Åžebnem’le bundan yaklaşık on altı yıl önce, 1994 Ekim’inde Frankfurt’tan Heidelberg’e yola çıktığımızda trende heyecanımızı gidermeye çalışıyor, söyleyeceÄŸimiz tümceleri prova ediyorduk. Dışarısı karanlıktı, Almanya güzü içini kapatır insanın. Trenin penceresinde kendi yüzümü gördüÄŸümü, yirmi dört yaşın toyluÄŸuyla, acaba Hans Vermeer bu yüze nasıl tepki verecek diye düÅŸündüÄŸümü anımsıyorum. Hauptstraße’deki 18. yüzyıldan kalma binanın en üst katına çıktık. EÄŸik tavanlı küçük bir ofise girdik. İçeride Margret Ammann bizi bekliyordu; o ilk görüÅŸme bugüne uzanan güzel bir dostluÄŸun baÅŸlangıcı olacaktı. Hans Vermeer birazdan gelecek dedi, çalışma masasının önüne zar zor sığdırdığı sandalyelere oturduk. Az sonra, o güne dek adını yalnız kitaplardan ve derslerden bildiÄŸimiz Hans Vermeer girdi içeri. İlk karşılaÅŸmanın heyecanıyla Almanca konuÅŸmakta güçlük çektiÄŸimi, konu bilimsel içeriklere geldiÄŸinde özür dileyerek İngilizceye kaçamak yaptığımı anımsıyorum. Olsun, birkaç haftaya kalmaz, açılır diliniz demiÅŸti. Sonra, “nerden baÅŸlayalım, ne okuyalım?” diye sorduÄŸumuzda karşı binayı gösterip “kütüphane orada” diye yanıt vermiÅŸti. O ilk karşılaÅŸma beni ürkütmüÅŸtü. Bakışları çok ciddiydi, sözü kıttı, bize hemen hiç bilgi vermemiÅŸ, yönlendirici pek az ÅŸey söylemiÅŸti. Kendi başımızın çaresine mi bakmalıydık? Evet, kendi ayaklarımızın üstünde durmalı, çalışmalarımıza kendimiz yön vermeli, asla körü körüne birilerinin peÅŸinden gitmemeli ve ne istediÄŸimizi çok iyi bilmeliydik. Ama Hans Vermeer bizi, kendi yolumuzu çizerken hiç yalnız bırakmayacaktı. Düne dek hiç yalnız bırakmadı.
…
Bir Prag gezisi var, hiç aklımdan çıkmayan. ÇarÅŸamba, yani ölümünden bir gün önce uzunca kaldım yanında. Lapa lapa kar yağıyordu, hastanede yatağının yanında otururken pencerede hep karı izledim bir yandan. Dört saat hiç durmadan yaÄŸdı. Neckar’ın karşı kıyısındaki villaların çatıları da bembeyazdı, kent masalsı bir havaya bürünmüÅŸtü. Çek yapımı Sinderella filmindeki gibi. Anımsıyor musun? dedim, ne kadar güzeldi Prag. Karlovi Köprüsü’nün altında ÅŸiÅŸeden Becharovka içmiÅŸtik, ellerimiz donuyor, nefesimiz beyaz bulutlara dönüÅŸüyordu, ama yüreklerimiz sıcacıktı, ne kadar ÅŸendik. Köprünün üstünden akordiyon sesi geliyordu. Yanından geçerken nerelisiniz diye sormuÅŸtu akordiyoncu, ‘Türkiye’ diye yanıt vermiÅŸtin. O ‘Üsküdar’a gider iken’i hep anımsadık 1995 kışından bu yana. Bir de odasında kitaplarıyla oturan bilge ve yaÅŸlı adamın penceresinden giren bir kar tanesiyle düÅŸe dalmasını, o kar tanesinin dans eden bir prensese dönüÅŸtüÄŸünü anlatan masalı. Hans kar tanelerini görmüyordu ÅŸimdi, sorduÄŸum sorulara ‘ja’ diye yanıt vermeye çalışıyordu yine de; sesi ve nefesi ne kadar kırılgandı. Gitme demeye dilim varmadı o gün. Daha önce öyle demiÅŸtim. “Gideyim artık, yeter. Bak, anlatırım hem size oraların nasıl olduÄŸunu” dediÄŸi zamanlarda içim ürpermiÅŸti hep. YoÄŸun bir kaybetme korkusu yaÅŸarım ben, sevdiklerim saÄŸlıklıyken bile onlara birÅŸey olacak diye ödüm kopar. Åžakayla karışık söylenen sözler son haftalarda ağırlaÅŸmıştı, yanıt veremez, boÄŸazımızdaki düÄŸümleri çözemez olmuÅŸtuk. Ve Hans da, annem gibi, “ne tuhaf, her gelen ‘bugün daha iyi gördüm diyor” demiÅŸti, hastaların ziyaretçilerin çaresizliÄŸini açığa vuran bilgeliÄŸiyle. Oysa gerçekten iyi görünüyordu. Henüz üç hafta bile geçmedi onursal doktora töreninin üstünden. FotoÄŸraflara baktığınızda ölüme böylesine yaklaÅŸmış bir yüz ve duruÅŸ göremezsiniz.Ya da belki tam da o duruÅŸtur onurlu bir ölüme yaklaÅŸan, ben yola koyuldum artık diyen, huzur içinde ve kararlılıkla.
Onursal doktora umurunda deÄŸildi Hans’ın. Daha çok bizim hatırımız için kabul ettiÄŸini düÅŸünüyorum, o gün yaptığım konuÅŸmada bunun için de teÅŸekkür ettim ona. Fakülte kararı çıktığında önce söylemeyelim, sürpriz olsun dedik. Sonra saÄŸlığı bozuldu, Åžebnem’le ben, ünvanın verilmesinden hoÅŸlanmayabileceÄŸini de düÅŸündük. Hans kendisi için düÅŸünülen armaÄŸan kitapları, ödülleri, plaketleri hep engellemeye çalışmış, çevresindekileri ‘sakın böyle birÅŸey yapayım demeyesiniz’ diye uyarmıştır. Onu tanıyanlar, bunun naz ya da istemem yan cebime tavrı olmadığını bilirler. Ona plaket verildiÄŸi, övgü dolu sözlerin söylendiÄŸi ortamlarda bulunanlar da yüz ifadesini anımsarlar belki, gerçekten hoÅŸlanmaz, rahatsız olurdu. Aralık ayında son dersi olacağını o zaman belki de az çok kestirdiÄŸimiz o dolu dolu iki ders gününün ilk akÅŸamında kaldığı Germersheimer Hof Oteli’nin lokantasında ezile sıkıla, Germersheim’in kendisine onursal doktora vermek istediÄŸini söyledik.. BeklendiÄŸi üzere ilk tepkisi, yüzünü buruÅŸturmak oldu. “Nerden çıktı bu? BaÅŸkasına verin.” BaÅŸkasına mı? “Bu tip ÅŸeylere önem verenler, ben alırsam bozulacaklar vardır. Ne gerek var, benim için önemi yok ki bunun.” Onu ancak, bilim dalımız için alanın ilk onursal doktorasını almasının ne denli önemli olduÄŸunu, Germersheim’ın ayrıca bu ünvanı ilk kez verdiÄŸini, kabul etmekle Germersheim’daki çeviribilim çalışmalarını ve bizlerin projelerini daha da çok destekleyeceÄŸini söyleyerek ikna edebildik. İkna olduÄŸunu da ancak, ondan yaklaşık iki hafta sonra Dekanın mektubuna yazdığı yanıtın bir kopyasını üniversitedeki posta kutumda bulduÄŸumda anladım. Resmi tören 9 Åžubat’ta yapılacaktı. Yılbaşından sonra saÄŸlığının hızla kötülediÄŸi anlaşılınca Dekan ve Bölüm BaÅŸkanıyla birlikte, küçük bir heyetle evinde ziyaretine giderek onu yormayacak bir tören yapmaya karar verdik. Tüm dünyadan kutlamalar, iyi dilekler, selamlar, çiçekler ulaÅŸtı, ailesi ve yakınlarıyla birlikte çok güzel, herkesin içine sinen bir öÄŸleden sonra ve akÅŸam geçirdik. Hans, ayakta yaptığı teÅŸekkür konuÅŸmasında vakti olsa üzerinde çalışmak istediÄŸi konulardan söz etti. Zihni hiç yorulmadı onun, ömrünü verdiÄŸi bilim dalındaki geliÅŸmelerin hep önünde giderken kurumların yıllarca arpa boyu yol almıyor olması bile yıldırmadı onu. ÅžaÅŸkınlık içinde izledim öÄŸrencilerin sorularına ne büyük bir ilgi ve merakla yaklaÅŸtığını, hastalığın yorgunluÄŸunu bilimsel sohbetlerle üzerinden attığını. Birlikte olduÄŸumuz kemoterapi seanslarında ona en iyi gelen ÅŸey, çeviribilim ve öÄŸrencileri, ödevleri, projeleri konuÅŸmaktı. Ve gezilerimizi. En çok da Prag’ı ve İstanbul’u, sonra Filistin… Onursal doktoranın verildiÄŸi gün aldığı armaÄŸanlar arasında Åžebnem’le birlikte hazırladığımız Filistin gezisi albümü vardı. Kasım ayında önce oÄŸullarıyla ve torunuyla birkaç günlüÄŸüne Istanbul’a gitmiÅŸti. Çok sevdiÄŸi bu kente veda gibiydi bu gezi. OÄŸullarına Cihangir’i ve oradan çıkışla kendi İstanbul’unu göstermiÅŸti. Ne yaÄŸmur ne de yaÅŸamış olduÄŸu düÅŸ kırıklıkları gölge düÅŸürebilmiÅŸti onun İstanbul’una. Kimseye haber vermeyin, vermeyeceÄŸim demiÅŸti. Okan’da ders verdiÄŸi sürece yoldaÅŸ olduÄŸu, sevgiyle baÄŸlandığı komÅŸusu Serpil’le ve tanıştığından bu yana sevgiyle andığı, arasam, görüÅŸsem dediÄŸi Güven’le görüÅŸmüÅŸtü ama. Kasım sonunda ise çok önceden planlanan, ama son ana dek gidebileceÄŸimizden emin olmadığımız Filistin gezisi vardı.
…
Kemoterapi seanslarının takvimi oluÅŸturulurken geziler ve dersler, Berlin’de yapacağı konuÅŸma dikkate alınıyordu. Tümör Merkezi’ndeki hekimler büyük titizlik gösteriyorlardı tedavinin engelleyici olmaması, olaÄŸan akışa dahil edilebilmesi için. Filistin gezisinin ayrı bir önemi vardı. Oraları hep merak etmiÅŸ, İsrail üzerinden gitmek gerekiyor diye uzak durmuÅŸtu. Bundan iki yıl önce Åžebnem ve ben, Tel Aviv üzerinden Ramallah, oradan Kudüs ve Bethlehem’e gittiÄŸimizde, ona her yerden kısa mesaj ve e-postalar göndermiÅŸtik. DöndüÄŸümüzde Filistinliler için çok kiÅŸinin ülkelerini ziyaret etmesinin ne denli önemli olduÄŸunu, herkesin gidip oraları ve olup bitenleri kendi gözüyle görmesi gerektiÄŸini anlatmıştık. Geçen yaz dostumuz Mutasem Almanya’ya geldiÄŸinde Hans’ı ve bizi Nablus’ta yapılacak çeviri konferansına davet etmiÅŸti, Hans da “olur, gelirim” demiÅŸti hiç düÅŸünmeden. Tel Aviv’e indiÄŸimizde sorun çıkmadı, hızla çıktık kontrollerden. Goethe Enstitüsü’nün arabasıyla doÄŸrudan Ramallah’a götürüldük. Önceki gidiÅŸimizden bildiÄŸimiz, apart dairelerden oluÅŸan otele geldik. Dairenin iki yatak odası, bir oturma odası, açık mutfağı ve banyosu vardı. Bir haftaya yakın kaldık üçümüz orada. Ne dolu dolu günlerdi! İlaçları için su ısıtıcısında ılık su hazırlamak dışında hastalığını hatırlatan hiçbirÅŸey yoktu. Dairede bizim üÅŸüdüÄŸümüz oldu, o üÅŸümedi. Nablus’tan gelirken minibüsün aralık olan camından gelen esinti beni hasta etmiÅŸti neredeyse, Hans kaygılanmıştı ‘keÅŸke yer deÄŸiÅŸtirseydik’. Bir gün de Åžebnem rahatsızlanıp yattı. Hans hep dimdik ayaktaydı. Her yerden, herkesten bilgi aldı, her kesimden pek çok kiÅŸiyle görüÅŸtü. Öfkelendi hepimiz gibi. Gösterilen haritalardan kendisine gönderilmesini istedi, herkese anlatılmalıydı öÄŸrenilenler, herkes buralara gelmeye teÅŸvik edilmeliydi. İnsanlar, yemekler, sohbetler, gördüÄŸü yerler çok etkiledi onu. Kol kola dolaÅŸtık üçümüz Kudüs’ü, Bethlehem’i, Ramallah sokaklarını. Konferansın yapıldığı Nablus Üniversitesi’nde Hans, kendisine gösterilen, ona göre abartılı olan saygıdan ve o saygının yer yer Åžebnem ve beni arka plana itmesinden hiç hoÅŸlanmadı. Ona kapılar açıldıkça o kenara çekilip önce bizim geçmemizi istedi, konferans sertifikalarını dağıtması istendiÄŸinde sahneye beni götürmeye çalıştı. Rektörlükteki görüÅŸmede Rektör, Dekan ve ötekiler kart vizitlerini çıkardıklarında kulağına eÄŸilip “senin de kartın var mı?” diye sordum. Ceketinin iç cebinden bir kart çıkardı, önüne koydu. EÄŸilip baktım, ne ordinaryüs, ne profesör, hiçbir ünvanın yazılı olmadığı o karttı yine. “Hans J. Vermeer” diyordu, altında da ev adresi ve telefonu yazılıydı. VatandaÅŸların en sadesi: Hans J. Vermeer.
Åžebnem, Filistin gezisi öncesinde Miriam Shlesinger ile haberleÅŸerek hocalarımızla birlikte olacağımız, onun, Rachel ve Rakefet’in sevgili hocasıyla bizim sevgili hocamızın biraraya geleceÄŸi bir yemek için hazırlık yapmıştı. Bu nedenle Tel Aviv’te bir akÅŸam kalmayı kabul etti Hans. Gideon Toury’yi görmeyi çok istiyordu. Gideon Toury de onu görmek çok istemiÅŸti. Hans’ın onun için önemini, onursal doktora kutlaması için yazdığı mektubu okuyunca anladım. Yıllarca bilim dalımıza emek vermiÅŸ, ayrı ayrı yollarda ilerlemiÅŸ bu iki önemli kuramcıyı birbirine baÄŸlayan, onları birleÅŸtiren ÅŸeyler onları ayıranlardan çok fazlaydı. O akÅŸamın duygularını anlatmak güç. Sevgi ve dostluk dolu bir yemekti. En kısa zamanda Germersheim’da buluÅŸmak üzere ayrıldık Toury ve diÄŸerlerinden. Ertesi gün havalimanına hareket etmeden önce deniz kıyısında uzun bir yürüyüÅŸ yaptık üçümüz. Hans yorulmuyordu. Yıllardır her gün ormanda iki saat yürüyüÅŸ yapmış olmanın ve dünyaya hep merakla, ilgiyle bakmış olmanın verdiÄŸi dinçlik bizi yanılttı. Olamaz, hekimlerden birinin biçtiÄŸi ömür modern tıbbın bir baÅŸka densizliÄŸi, kendini bilmezlik göstergesi diye düÅŸündük.
Biliyorum, baÅŸ kaldırmamak, öfke duymamak gerekir. Tanının konduÄŸu gün aÄŸladığımda “aÄŸlama” diye saırlmıştın bana, “olmasa iyiydi, ama ne olacak, çok da önemli deÄŸil” demiÅŸtin sıradan, üzerinde durmaya deÄŸmeyecek bir konuymuÅŸ gibi. Üzülmemeliyiz, seni tanıdık, seni gördük, örnek aldık. Özlemimiz sonsuz olacak, ama üzülmemeliyiz. Biricik hocamız, biricik dostumuz, adaletsizlik gördüÄŸü yerde koÅŸan, ezilenlerin yanında olan, güzel yürekli dünya vatandaşı, sevgili insan. Senden öÄŸrendiklerimizle, senin sevginle yaÅŸayacağız. Sonsuz teÅŸekkürler sana. Yolun ışık olsun.
Dilek Dizdar
Speyer, 5 Åžubat 2010

Yorumlar kapalı.