Kitap Çevirmenleri BirliÄŸi, Çev-Bir, Türkiye’de son günlerde yaÅŸanan kitap yargılamalarında çevirmenlerin de yargı önüne götürülmesine karşı basın açıklamasını Dünya Çeviri Günü’nde yaptı. Çevirmenlerin büyük desteÄŸini gören bu açıklama, aynı zamanda çeÅŸitli yabancı dillere çevrilmiÅŸ ve birçok ülkedeki çeviri ve çevirmen örgütlerine de gönderilmiÅŸti. Bugüne dek yurtdışından CEATL, VdÜ, SNS, FIT, Norwegian Non-Fiction Writers and Translators Association gibi çevirmen örgütlerinin kurumsal ve bireysel desteÄŸini almış olan bildirinin basına açıklanması sırasında, yurtiçinden Yayıncılar BirliÄŸi, PEN Türkiye, EDİSAM, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, BirleÅŸik Konferans Tercümanları DerneÄŸi ve Çeviri DerneÄŸi de birer temsilcileriyle yer aldılar. AÅŸağıda bu basın açıklaması yer alıyor:

İfade ÖzgürlüÄŸü İçin Uluslararası Dayanışma ÇaÄŸrısı: Çevirmen Yargılama İlkelliÄŸine Son Verilsin!

BİZ KİMİZ?

ÇEVBİR Türkiye’deki kitap çevirmenlerinin maddi manevi haklarının korunması, çeviri mesleÄŸinin geliÅŸmesinin saÄŸlanması amacıyla kurulmuÅŸ olan ve resmi statüsü bulunan bir meslek örgütüdür. KuruluÅŸ hazırlıkları 2003 yılı AÄŸustos ayında kurulan bir e-posta grubundaki tartışmalarla ÅŸekillenen ÇEVBİR resmen 2006 yılının Haziran ayında faaliyete geçmiÅŸtir.

AMACIMIZ

Türk hukukunda ifade özgürlüÄŸünü kısıtlayan düzenlemelerin son dönemlerde yeniden ağırlık kazanması geçmiÅŸte olduÄŸu gibi bugün de yazarlardan çevirmenlere, yayınevi sahiplerinden editörlerine, gazetecilere varıncaya deÄŸin, bu özgürlüÄŸünü kullananlar üzerinde ciddi bir hukuki baskı yaratmaktadır. Kasten belirsiz bırakıldığı izlenimi veren ifadelerden mustarip yasa maddelerinde dayanak bulan bu baskılar karşısında, ÇEVBİR, “ifade özgürlüÄŸünü” bir bütün olarak savunmasının yanısıra bir meslek birliÄŸi olarak da çevirmenlerin yasalar karşısındaki konumunu netleÅŸtirmek ve keyfi hukuki kovuÅŸturmaların önüne geçmek için bir adım atma kararı almıştır. Bu adım, hem ulusal hem de uluslararası zemindeki bir dayanışmayla “ifade özgürlüÄŸünün” günümüzdeki boyutları konusunda ülkemiz toplumunu daha fazla aydınlatmak, bununla birlikte yasalar temelinde bu özgürlüÄŸün güvence altına alınmasını saÄŸlayacak somut deÄŸiÅŸiklik önerilerinin hayata geçirilmesine çalışmaktır.

MEVCUT DURUM:

1) Elif Åžafak’ın İngilizce yazdığı ve Metis Yayınları tarafından yayınlanan Baba and the Bastard / Baba ve Piç adlı romanı için hem yazar, hem de yayıncı Semih Sökmen ile çevirmen Aslı Biçen hakkında soruÅŸturma yürütüldü, yazarın Türkiye’de olması sebebiyle diÄŸerleri hakkında takipsizlik kararı verildi.
2) Aram Yayınları’ndan Nisan 2005’de çıkan John Tirman’ın Spoils of War: The Human Cost of American Arms Trade / SavaÅŸ Ganimetleri adlı eseri dolayısıyla yayınevi sahibi Fatih TaÅŸ’ın yanısıra çevirmen Lütfi Taylan Tosun ve Aysel Yıldırım yargılanıyor. Haklarında 2 yıldan 7,5 yıla kadar hapis cezası isteniyor.
3) Yine Aram’dan Mart 2006’da çıkan, Noam Chomsky ve Edward S. Herman’ın Manufacturing Consent: The Political Economy of Mass Media / Rızanın İmalatı adlı kitap dolayısıyla yayınevi sahibi Fatih TaÅŸ’ın yanısıra iki editör Ömer F. Kurhan ve Lütfi Taylan Tosun ile çevirmen Dr. Ender AbadoÄŸlu yargılanıyor. Haklarında 1,5 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası isteniyor.

TÜRKİYE’DE ÇEVİRMENLERİN YARGILANMASINDA HUKUKİ TEMEL

Türkiye’de çevirmenler FSEK’te (Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu) “iÅŸleme eser sahipliÄŸi” tanımına girmektedir. Bu kanun asıl eser sahibi ile bu eserle iliÅŸkili olan iÅŸleme eser sahibinin manevi ve mâli haklarını güvence altına almakla beraber Türk Ceza Yasası’nın “yayın yoluyla iÅŸlenen suçlar” maddesi altında tanımlanan suçlarda (Devleti küçük düÅŸürmek, askerin manevi ÅŸahsiyetine hakaret, bölücü propaganda vs.) çevirmenin cezai ehliyeti yine FSEK’e ve Basın Kanunu’nun ilgili maddelerine dayandırılmakta, bu gibi iddialarda çevirmen, eser sahibinin yurtdışında olması ya da Türkiye yasalarına tâbi olmaması ve benzeri nedenlerle “eser sahibi” gibi kovuÅŸturmaya uÄŸramaktadır. DiÄŸer taraftan yayınevi sahipleri ve editörler de ilkel bir ceza sorumluluÄŸunun izlerinin devam etmesinin somut örneÄŸi olarak yine mahkeme önüne çıkmaktadır. Bu mantıkla kitabın kapak tasarımını yapanlardan matbaasında basanlara, hatta kitabın bütün okurlarına kadar herkes yargılanabilir. Halbuki Sayın CumhurbaÅŸkanı Ahmet Necdet Sezer’in Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nca 29 Haziran 2006 gününde kabul edilen 5532 sayılı “Terörle Mücadele Kanununda DeÄŸiÅŸiklik Yapılmasına Dair Kanun”un kimi kurallarının Anayasa’ya aykırılıkları nedeniyle iptalleri için Anayasa Mahkemesi’ne sunduÄŸu baÅŸvuru dilekçesinde de hatırlattığı gibi, “Anayasa’nın 38. maddesinin yedinci fıkrasında, ceza sorumluluÄŸunun kiÅŸisel olduÄŸu belirtilmiÅŸtir. Bu ilkeyle, suçu kim iÅŸlemiÅŸse cezanın yalnız ona hükmedilip uygulanması, baÅŸkalarının o suçtan dolayı cezalandırılmaması amaçlanmıştır. BaÅŸka bir deyiÅŸle, bu ilkeyle, ceza sorumluluÄŸunun ‘kusura’ dayalı olması gerektiÄŸi anlatılmaktadır.”
SaÄŸduyu sahibi herkes, çevirmenin “eser sahipliÄŸi”nin, meslek etiÄŸi gereÄŸi doÄŸru ve eksiksiz bir biçimde çevirmekle yükümlü olduÄŸu metnin içeriÄŸiyle deÄŸil Türkçe söyleniÅŸ biçimindeki hususiyetle ilgisi olduÄŸunu takdir edecektir ki FSEK de çevirmeni esasen bu açıdan “eser sahibi” saymakta ve aradaki farkı dile getirmek için de “iÅŸleme eser sahipliÄŸi” kavramını öne çıkarmaktadır. Çevirmen kendine ait bir düÅŸünceyi dile getirmez, yazarın söylediklerine baÄŸlı kalmak zorundadır. Bu anlamda bir mahkemede sanığın tercümanlığını yapan çevirmenin nasıl ki sanığın söyleyeceklerinden dolayı sorumlu tutulması mümkün olmazsa yazılı eserin çevirmeni için de farklı bir durum söz konusu deÄŸildir, dolayısıyla çevirdiÄŸi metnin içeriÄŸinden sorumlu tutulamaz.
Ayrıca, birçok Avrupa ülkesinin yasalarında, sözgelimi Federal Alman Ceza Yasasında bilim ve sanat eserleri ve çevirilerinin, ifade suçları bakımından istisna olarak kabul edilmesine olanak veren genel düzenlemeler yapılmıştır. Her koÅŸulda, özellikle bilimsel ve sanatsal eserler, dünyanın pek çok ülkesinde, propaganda amaçlı diÄŸer düÅŸünce açıklamalarına göre daha fazla koruma görür. Çünkü çevirmenlerin de kuÅŸkusuz dahil olduÄŸu bilim ve sanat insanlarının düÅŸüncelerini salt propaganda yapmak amacıyla açıklamadıkları kabul edilir. Yazılı her eser bir düÅŸünce kurgusudur. DüÅŸünce ne olursa olsun düÅŸünce planında kaldığı müddetçe suç kabul edilemez. Bu yüzden bir kitap üzerinden yazarın, yayımlayanın ve çevirmenin suç zincirine dahil edilmesinin evrensel hukuk açısından geçerli bir mantığı yoktur.
Åžunu tekrar vurgulamak isteriz: Çevirmenin yargılanmamasını talep etmek demek “yazarları ve yayıncıları istediÄŸiniz gibi yargılayabilirsiniz, biz karışmayız” aymazlığına saplanmak demek olamaz asla. Biz ÇEVBİR olarak “iÅŸleme” ve “özgün” tüm eser sahiplerinin ifade özgürlüklerinin keyfi ve belirsiz yasa maddeleriyle sınırlanmasına açıkça karşı çıkıyoruz. Çevirmenlerin yaptıkları çeviri nedeniyle cezalandırılmak istenmesini , düÅŸünce ve ifade özgürlüÄŸüne karşı ülkemizde uzun bir süredir devam etmekte olan ama son dönemlerde birçok Batı ülkesinde de “terörle savaş” bahanesiyle iyice artmaya baÅŸlayan düÅŸmanca tutumun, artık traji-komik bir hal almış en uç noktası olarak görüyoruz.