“1945’te İstanbul’da doÄŸdu, Saint-Benoît Lisesi’ni ve İTÜ Mimarlık Fakültesi’ni bitirdi. Üniversite yıllarından baÅŸlayarak çeviriye yöneldi; ilk çevirilerini 80’li yıllarda Yazko Çeviri dergisinde yayımladı. René Char, Jacques Prévert, André Verdet, Jean Follain, Paul Valéry, Kavafis, Le Corbusier gibi ozan/yazar’lardan çeviriler yaptı. Yine üniversite yıllarında fotoÄŸrafçılıkla ilgilendi. 80’li yıllardan baÅŸlayarak çeÅŸitli dergilerde, yazdığı yazılara eÅŸlik eden fotoÄŸraflar yayımladı; belgesel filmler çekti.” Åžimdi, bu güzel insan, Samih Rifat göÄŸe uçuyor, kubbede hoÅŸ bir seda bırakarak:
“Kısa süre önce, güneÅŸi bütünüyle resimleyen ilk büyük ressamın Le Lorrain olduÄŸunu okudum. Poussin ve Georges de la Tour’la birlikte, çok sevdiÄŸim bir düÅŸünceye getiriyor beni Le Lorrain… Üçü de birkaç yüzyıl boyunca arka plana itilmiÅŸ, tarih onları unutmuÅŸ. Sonra da ÅŸaÅŸkınlıkla bu yokluÄŸun farkına varılmış. İşte bunun gibi, gizemli bir biçimde bize geri gelen ÅŸeyler var. YaÅŸam sanki büyük bir çember, ve böylece Sokrates öncesi düÅŸünürlere yaklaşıyoruz. Sokrates deÄŸil yaklaÅŸtığımız, ne de Katon. Herakleitos’a yaklaşıyoruz daha çok, bizim olan bir dille…
Herakleitos’a bundan iki binyıl önce “GüneÅŸ bir insan ayağı kadar†dedirten sözcük kurgusunu anlamayı hiç denediniz mi bilmiyorum. Sanki bu sabah yazılmış gibi; bizim ÅŸiirimiz bu… Neden? Onu taklit etmeye çalıştığımız için deÄŸil, ama sanırım kapalı bir çember olduÄŸumuz için. Yüzyüze gelmiÅŸ iki uç gibiyiz, biten bir dönemle birlikte.
Bu çemberin sonuna çaÄŸdaÅŸlarımızla geldik, ressamlarımızla, Picasso olsun, Mondrian olsun… Ama iÅŸ söze gelince, adlandırılması gerekenlere gelince, aynı dille, aynı sözcüklerle konuÅŸmak zorundayız. Bu da çok heyecan verici bir ÅŸey; ölümden çok daha güçlü, inanışlardan da, baÄŸlılıklardan da, boÅŸinançlardan da…
Ondan saklanmış çok yollar var insanoÄŸlunun önünde; bunu anımsasaydı, yürüyemezdi bile…“René Char’la yaÅŸamı boyunca yapılmış az sayıda söyleÅŸilerden birinde, –birkaç yıl önce Türkçeye çevirip yayımladığım bir söyleÅŸide– rastladığım yukarıdaki satırlar, bana ilk kez Herakleitos’un kapılarını açtı diyebilirim. Herakleitos adını ilk kez duyuyor deÄŸildim kuÅŸkusuz; benim gibi lise yıllarından baÅŸlayarak antik dünyaya ilgi duyan, gençliÄŸinde –belki de her ÅŸeyden çok– Homeros’la, mitologyayla, ilkçaÄŸ ve Anadolu arkeolojisiyle ilgilenen biri için oldukça tanıdık biriydi Herakleitos. Ünlü Parçalar’ının Fransızca çevirilerini oldukça erken okumuÅŸ, yine genç yaÅŸlarda Marksçı düÅŸüncenin ve “diyalektik†sözcüÄŸünün büyüsüne kapıldıktan sonra da ilerici bir dünya görüÅŸünün biraz uzak, biraz karanlık bir öncüsü gibi aklımın ve yüreÄŸimin bir köÅŸesinde saklamıştım bu ulu Efesliyi.
Gelgelelim Char’ı okuyana kadar bu kapalı ve biraz gizemli adamın çok fazla tadına varamamış, tümcelerinde saklı olduÄŸunu yarım yamalak sezinlediÄŸim derinlikleri çok da içime sindirememiÅŸtim. Halikarnas Balıkçısı’nın ilkçaÄŸ Anadolu düÅŸüncesini anlatırken yinelemeyi sevdiÄŸi Panta Rhei (her ÅŸey akar) sözü heyecan vericiydi kuÅŸkusuz (Herakleitos hiçbir zaman böyle dememiÅŸ olsa da); “suyunda iki kez yıkanılamayan ırmak†da oldukça çarpıcı, zarifliÄŸiyle etkileyici bir eÄŸretileme. Ama Herakleitos’un sözcüklerine döküldüÄŸünde, pek de aynı açıklıkta ortaya konmuyor bu düÅŸünceler. Tuhaf bir dili ve anlatımı var Efeslinin; o ünlü “karanlık†nitelemesine neden olan ve daha kendi çağında onu anlaşılmaz kılan, kapalı bir biçemi var. Felsefesine girmeye ve felsefecilerin bu kapalı sözlerden ne anladığını görmeye kalkıştığınızdaysa karşınıza neredeyse tüm bir felsefe tarihi çıkıyor. Efeslinin aforizmalarıyla uÄŸraÅŸmamış felsefeci yok gibi. Önce Antik ÇaÄŸ düÅŸünürleri, sonra da Batı felsefesinin büyük ustaları, Hegel, Nietzsche, daha yakınlarda Bergson, Heidegger ve daha niceleri. Konu, sıradan ölümlüler için kavranması zor boyutlara ulaşıyor.” (Herakleitos – Bir Kapalı Söz Ustasıyla BuluÅŸma Denemesi‘nden (1998))
