Kaynağı aktarmayan, kaynaktaki bilginin yanlış çevrildiÄŸi haber gazetede yayınlanır mı? YayınlanabildiÄŸini artık birçok örnekle biliyoruz. Peki bu oldukça önemli bir haberse, kaynak özenle denetlenmez mi? Denetlenmesi gerekir, ama denetlenmiyor. Sonuçta Türkiye dışından gelen haber bir UFÇ’ye, yani Unidentified Flying Çeviri’ye, yani Tanımlanmamış Uçan Çeviri’ye dönüÅŸebiliyor.

Zaman gazetesinde, 30 Mayıs 2006 günü ÅŸu haber, “Ali Remzi Koç, Mainz” bilgisiyle yayınlandı:

“Microsoft’tan Atatürk gafı

Dünya yazılım devi Microsoft, her yıl çıkardığı Encarta Ansiklopedisi’nin Almanca 2006 versiyonunda Mustafa Kemal Atatürk’ü Hitler, Stalin, Mao gibi diktatörler arasına koydu.

Genellikle okul çağındaki gençlerin kullandığı ve her yıl yenilenen ansiklopedide Atatürk hakkında ÅŸu bilgilere yer verildi: 12 Mart 1881’de doÄŸan Atatürk 5 yaşında Selanik ve Manastır’daki anti-Türk, Yunan ve Slav milliyetçiliÄŸinin merkezi olan askerî okula gitti. 1899 yılında İstanbul Askerî Akademisi’ne baÅŸlayarak 1905 yılında tugay komutanı olarak mezun oldu.”

Öncelikle haberde verilen bilgi saçma, bu ansiklopedide “diktatörler” diye bir sınıflandırmaya yer verilmiyor. “Diktatör” maddesi olabilir, bunun içinde belli isimlere yer verilebilir. Ama sözü edilen ÅŸey bu deÄŸil. Büyük olasılıkla bahsedilen sınıflandırma “milli liderler” sınıflandırması. Atatürk, gerçekten de baÅŸka birçok lider gibi adı geçen “milli liderler” arasında yer alır. Bu açıdan Microsoft Encarta’nın “gafı” anlaşılmıyor. Konu edilen maddeden yapılacak bir alıntı bu savı daha anlaşılır kılardı.

Fakat benim asıl takıldığım nokta, Atatürk’le ilgili olarak verildiÄŸi söylenen bilgiler, yani maddenin çevirisi. Åžimdi ÅŸu cümlenin anlamı nedir:

“12 Mart 1881’de doÄŸan Atatürk 5 yaşında Manastır’daki anti-Türk, Yunan ve Slav milliyetçiliÄŸinin merkezi olan askerî okula gitti.”

Önce çevirinin diline uyup ÅŸöyle sormak istiyorum: What’s anti-Türk? Atatürk, 5 yaşında Türk karşıtı ve Yunan ve Slav milliyetçiliÄŸinin merkezi bir okula mı gitmiÅŸ?

Microsoft Encarta‘nın İngilizce yayınına bakıyorum, orada bu cümle ÅŸu ÅŸekilde yer alıyor:

“When Atatürk was 12 years old, he went to military schools in Salonika and Monastir, centers of anti-Ottoman Greek and Slavic nationalism.”

Yani doÄŸru çevirisiyle, “Atatürk 12 yaşına geldiÄŸinde, Osmanlı karşıtı Yunan ve Slav milliyetçiliÄŸinin merkezleri olan Selanik ve Manastır’daki askeri okullara gitti.” Yani, Yunan ve Slav milliyetçiliÄŸinin merkezi olan yer bir askeri okul DEĞİL, adı geçen ÅŸehirler. Tabii Atatürk 12 yaşında, o ayrı.

Peki diÄŸer cümlede bir tuhaflık yok mu? “İstanbul Askerî Akademisi” nedir? Bu bizim pek iyi bildiÄŸimiz “İstanbul Harp Okulu” olabilir mi? Hani, haberi veren kiÅŸi birebir çevirmiÅŸ desem, öyle de görünmüyor, çünkü yine Microsoft Encarta’nın İngilizce yayınında ilgili cümle ÅŸöyle:

“In 1899 he attended the military academy in İstanbul, graduating as staff captain in January 1905.”

Yani, “1899 yılında İstanbul’daki askeri akademiye girdi, Ocak 1905’te …” Evet, ne olarak mezun oldu? Encarta’ya bakılırsa, “kurmay yüzbaşı,” ama Zaman‘daki habere bakılırsa, “tugay komutanı” olarak mezun olmuÅŸ. Ben de Encarta gibi Atatürk’ün “yüzbaşı” olarak mezun olduÄŸunu biliyordum (kurmay, akademik eÄŸitim düzeyini belirten bir unvan, yanılmıyorsam). Hani yanlış biliyorum desem, basit bir internet taraması bile yanlış gösteriyor desem, mezun olduktan sonra Åžam’a staj yapmaya gidecek birine herhalde “tugay” gibi büyük bir askeri kadroyu teslim etmezler.

Kısacası, önümüzde duran ÅŸey ciddi bir yanlış bilgilendirme. (Bu arada bu haberin gazetenin basılı halinde, 2. sayfada, UÅŸak’taki UFO haberinin altında yer aldığını söyleyelim.) Tek tek soralım: Ali Remzi Koç, bir haberci mi? Hayır, internete bakılırsa, Mainz’deki Türklerin haberlerini vermek üzere kısa süre önce bir haber portalı kurmuÅŸ biri. “Gaf” haberi doÄŸru mu? Hayır, haberde bile bunun kanıtı yok. Ansiklopedi maddesinden yapıldığı söylenen özet çeviri doÄŸru mu? Hayır, ağır ve saçma yanlışlar içeriyor, Türkçe’si kusurlu. Peki, en azından bu özet çevirideki kavramlar doÄŸru mu? Hayır, herhalde çeviren Atatürk’ün hayatını ya da Türkiye’deki ordu teÅŸkilatını pek tanımıyor.

Ne demeli? İşin en dehÅŸet verici yanı, bu ansiklopedi maddesi için Microsoft Encarta’da iki kaynağın açıkça verilmiÅŸ olması: Feruz Ahmed ve H.A.R. Gibb. Akademik çalışmaları kaynak göstererek hazırlanan bir ansiklopedi maddesi, bu yazarların Türkçeye çevrilmiÅŸ olduÄŸundan bile habersiz olduÄŸu anlaşılan birinin yorumuyla Türkiye’nin yaygın okunan gazetelerinden birinin haberi olarak yayılabiliyor. Daha ne olsun, Türkiye’ye atom bombası düÅŸse ancak bu kültürel delilik ortamı kadar zarar verirdi. Bu haberi Haber7‘de 10000’i aÅŸkın kiÅŸi okumuÅŸ ve haberin doÄŸruluÄŸundan ÅŸüphe etmeyen yorumlar almış başını gitmiÅŸ. Bu yanlış bilgilendirmenin boyutlarını varın düÅŸünün.

Yalnız, haberde doÄŸru olan ve gerçekten ilginç tek bir ÅŸey var: biz Türkiye’de Atatürk’ün 1881 yılı içindeki doÄŸum tarihini bilmiyoruz, yani en azından ben bilmeyen bir kuÅŸaktanım, gerçekten de Microsoft Encarta’nın Almanca yayınında kesin bir tarih veriliyor: 12 Mart 1881. Bizim kitaplarımızda yer almayan bu bilgiyi, umarım astrologların çalışmalarına dayandırmamışlardır.

 

Not: Tabii, kuÅŸkusuz Almanca kaynaÄŸa da bakmak gerekiyor diye düÅŸünüyorum, ama Osmanlı’yı Türk yapan, Atatürk’ü 5 yaşında “anti-Türk” bir askeri okula gönderen Akkoç çevirisinin bize kaynak metni aktarmak istediÄŸinden pek emin deÄŸilim doÄŸrusu. Hem Encarta Atatürk’e diktatör dese ne olacak, doÄŸum tarihini bizden önce öÄŸrenmiÅŸler, biraz daha araÅŸtırıp diktatör olmadığını da öÄŸrenirler, o vakte dek de Almanya’daki Türkler Türkiye’de hazırlanan Almanca ansiklopedileri kullanmaktan çekinmeyebilirler.