Robert Fisk’in “Saçmalıyorsunuz Bay Büyükelçi” baÅŸlıklı yazısının ilk satırının yanlış çevirileri günden güne virüs gibi çoÄŸalıyor.

20 Mayıs’ta Haber7 adlı internet haber sitesinde yazı ÅŸöyle anıldı: “Alptuna’nın, 1915 Ermeni Soykırımı’yla ilgili St.James Mahkemesi’ne gönderdiÄŸi ‘İnsan ruhunu titretecek cinsten’ bir mektubun kendisine ulaÅŸtığını yazan Fisk, Alptuna’nın iddialarının ‘saçmalık’ olduÄŸunu öne sürdü.”

Burada “Ambassador to the Court of St James” “1915 Ermeni Soykırımı’yla ilgili St.James Mahkemesi”ne dönüÅŸmüÅŸ.

20 Mayıs’ta Hürriyet‘te Hülya Yılmaz’ın (DHA) haberi yer aldı: “Alptuna’nın, 1915 Ermeni Soykırımı’yla ilgili St. James Mahkemesi‘ne gönderdiÄŸi ‘İnsan ruhunu titretecek cinsten’ bir mektubun kendisine ulaÅŸtığını yazan Fisk, Alptuna’nın iddialarının ‘saçmalık’ olduÄŸunu öne sürdü.”

21 Mayıs’ta Radikal’de haber ÅŸöyle verilmiÅŸ: “The Independent gazetesinin baÅŸyazarı Robert Fisk, ‘Ermeni soykırımı olmamıştır. Olayları yanlış anlamışsınız’ diyen Türkiye’nin Londra Büyükelçisi Akın Alptuna’ya “Saçmalıyorsunuz” diye yanıt verdi.”

Burada “Ambassador to the Court of St James” ya uyarlanarak “Türkiye’nin Londra Büyükelçisi” ÅŸeklinde çevrilmiÅŸ, ya da Fisk’in ifadesi özetlenmiÅŸ.

21 Mayıs’ta Milliyet de Hülya Yılmaz’ın (DHA) haberine yer vermiÅŸ.

22 Mayıs’ta NTVMSNBC’de haber ÅŸöyleydi: “Alptuna’nın, 1915 olaylarıyla ilgili bir İngiliz mahkemesine yazdığı mektuba tepki gösteren Fisk, soykırım iddialarının reddini saçmalık olarak nitelendirdi.”

25 Mayıs’ta NetHaber aynı çeviriyi kullanmış: “İngiliz Independent gazetesi baÅŸyazarı köÅŸesinde, Alptuna’nın, 1915 olaylarıyla ilgili bir İngiliz mahkemesine yazdığı mektuba tepki göstererek, soykırım iddialarının reddini ‘saçmalık’ olarak nitelendirdi.”

BaÅŸka bir dizi internet haber kaynağı da baÅŸlıca gazetelerden alıntılarla bu yanlış çevirileri çoÄŸaltmış. Hiç kimse durup da ÅŸunu sormamış: İngiltere’de soykırım savını gündeme getiren bir mahkeme mi kuruldu? Bunu neden duymadık? Dahası, Büyükelçinin mahkemeye gönderdiÄŸi bir mektup nasıl oluyor da bir gazetecinin eline geçiyor? Sonuçta Türkçeye bir “St James Mahkemesi” geçti.

Fisk’in yazısının içeriÄŸine iliÅŸkin tek doÄŸru yorum-çeviri Sabah gazetesinde kısaca yer almış: “Ermeni soykırımı hakkında yazdığı bir makalenin ardından Alptuna’dan bir mektup aldığını söyleyen Fisk ÅŸunları yazdı..”

Bu kadar basit, Fisk Büyükelçi Alptuna’dan bir mektup alıyor ve bunun üzerine yazı yazıyor.

 

Bu kadar basit bir olgunun skandal nitelikte yanlış çevrilmesi sözkonusuyken, insan merak ediyor, bu ülkede konuyla ilgili arÅŸiv çevirileri nasıl yapılacak, yabancı kaynaklar nasıl çevriliyor, Türkçeden baÅŸka dillere çeviriler nasıl yapılıyor? Bu genocide çevirileri girdabını denetleyen bir akıl mekanizması var mı?

 

Bunun olmadığına iliÅŸkin bir haber dün basında yer aldı. AKP vekillerinden Turhan Çömez bir süredir, Ermenistan’a yaptığı gezilerle iki ülke arasındaki iliÅŸkileri düzeltme konusunda çalışıyordu. GeçtiÄŸimiz günlerde Fransa’da soykırımı reddetmenin suç olmasına iliÅŸkin yasa tasarısı tartışılırken, Fransa’da çeÅŸitli görüÅŸmeler yapıyormuÅŸ. Ayrıca yasa tasarısı görüÅŸülürken Fransız meclisinde konuk dinleyici olarak yer almış ve görüÅŸmeleri bir çevirmen (traducteur) aracılığıyla dinlemiÅŸ. Son olarak, bu tasarının Fransa’daki destekleyicilerinden olan Patrick Deveciyan’la bir görüÅŸme yapmış. Bu görüÅŸmenin ardından Deveciyan yaptığı basın açıklamasında, Çömez’in kendisi baÅŸbakan olsa soykırımı kabul edeceÄŸini söylediÄŸini açıklamış. Çömez, bunu yalanlayarak kendisinin “trajedi”den bahsettiÄŸini, böyle bir ÅŸey söylemediÄŸini söylemiÅŸ. Fakat Deveciyan oldukça ilginç bir ayrıntıya dikkat çekiyor:

“Deveciyan’a ‘Emin misiniz? Soykırım konusunda konusunda aynen böyle mi söyledi?’ diye sorduÄŸumuzda ÅŸu cevabı verdi: Kendi tercümanıyla geldi. KonuÅŸmalarda benim getirdiÄŸim bir tercüman yoktu.”

Buna bakılırsa, Çömez çevirmene “trajedi” dediÄŸini çevirmenin bunu Fransızcaya “soykırım” olarak çevirmiÅŸ olabileceÄŸini söyleyebilir. Fakat bir çevirmen bunu niye yapsın? Ya da bir çevirmen bunu yaptığında yol açacağı uluslar arası siyasi karışıklık kimin sorumluluÄŸunda olacak?

Bir ÅŸey kırk kere söylenirse gerçek olur, derdi atalarımız, bir ÅŸey kırk kere çevrilirse ne olur acaba?

(Not: Türk basını daha önce buna benzer bir yanıltıcı haber çevirisini Georget Monbiot’nun bir yazısı için yapmıştı. Bu konu da önce Çeviribilim, daha ayrıntılı olarak da Bianet‘te ele alınmıştı.)