EÄŸer Konya, TaÅŸkent, Balcılar’da, ovanın ortasındaki binada gaz kaçağı olmasaydı, binada kurs gören öÄŸrenciler Üçüncü Kurda bu sorunun yanıtını öÄŸreneceklerdi: Kader ve Kaza ne demektir? Üçüncü kurun üçüncü ünitesinde, yani üçüncü haftada, bu iki kavramın ve bu kavramlara imanın önemini, “İnsanın akıl sahibi olması, özgür ve sorumlu olmasının kaderle iliÅŸkisini” öÄŸreneceklerdi. Üçüncü Kur, İtikat kuru; bu kurun ilk haftasında meleklere iman, Kuran’da adı geçen melekleri ve özelliklerini sayabilme, Kutsal Kitaplara iman ve bunun önemi, Dört Kutsal Kitabı ve sayfalarını sayabilme ve son olarak Kader ve Kazaya iman konusu ele alınıyor.
Fakat bu müfredat, Diyanet İşleri BaÅŸkanlığı’nın belirlediÄŸi Kuran Kursu müfredatı. Gaz kaçağıyla çöken bina, bölge halkının kendi giriÅŸimiyle, bölgedeki resmi Kuran kursunun alternatifi olarak kurduÄŸu bir kursu içeriyor. Buna yakın, ama baÅŸka bir müfredat benimsemiÅŸ olmaları mümkün. Belki Kader ve Kaza’nın ne demek olduÄŸu bu kursun ilk kurunda iÅŸlenmiÅŸ olabilir.
Bütün Türkiye bu kurslarla kaplı. Bu kursların temel amacı, genel iman bilgisi vermek ve Kuran-ı Kerim’in Arapça özgün halinin ezberden okunabilmesi, duaların Arapça olarak kusursuzca öÄŸrenilmesi bilgisini vermek. Bu kursların kurulma mantığı, çocukların evlerde, aileleriyle bu bilgiyi alamadığı, camiye anne ve babalarıyla birlikte giderek, evde onların da okuduÄŸu kitapları okuyarak Kuran-ı Kerim’i ve müslümanlığı öÄŸrenemeyecekleri varsayımına dayanıyor. Çocukların Kuran-ı Kerim’in Türkçe çevirileriyle, bu çevirilerle özgün metni inceleyerek, ya da hiç deÄŸilse yaÅŸlarına uygun olarak hazırlanmış kitaplarla dini eÄŸitim almaları mümkün görülmüyor. Ve farklı yapısal sorunlar da sözkonusu:
“Kurslar genelde namaz kılınan mekânlarda ve rahlelere oturmak suretiyle yapılmaktadır. Hâlbuki öÄŸrencilerimiz modern okullarda sınıf sistemi ve sıralarda ders görmektedir. Onları camilerde diz üstü oturmaya mecbur bırakmak uygun deÄŸildir. Camilerimizde de derslikler oluÅŸturmalıyız. Derslik oluÅŸturulmadan yapılan derslerde sınıf hâkimiyeti de saÄŸlanamamaktadır. ÖÄŸreticiler öÄŸrencileri kontrol edememektedir. ÖÄŸrencilerin ibadet mekânlarını rahat kullanması cemaat tarafından hoÅŸ karşılanmamakta, çocuklar çok kere cemaatin olumsuz tutumlarına maruz kalmaktadır.” (Yaz Kur’an Kursları: Yeniden Yapılanma İçin Bir Model, Gökhan ErenoÄŸlu)
Yani okul ve cami arasındaki iÅŸlevsel ayrım, aynı zamanda bireyin fiziksel alışkanlıklarında da karşılık buluyor: öÄŸrencinin hem oturup hem de yazı yazabilmesi (ve aynı zamanda kiÅŸisel uzama sahip olarak bireyselleÅŸmesi) için tasarlanmış olan fiziksel okul sırası, cami ve dini eÄŸitimin yapısal özellikleri çerçevesinde uyumsuzluk yaratıyor. Bu uyumsuzluÄŸu kilise ve cami arasındaki (oturarak ve ayakta yapılan ibadetle, yerde yapılan ibadet arasındaki) yapısal farklara yansıtarak saçmalaÅŸtırmaya çalışan olabilir, fakat temel sorun bireyselleÅŸmiÅŸ, sahip olduÄŸu deftere kendi ders notlarını alan bir öÄŸrenci tipinin varlığındadır. O yüzden buradaki temel rahatsızlık, ezber ve tekrar eÄŸitimiyle, kiÅŸisel, özgür öÄŸrenim arasındaki temel farkta yatar: Kuran kursuna “modern okuldaki sınıf ve sıra” sistemini taşımak basit bir intihal, bir aşırma eyleminden öteye gitmedikçe bir anlam taşımaz – Kuran kursundaki öÄŸrencinin bir deftere not alma, soru sorma, ezber yerine kendi özel öÄŸrenme yöntemlerini geliÅŸtirme, hatta belki, Kuran-ı Kerim’in tamamını ezberlemek, hatip indirmek yerine belli bir kısmında uzmanlaÅŸma.. gibi özgürlüklerinin ne kadar zenginleÅŸtirildiÄŸi önemlidir.

Her koÅŸulda Türkiye mevcut kurslarla kaplı. Gençlerin birçoÄŸu aileleri tarafından yazları bu kurslara gönderiliyor. BaÅŸka bir sosyal etkinliÄŸin geliÅŸtirilemediÄŸi yerlerde, bu kurslar çocuklar, gençler için özel neÅŸe kaynağı: hele kurs süresince gerekli olabilecek temel ihtiyaçlar bir cemaat tarafından üstlenilir, o süre içinde çocuÄŸun masrafları azalırsa, ne mutlu. Bir çocuÄŸun aylık ortalama normal kitap tüketimi, gerçekten norm sayılan koÅŸullarla gerçekleÅŸtirilse, bir aile için katlanılamayacak bir yük olabilir; bu yükü hafifletecek devlet, belde, semt kütüphanesi gibi ara kurumlar da olmadığında, seçim çok karmaşık olamaz. Birçok kitap yerine, okunacak tek kitap, gelmiÅŸ geçmiÅŸ bütün kitapları içeren tek Kitap seçilir. DiÄŸer yandan, Kuran-ı Kerim öÄŸretimi, kursu da masrafsız deÄŸildir:
“Modern eÄŸitimin baÅŸlamasıyla okullar camilerden uzaklaÅŸtı. Cami çevresinde geliÅŸen İslamî eÄŸitim öÄŸretim modelinin ortadan kalkması ile camiler sadece ibadet edilen mekânlar haline geldi. Diyanet teÅŸkilatı camilerin ibadet iÅŸlevini organize etmek için imam ve müezzin dışında görevli tayinine ihtiyaç duymadı. Yıllardır imam ve müezzinlere yaz kursu yaptıkları zaman bir ücretin ödenmemesi aslında onların görevinin kurs yapmak olmadığını da göstermekteydi. Ancak durum böyle deÄŸildir. Yaz Kur’an kursu yapması için görevliler tayin edilmedikçe cami görevlileri, kanuni mecburiyetleri olmasa da kursları kendileri yapmalıdır. Kur’an kursu yapan görevlilere ek ders ücreti ödenmeye baÅŸlanmış olması bunu ifade etmektedir. “

Bu noktada cemaat kursu, yani özel kurs özel bir önemle ortaya çıkar: hem yeni olanaklar, açılımlar getirme giziline sahip bir mekan olarak, hem de hiçbir açılım getirmeden mekanizmayı aynen üzerine devralma ve yönlendirme giziline sahip bir mekan olarak. Konya, TaÅŸkent, Balcılar’da yok olan kurs, ikinci seçeneÄŸin iyi bir örneÄŸi gibi görünüyor. Medyanın bu kursun binasının kaçak olması, resmi kurumlardan onayının alınmamış olması gibi özelliklere vurgu yapması, kuÅŸkusuz önemli: bu kursun intihal yapılanmasına, bir aşırma olarak var olmasına iÅŸaret ediyor. Fakat, bu vurgu, sözgelimi deÄŸiÅŸik bir yayın tarzına sahip Taraf gazetesinin getirdiÄŸi yoruma varınca saçmalaşıyor: “Kamu ihaleleri ve inÅŸaat mevzuatını AB denetiminden kaçıran AKP’ye ders olur mu bilinmez ama Konya’da 15 çocuk ‘Türk iÅŸi’ inÅŸa edilmiÅŸ bir binanın altında can verdi” (02.08.08, manÅŸet). Yani eÄŸer bina tüpgaz patlamasına dayansa, sapasaÄŸlam dursaydı, AB onaylı bir Kuran kursu olsaydı, sadece çocuklar ölseydi, alınacak bir ders olmayacak mıydı? Ya da bir cemaatin vasat kapitalist mantıkla, yatırımı düÅŸük kârı yüksek tutma hesabıyla yaptırdığı bina, etnik bir mantığın ürünü sayılabilir mi? Ölen 17 çocuÄŸun, 17 kız çocuÄŸunun neden o kursta olduÄŸu daha önemli bir sorun deÄŸil mi? Neden bu ülkenin çocukları, standart okul eÄŸitiminde “din ve ahlak dersi” olduÄŸu halde, okuldan sonra Kuran Kurslarına gitmek zorunda kalıyorlar? Neden evlerindeki, semt kütüphanelerindeki Kuran-ı Kerim’lerden, meal-çevirilerden yararlanarak, dini kitaplardan yararlanarak aynı eÄŸitimi alamıyorlar?
Sahi, Konya’nın bu tarihi on altıncı yüzyıla uzanan yörük yerleÅŸiminde, turistik bir özelliÄŸi olmadığı için ıssızda kendi hayatını yaÅŸayan, magazin haberlerinde adı geçmeyen ve ancak ölüm haberleriyle adını duyduÄŸumuz, daÄŸların ortasında kendi halinde yaÅŸayıp giden bu yerde bir kütüphane var mı? Belediyenin internet sitesinde su faturası öÄŸrenmek, resmi haberleri takip etmek mümkün, ama varsa eÄŸer kütüphanede kaç kitap olduÄŸunu öÄŸrenmek mümkün deÄŸil. Ve böyle bir ülkede Milli EÄŸitim Bakanlığı, Kültür Bakanlığı ucuz kitap yayıncılığından elini çekiyor, yerini e-devlete, internete, Turkenglishe (niye LPG de SPG deÄŸil?) bırakıyor: Balcılar’da ya da baÅŸka yerde, sorun çöken binada deÄŸil, sorun bu binayı doÄŸal sayan, doÄŸal olmadığını itiraf edemeyen zihniyette. Ve sevgili okur, internete, binbir tane bilgisayarın birbirine baÄŸlanıp oluÅŸturduÄŸu aÄŸa dalıp bir masa ya da diz üstü bilgisayarın ekranına elektron bombardımanı olarak düÅŸen bu metnin sonuna geldiÄŸin bu noktada ÅŸimdi bir durup düÅŸün: bir binanın çöküp çocukları yaralayıp öldürdüÄŸü bu beldede kaç

bilgisayar olduÄŸunu, kaç kitap olduÄŸunu, ÅŸimdi, ÅŸu anda onların ne yaptığını sonra düÅŸünürsün – sen ÅŸimdi ÅŸunu düÅŸün: bu çocuklar kursa gidip Kader ve Kaza’nın ne olduÄŸunu öÄŸrenirken, aynı zamanda beldeye gelen günlük gazetelerden, beldeden hiç çıkmayan televizyon kanallarından Ergenekon diye bir ÅŸeyle ilgili akıl almaz haber bombardımanına maruz kalmış mıdır, bu ne olsa gerek diye sormuÅŸ mudur kendi kendine; Ergenekon dağıyla kendi beldelerini çevreleyen daÄŸlar arasında bir benzerlik kurmuÅŸ mudur; biz buradan çıkabilecek miyiz, biz bu beldeden çıkıp Konya’da, Ankara’da, İstanbul’da, Balıkesir’de, Londra’da.. eÄŸitime gidebilecek miyiz; tek bir ilkokulu olan bu beldeden çıkıp ortaokul için Konya’ya kadar olsun gidebilecek miyiz.. gibi sorular sormuÅŸ mudur? Hiç bu çocuklar ya da aileleri, ekranlardan, iki magazin bir dinin vecibeleri programları arasında bir yaÄŸan bütün o doludizgin haber bombardımanının ortasında bir yerde, Ulusal Köy Kütüphaneleri Projesi diye bir ÅŸey duymuÅŸ mudur? Büyük ÅŸehirlerde, küresel ve yerel ÅŸirketlerin bina daÄŸları arasına (belki de yeni bir depremde çökecek binalarda) sıkışmış bizlerin bile bu tür ÅŸeyleri duymaması, Kader midir, Kaza mıdır?
*
Balcılar’ın çocuklarını, kardeÅŸlerini gencecik kaybeden bütün anne, baba ve çocuklarına, onlarla bir hayat geçirmiÅŸ olan belde halkına baÅŸsaÄŸlığı dilerim. Acılarını dindirecek hiçbir ÅŸey yok, sevdiÄŸi insanı kaybetmenin acısını durduracak bir ÅŸey yok – yine de dilerim, azaltacak, kader mi kaza mı olduÄŸu anlaşılmayan bu genç ölümlerin üzüntüsünü hafifletecek bir ÅŸeyler olur, gençleri göndermek için teröristlerle çatışma ve Kuran kurslarından baÅŸka yerler de buluruz. Gece yarılarına kadar havai fiÅŸekleri uçuranlar arasıra haberlerin arkasını da okusalar, iyi olur: insanlar cenaze, hastane masraflarının üstlenilmesini deÄŸil, oralara hiç gitmemeyi arzularlar.
