebiyatının, kendi muhasebesini yapması için de bir vesile olabilir, olmalıdır.
Bu büyük uluslararası platform, yazarların, edebiyatların, kitapların bu büyük buluÅŸması, bir hükümet giriÅŸimine indirgenemez. Tam tersine, kültür dünyamızın sansürsüz, siyaset ötesi temsili için elde edilmiÅŸ bir hak, bir platformdur. Bize düÅŸen, eninde sonunda kitapların ve yazarların sesine güvenmektir.
Müge Gürsoy Sökmen (Ulusal Yürütme Komitesi EÅŸbaÅŸkanı)
Enver Ercan (Yazarlar Komitesi Moderatörü)
Münir Üstün (Yayıncılık Komitesi Moderatörü)
Tanıl Bora (Konferanslar ve Bilimsel Toplantılar Komitesi Moderatörü)” (aktaran: PEN)
“Tarih herkesin ne yaptığını yazar”
DiÄŸer yandan konuyla ilgili kültür ve turizm bakanı ve diÄŸer yetkililerin görüÅŸleri, Zaman gazetesinde, Ali PektaÅŸ’ın hazırladığı “Frankfurt 2008 organizasyonu hükümetin deÄŸil, yayıncıların” baÅŸlıklı bir haberde yer aldı:
“Türkiye’nin konuk ülke olarak katılacağı Frankfurt Kitap Fuarı’na geri sayım sancılı baÅŸladı, polemiklerle devam ediyor. Almanya’nın baÅŸkenti Frankfurt’ta ekim ayında düzenlenecek fuara kısa bir zaman kala Leyla Erbil, Nihat Behram ve Füsun Akatlı gibi bazı yazarlar, “AK Parti hükümetinin organizasyonu” olarak tanımladıkları etkinliÄŸe katılmayacaklarını açıkladı. Kültür ve Turizm Bakanı ErtuÄŸrul Günay, Frankfurt Kitap Fuarı Ulusal Yürütme Komitesi, yayıncı birlikleri ve yetkililer, fuar davetini kabul etmeyen yazarların görüÅŸlerine karşılık birer açıklama yaparak ‘bunun hükümetin deÄŸil yayın dünyasının bir organizasyonu’ olduÄŸunu vurguladı. Bakan Günay, yazarlara tepki göstererek “Fuara 300’ün üzerinde yazar katılacak. İsteyen Türkiye’yi uluslararası bir etkinlikte temsil eder, istemeyen etmez. Tarih herkesin ne yaptığını yazar.” dedi.
Ahmet Arı (Genel Koordinatör): “Biz bu projeye baÅŸlarken sivil inisiyatif olarak ortaya koymayı planladık ve o ÅŸekilde ilerliyor. Bu türden görüÅŸler olabilir, gayet normal karşılıyorum. Biz zaten herkesin düÅŸüncesini özgürce ifade etmesi taraftarıyız. SeçtiÄŸimiz slogan her ÅŸeyi anlatıyor. Bu projeyi tamamen ilgili yazar ve yayıncı örgütleriyle kurguladık. Hükümetin müdahalesi söz konusu deÄŸil.”
Hayati Bayrak (Basın Yayın BirliÄŸi BaÅŸkanı): “Türkiye’den her kesimin katılımıyla Kültür Bakanlığı tarafından bir organizasyon yapıldı. Bunda herhangi bir siyasi veya sosyal grubun bir etkisi yok. Türkiye’nin yayıncılığını ortaya koyan bir çalışma oldu. Söylenen ÅŸeyler tamamen kendi bakışları, gerçekle alakası yok.”
Ümit YaÅŸar Gözüm (Ulusal Yürütme Komitesi EÅŸbaÅŸkan): “Bu AK Parti’nin veya baÅŸka bir partinin organizasyonu deÄŸildir. Türkiye’nin 60 yılda yakalamış olduÄŸu bir ÅŸanstır. Hiçbir organizasyonda, sayın bakanın tek bir talebi bile söz konusu olmamışken bu tür bir yaklaşımı çok etik bulmak mümkün deÄŸildir. Nihayetinde aydın tavrı bazen karşı olmayı, karşı durmayı, muhalif olmayı gerektirir. Buna da saygı duymak zorundayız; ama ‘ben mevcut yapıdan dolayı, uygulamalardan dolayı ya da hükümetin ÅŸu tavrından dolayı bu organizasyonda yer almıyorum’ demek ayrı bir ÅŸeydir, ‘bu hükümetin organizasyonudur’ demek bir kere oradaki 6-7 yazar örgütüne, 5-6 yayıncı kuruluÅŸa, çevirmen meslek örgütüne binlerce insana haksızlık etmektir.”
Çetin Tüzüner (Türkiye Yayıncılar BirliÄŸi BaÅŸkanı): “Sayın yazarlarımızın düÅŸüncelerini ve kararlarını saygıyla karşılıyorum. Ancak bir ÅŸeyi açıklığa kavuÅŸturmak gerek: Ülkemiz edebiyatının, kültür ve sanatının, yazarlarımızın, sanatçılarımızın ve de turizminin dış dünyaya tanıtılması açısından önemli bir iÅŸlevi olan 7 milyon Euro’luk bir etkinlikte bakanlık sadece taraflardan biridir ve finansördür. Yayın sektörünün temsilcisi olarak, Frankfurt’ta konuk ülke olmak bizim yıllardır arzuladığımız ve gerçekleÅŸmesine çaba gösterdiÄŸimiz bir etkinliktir. Yayın sektörünün tümü bu organizasyonun bir parçasıdır ve söz sahibidir. Bakanlık, yürütme komitesinde bir kiÅŸiyle temsil edilmektedir. Etkinliklere katılacak yazar ve sanatçılarımız bakanlığın deÄŸil, Ulusal Yürütme Komitesi’nin davetlisidir.”
ErtuÄŸrul Günay (Kültür ve Turizm Bakanı): “Kültür ve Turizm Bakanı ErtuÄŸrul Günay: Frankfurt Kitap Fuarı’nda Kültür Bakanlığı, organize yapmıyor; yayın dünyasının projelerine destek veriyor, organizasyona para saÄŸlıyor. Her türlü etkinlik ile yazar ve yayınevi seçimleri, bizden tamamen bağımsız olarak oluÅŸturulan bir komite tarafından yapılıyor. Bu komite ise yayıncılardan oluÅŸan, bizim sadece bir kiÅŸiyle temsil edildiÄŸimiz bir sivil yapılanma. BaÅŸtan beri söylüyoruz, bütün renkleriyle Türkiye’nin fuarı olacak. Bu proje zaten bakanlığın deÄŸil Türkiye’nin projesi. Ulusal bir proje. Burada Kültür Bakanlığı deÄŸil, yayın dünyası temsil edilecek. Türk edebiyatı, kültürü ve sanatı orada olacak. Bir takım olumsuz tavırları kendilerine tarz olarak kabul edenler varsınlar bu anlayışlarını sürdürsünler.” (Zaman, 16.07.2008, Ali PektaÅŸ)
